1
Bài 19:
Hoạt động của các cơ quan tuần hoàn
Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?
Khi tim hoạt động quá nhanh hay quá chậm dẫn đến kết quả gì?
2
mục tiêu bài học:
1. Về kiến thức:
Hiểu và nắm được chu kì hoạt động của tim và giải thích được vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi.
Hiểu được quy luật hoạt động của hệ mạch và huyết áp.
2. Về kĩ năng:
Học sinh rèn luyện được kĩ năng quan sát, so sánh và phân tích hình vẽ, số liệu.
3. Về thái độ, nhận thức:
Có ý thức trong việc ăn uống và bảo vệ tim, hệ mạch.
3
Hãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động vật? Vì sao tuần hoàn ở châu chấu xuất hiện sau trong bậc thang tiến hóa so với giun đốt lại là hệ tuần hoàn hở?
Hỏi bài cũ:
So sánh đặc điểm và ưu điểm của vòng tuần hoàn kín và vòng tuần hoàn hở? Nêu vai trò của các thành phần của hệ tuần hoàn? (dựa vào hình ảnh sau)
Câu 1
Câu 2
ảnh
Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?
Khi tim hoạt động quá nhanh hay quá chậm dẫn đến kết quả gì?
4
Hãy quan sát hình ảnh sau kết hợp với thông tin ở mục I, thảo luận và nêu quy luật hoạt động của tim và hệ mạch?
5
Dựa vào đoạn phim sau hãy cho biết các hoạt động của tim trong một chu kỳ?
Co tâm nhĩ
Co tâm thất
Dãn chung
0.8 giây
0.8 giây
0.8 giây
6
Quan sát bảng số liệu sau đây và rút ra mối tương quan giữa nhịp tim/phút với khối lượng cơ thể?
7
Quan sát đồ thị sau đây và nêu mối quan hệ giữa huyết áp, vận tốc máo và tiết diện các mạch.
Động mạch
Mao mạch
Tĩnh mạch
Huyết áp
Vận tốc máu
Tiết diện các mạch
8
Trong quá trình thảo luận yêu cầu các em chú ý đến các trọng tâm sau:
Quy luật hoạt động của tim? Hoạt động của cơ tim có gì khác với hoạt động của cơ vân?
Khả năng hoạt động của tim do yếu tố nào quy định?
Mỗi chu kỳ của tim gồm những hoạt động nào?
Vì sao nhịp tim/phút tỷ lệ nghịch với khối lượng cơ thể? Hãy liên hệ thực tế về hiện tượng này?
Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?
Vì sao những người béo, người già thường bị cao huyết áp?
9
I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:
1. Hoạt động của tim:
a/ Cơ tim hoạt động theo quy luật "tất cả hoặc không có gì":
Khi kích thích dưới ngưỡng: cơ tim không hoạt động.
Khi kích thích tới ngưỡng: cơ tim co tối đa.
Khi kích thích trên ngưỡng: không làm cơ tim co mạnh hơn.
10
I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:
1. Hoạt động của tim:
b/ Cơ tim có khả năng hoạt động tự động:
Khi cắt rời khỏi cơ thể, tim vẫn có khả năng co bóp nhịp nhàng nếu cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và ôxi.
Khả năng hoạt động tự động của tim do hệ dẫn truyền tim điều khiển.
Hệ truyền tim gồm:
+ Nút xoang nhĩ: có khả năng tự phát nhịp làm tâm nhĩ co và truyền sang cho các bộ phận khác.
+ Nút nhĩ thất: nhận và truyền tin cho bó His.
+ Bó His và mạng Puôckin: điều khiển tâm thất co.
11
I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:
1. Hoạt động của tim:
c/ Tim hoạt động theo chu kì:
Tim co giãn nhịp nhàng theo chu kì. Mỗi chu kì của tim có thời gian trung bình là 0,8 giây.
Mỗi chu kì của tim gồm 3 pha:
+ Pha 1: co tâm nhĩ (khoảng 0,1 giây) ? thời gian giãn tâm nhĩ là 0,7 giây.
+ Pha 2: co tâm thất (khoảng 0,3 giây). ? thời gian giãn tâm thất là 0,5 giây.
+ Pha 3: giãn chung (khoảng 0,4 giây)
12
- Thời gian nghĩ chung (trơ tuyệt đối) của tim = thời gian co của tim, đồng thời khối lượng tim = 1/200 khối lượng cơ thể nhưng có tới 1/10 lượng máu được cung cấp nuôi tim ? tim có khả năng hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi.
Nhịp tim/phút tỉ lệ nghịch với khối lượng cơ thể và thay đổi theo từng giai đoạn phát triển và ở mỗi giới tính.
I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:
13
Máu được vận chuyển trong hệ mạch tuân theo những qua luật nào? Sự lưu thông máu trong hệ mạch chịu tác động của những yếu tố nào?
2. Hoạt động của hệ mạch:
Máu được vận chuyển trong hệ mạch đi nuôi cơ thể tuân theo quy luật vật lý.
Sự lưu thông máu trong hệ mạch có liên quan đến áp suất đẩy máu, lưu lượng máu chảy và vận tốc, sức cản của hệ mạch, ...
Kết quả của sự tác động của các yếu tố trên là gì?
?
14
Huyết áp là gì?
- Vì sao huyết áp lại giảm dần từ động mạch đến mao mạch rồi đến tĩnh mạch?
a. Huyết áp:
Huyết áp là áp lực của máu tác dụng lên thành mạch.
Huyết áp tỷ lệ thuận với vận tốc máu và tỉ lệ nghịch với tiết diện mạch máu.
Huyết áp lớn nhất ở động mạch chủ, giảm dần khi xa tim đến mao mạch và nhỏ nhất ở tĩnh mạch chủ.
Sự giảm giần huyết áp là do sự ma sát của máu với thành mạch và giữa các phần tử máu với nhau.
?
15
Những trường hợp nào được coi là huyết áp cao, huyết áp thấp và hậu quả của nó? Vì sao những người béo mập, người già thường bị chứng huyết áp cao?
Người bình thường huyết áp cực đại là 110 mmHg và huyết áp cực tiểu là 70 mmHg.
Nếu huyết áp cực đại lớn quá 150 mmHg gọi là chứng huyết áp cao, dễ gây vỡ động mạch nhất là động mạch não gây xuất huyết não.
Nếu huyết áp cực đại xuống dưới 80 mmHg goi là chứng huyết áp thấp, sự cung cấp máu cho não kém dẫn đến dễ bị ngất.
?
16
Vận tốc máu trong hệ mạch phụ thuộc vào những yếu tố nào, tuân theo quy luật nào?
b. Vận tốc máu:
Vận tốc máu trong hệ mạch phụ thuộc vào tiết diện mạch và chênh lệch huyết áp giữa các đoạn mạch.
Vận tốc máu tỉ lệ thuận với huyết áp và tỷ lệ nghịch với tiết diện mạch.
Càng gần tim vận tốc máu càng nhanh, càng xa tim vận tốc máu chậm dần.
?
17
Dựa vào hình sau hãy mô tả quá trình điều hòa hoạt động tim mạch?
Vì sao khi học sinh vào phòng thi hay bị hồi hộp, tim đập nhanh, mạnh nhưng sau vài phút tình trạng này qua đi, tim trở lại bình thường?
Sự hoạt động của tim và hệ mạch được điều khiển bởi hệ thần kinh (trung khu thần kinh giao cảm).
18
Củng cố bài học:
Đọc mục ghi nhớ SGK.
Nêu chu kì hoạt động của tim? Vì sao tim hoạt động suất dời mà không mệt mỏi?
Làm các bài tập trong SGK.