Tiết 98+99: NỘI DUNG 2
NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG
ĐỜI SỐNG

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
I. Tìm hiểu bài NLvề 1 sự việc, hiện tượng đời sống:
1.Ví dụ: sgk

BỆNH LỀ MỀ
Trong đời sống hiện nay có một hiện tượng khá phổ biến, mọi người đều thấy, nhưng thường
bỏ qua. Đó là bệnh lề mề mà coi thường giờ giấc là một biều hiện. Cuộc họp ấn định vào lúc 8
giờ sáng mà 9 giờ mới có người đến. Giấy mời hội thảo ghi 14 giờ mà mãi đến 15 giờ mọi người
mới có mặt. Hiện tượng này xuất hiện nhiều trong cơ quan, đoàn thể, trở thành một bệnh khó
chữa.
Những người lề mề ấy khi ra sân bay, lên tàu hỏa, đi nhà hát chắc là không dám đến muộn,
bởi đến muộn là có hại ngay đến quyền lợi thiết thân của họ. Nhưng đi họp, hội thảo là việc
chung, có đến muộn cũng không thiệt gì. Thế là hết chậm lần này đến lần khác, và bệnh lề mề
không sửa được.
Bệnh lề mề suy cho cùng là do một số người thiếu tự trọng và chưa biết tôn trọng người
khác tạo ra. Họ chỉ quý thời gian của mình mà không tôn trọng thời gian của người khác. Họ
không coi mình là người có trách nhiệm đối với công việc chung của mọi người.
Bệnh lề mề gây hại cho tập thể. Đi họp muộn, nhiều vấn đề không được bàn bạc thấu đáo,
hoặc khi cần lại phải kéo dài thời gian. Bệnh lề mề gây hại cho những người biết tôn trọng giờ
giấc. Ai đến đúng giờ lại cứ phải đợi người đến muộn. Bệnh lề mề còn tạo ra tập quán không
tốt: Muốn người đến dự đúng giờ như mong muốn, giấy mời thường phải ghi khai mạc sớm hơn
30 phút hay 1 giờ!
Cuộc sống văn minh hiện đại đòi hỏi mọi người phải tôn trọng lẫn nhau và hợp tác với
nhau. Những cuộc họp không thật cần thiết thì không nên tổ chức. Nhưng những cuộc họp cần
thiết thì mọi người cần tự giác tham dự đúng giờ. Làm việc đúng giờ giấc là tác phong của
người có văn hóa. ( Phương Thảo)

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

I. Tìm hiểu bài NLvề 1 sự việc, hiện tượng đời sống:
1.Ví dụ: sgk

a.
- Bàn về hiện tượng bệnh lề mề “coi thường giờ giấc” trong đời sống.
-Biểu hiện của hiện tượng : tác giả đã lay ví dụ và dẫn chứng cụ thể :
( đi họp, đi hội thảo)
- Vấn đề đáng quan tâm : Tác hại lớn: bệnh, phổ biến, thấy, nhưng
thường bỏ qua.
- Làm thế nào để giúp người đọc nhận ra: giải thích, trình bày rõ hiện
tượng bằng cách gọi tên hiện tượng, đưa ra biểu hiện của hiện tượng,
đưa ra sự phân biệt “ đến nhà hát, sân bay…đúng giờ”

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

I. Tìm hiểu bài NLvề 1 sự việc, hiện tượng đời sống:
1.Ví dụ: sgk

b.Nguyên nhân:
+ bản thân thiếu tự trọng,không tôn trọng người khác, không có tinh
thần trách nhiệm với công việc chung. (chủ quan)
c. Tác hại: đến tập thể, với những người nghiêm túc trong công việc, ảnh
hưởng đến toàn xã hội. “phải ghi sai giờ giấc để đối phó với người lề
mề”
Đây là vấn đề tiêu cực  vấn đề đáng phê phán  cần có giải pháp
khắc phục vấn đề.

BỆNH LỀ MỀ
Trong đời sống hiện nay có một hiện tượng khá phổ biến, mọi người đều thấy, nhưng thường
bỏ qua. Đó là bệnh lề mề mà coi thường giờ giấc là một biều hiện. Cuộc họp ấn định vào lúc 8 giờ
sáng mà 9 giờ mới có người đến. Giấy mời hội thảo ghi 14 giờ mà mãi đến 15 giờ mọi người mới
có mặt. Hiện tượng này xuất hiện nhiều trong cơ quan, đoàn thể, trở thành một bệnh khó chữa.
-> Nêu hiện tượng
Những người lề mề ấy khi ra sân bay, lên tàu hỏa, đi nhà hát chắc là không dám đến muộn, bởi
đến muộn là có hại ngay đến quyền lợi thiết thân của họ. Nhưng đi họp, hội thảo là việc chung, có
đến muộn cũng không thiệt gì. Thế là hết chậm lần này đến lần khác, và bệnh lề mề không sửa
được.
-> Nêu biểu hiện của hiện tượng

Bệnh lề mề suy cho cùng là do một số người thiếu tự trọng và chưa biết tôn trọng người khác
tạo ra. Họ chỉ quý thời gian của mình mà không tôn trọng thời gian của người khác. Họ không coi
mình là người có trách nhiệm đối với công việc chung của mọi người. -> Nguyên nhân
Bệnh lề mề gây hại cho tập thể. Đi họp muộn, nhiều vấn đề không được bàn bạc thấu đáo, hoặc
khi cần lại phải kéo dài thời gian. Bệnh lề mề gây hại cho những người biết tôn trọng giờ giấc. Ai
đến đúng giờ lại cứ phải đợi người đến muộn. Bệnh lề mề còn tạo ra tập quán không tốt: Muốn
người đến dự đúng giờ như mong muốn, giấy mời thường phải ghi khai mạc sớm hơn 30 phút hay
-> Tác hại
1 giờ!
Cuộc sống văn minh hiện đại đòi hỏi mọi người phải tôn trọng lẫn nhau và hợp tác với nhau.
Những cuộc họp không thật cần thiết thì không nên tổ chức. Nhưng những cuộc họp cần thiết thì
mọi người cần tự giác tham dự đúng giờ. Làm việc đúng giờ giấc là tác phong của người có văn
hóa. ( Phương Thảo)
-> Nêu giải pháp

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

I. Tìm hiểu bài NLvề 1 sự việc, hiện tượng đời sống:
1.Ví dụ: sgk

d. Bố cục:
-Nêu vấn đề
-Trình bày các biểu hiện
-Phân tích nguyên nhân
-Chỉ ra những hậu quả
-Đánh giá khái quát – giải pháp

 Mở bài
 Thân bài
 kết bài.

• Kết luận:
- Nghị luận về một SV, HT đời sống là bàn về một SV, Ht có ý
nghĩa đối với xã hội đáng khen, đáng chê hay có vấn đề đáng
suy nghĩ.
- Những yêu cầu về nội dung của bài nghị luận:
+ Về nội dung: Cần phải nêu rõ được sự việc, hiện tượng có vấn
đề; phân tích sai, đúng; lợi, hại; Chỉ ra nguyên nhân; Bày tỏ thái
độ, ý kiến nhận định của người viết.
+ Về hình thức: Có luận điểm rõ ràng, luận cứ xác thực, cách
diễn đạt, lời văn chặt chẽ, bố cục mạch lạc, ...

• Yêu cầu về nội dung của bài nghị luận:
- Nêu rõ được sự việc, hiện tượng có vấn đề.
- Phân tích sai, đúng; lợi, hại.
- Chỉ ra nguyên nhân.
- Bày tỏ thái độ, ý kiến nhận định của người viết.
* Về hình thức, nhận xét về cách sắp xếp bố cục, luận
điểm, luận cứ, cách diễn đạt, lời văn

II. Luyện tập:
1. Bài 1/sgk:21
Sự việc, hiện tượng tốt
- Gương học tốt
- HS nghèo vượt khó
- Tinh thần tương trợ
- Không tham lam

Sự việc, hiện tượng xấu
- Thất hứa, sai hẹn
- Nói tục, viết bậy
- Lười biếng, học tủ,
quay cóp

2. Bài 2/sgk-21
-Là 1 hiện tượng gì-> Về nạn hút thuốc lá cần viết
bài nghị luận
-Cần triển khai các ý:
+ Hiện tượng hút thuốc ?
+ Nguyên nhân ?
+ Hậu quả ?
+ Đễ xuất biện pháp khắc phục ?

Tiết 77: NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ
TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN
ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1. Khảo sát ngữ liệu: Văn bản “Tri thức là sức
mạnh”

Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng. Bác Hồ của
chúng ta sau chuyến đi Pháp năm 1946 trở về đã thu hút được
nhiều nhà trí thức Việt Nam danh tiếng đi theo kháng chiến
như kĩ sư Trần Đại Nghĩa, tiến sĩ Nguyễn văn Huyên, các bác
sĩ Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, nhà toán học Tạ Quang
Bửu,…Các nhà trí thức ấy đã đem tri thức của mình mà xây
dựng các ngành quân giới, giáo dục, y tế,…góp phần to lớn
đưa cuộc kháng chiến đến thành công. Trong cuộc kháng
chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, các giáo sư
Đàm Trung Đồn, Vũ Đình Cự đã huy động tri thức góp phần
phá thủy lôi nổ chậm của địch, khai thông bến cảng. Và ngày
nay, các nhà khoa học nông nghiệp, như Bùi Huy Đáp, Vũ
Tuyên Hoàng,…đã lai tạo giống lúa mới, góp phần tăng sản
lượng nông nghiệp, làm cho nước ta không chỉ có đủ lương
thực mà còn trở thành một trong những nước đứng hàng đầu
về xuất khẩu gạo trên thế giới.

Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng
tiếc là còn không ít người chưa biết quý trọng tri thức.
Họ coi việc học chỉ là để có mảnh bằng mong sau này
tìm việc kiếm ăn hoặc thăng quan tiến chức. Họ không
biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu
mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các
nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết bao
nhà tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!
(Hương Tâm)
Văn bản trên bàn về vấn đề gì?

Tiết 77: NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ
TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN
ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1. Khảo sát ngữ liệu: Văn bản “Tri thức là sức
mạnh”
*) Vấn đề NL: Tri thức là sức mạnh (giá trị của tri
thức)
-> Thuộc lĩnh vực tư­tưởng.

Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng
tiếc là còn không ít người chưa biết quý trọng tri thức.
Họ coi việc học chỉ là để có mảnh bằng mong sau này
tìm việc kiếm ăn hoặc thăng quan tiến chức. Họ không
biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu
mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các
nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết bao
nhà tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!
(Hương
Tâm)
Văn bản có thể chia làm mấy phần? Chỉ ra
nhiệm vụ từng phần và mối quan hệ của
chúng với nhau?

Đoạn 1: Mở bài
Nêu vấn đề:giá trị
của tri thức và vai
trò của người trí
thức.
Đoạn 2
Thân
bài
Đoạn 3
Giải quyết vấn
đề: chứng mình

và khẳng định
sức mạnh của
tri thức.

TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH
Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê cơn( Thế kỉ XVI-XVII) đã nói một
câu nổi tiếng : “ Tri thức là sức mạnh”. Sau này Lê –nin, một người thầy của cách
mạng vô sản thế giới lại nói cụ thể hơn: “ Ai có tri thức thì người ấy có được sức
mạnh”. Đó là một tư tưởng rất sâu sắc. Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu được tư
tưởng ấy.
Tri thức đúng là sức mạnh. Người ta kể rằng, có một máy phát điện cỡ lớn của công ti Pho bị
hỏng. Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư họp 3 tháng liền tìm không ra nguyên nhân. Người ta phải
mời đến chuyên gia Xten –mét –xơ.Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở lại. Công ti phải
trả cho ông 10.000 đôla. Nhiều người cho Xten –mét –xơ là tham, bắt bí để lấy tiền. Nhưng
trong giấy biên nhận Xten –mét –xơ ghi : “Tiền vạch một đường thẳng là 1 đôla. Tiền tìm ra chỗ
vạch đường thẳng ấy là 9999 đôla”. Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những
việc mà nhiều người khác không làm nổi. Thử hỏi, nếu không biết cách chữa thì cỗ máy kia có
thoát khỏi số phận trở thành đống phế liệu được không!?
Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng. Bác Hồ của chúng ta sau chuyến đi Pháp năm
1946 trở về đã thu hút được nhiều nhà trí thức Việt Nam danh tiếng đi theo kháng chiến như kĩ
sư Trần Đại Nghĩa, tiến sĩ Nguyễn văn Huyên, các bác sĩ Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, nhà
toán học Tạ Quang Bửu,…Các nhà trí thức ấy đã đem tri thức của mình mà xây dựng các ngành
quân giới, giáo dục, y tế,…góp phần to lớn đưa cuộc kháng chiến đến thành công. Trong cuộc
kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, các giáo sư Đàm Trung Đồn, Vũ Đình
Cự đã huy động tri thức góp phần phá thủy lôi nổ chậm của địch, khai thông bến cảng. Và ngày
nay, các nhà khoa học nông nghiệp, như Bùi Huy Đáp, Vũ Tuyên Hoàng,…đã lai tạo giống lúa
mới, góp phần tăng sản lượng nông nghiệp, làm cho nước ta không chỉ có đủ lương thực mà
còn trở thành một trong những nước đứng hàng đầu về xuất khẩu gạo trên thế giới.

Đoạn 4: Kết bài

Kết thúc vấn đề:

Phê
phán
những
biểu
hiện không coi
trọng tri thức.

Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng tiếc là còn không ít người chưa biết quý
trọng tri thức. Họ coi việc học chỉ là để có mảnh bằng mong sau này tìm việc kiếm ăn hoặc thăng
quan tiến chức. Họ không biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu mạnh, công
bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết bao nhà
tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!

- Mở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề nghị luận (tri thức là sức
mạnh và người có tri thức là người có sức
mạnh).
- Thân bài (đoạn 2,3): Chứng minh làm rõ vấn đề nghị
luận:
Tri thức là sức mạnh.
+ Tri thức đúng là sức mạnh
Dẫn chứng: Chuyên gia Xten-mét-xơ… cứu một cỗ máy
thoát khỏi số phận một đống
phế liệu.
+ Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng.
Dẫn chứng: Bác Hồ thu hút nhiều nhà trí thức lớn tham
gia đóng góp cho kháng chiến: Trần Đại

Nghĩa, Nguyễn Văn Huyên, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, Tạ
Quang Bửu..
- Kết bài (đoạn còn lại): Phê phán một số người không
biết
coi trọng tri thức, sử dụng tri thức
không đúng chỗ.

*) Bố cục :3 phần
-MB:(đv1): Nêu v/đề “ tri thức là sức mạnh”.
-TB: (đv 2,3): C/m tri thức là sức mạnh.
- KB (đv 4):
+) Khái quát những điều đã p/tích.
+) Phê phán -> thái độ ng­ười viết.

* Phép lập luận chứng minh, kết hợp với
phân tích, tổng hợp, giải thích, đối chiếu.
=> Có sức thuyết phục.

- Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn về một
vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống,... của
con người.
- Yêu cầu về nội dung của bài nghị luận này là phải làm
sáng tỏ các vấn đề tư tưởng, đạo lí bằng cách giải thích,
chứng minh, so sánh, đối chiếu, phân tích,.. để chỉ ra chỗ
đúng (hay chỗ sai) của một tư tưởng nào đó, nhằm
khẳng định tư tưởng của người viết.
- Về hình thức, bài viết phải có bố cục ba phần; có luận
điểm đúng đắn, sáng tỏ; lời văn chính xác, sinh động.

Nghị luận về một sự việc, Nghị luận về một vấn đề tư
hiện tượng đời sống
tưởng, đạo lí
Giống

Đều là dạng bài nghị luận xã hội (trình bày ý kiến,
nhận xét,…về một vấn đề xã hội)

Đối tượng là một sự - Đối tượng là những vấn đề
việc hoặc hiện tượng thuộc lĩnh vực tư tưởng
trong đời sống.
hoặc đạo đức, lối sống của
con ngưười.
- Từ một sự việc, hiện - Dùng giải thích, phân tích,
tượng đời sống mà nêu chứng minh…làm sáng tỏ
ra những vấn đề tưư các tư tưởng, đạo lí quan
trọng đối với đời sống con
tưởng.
-

Khác

Trong những đề bài sau, đề bài nào không thuộc
bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí?
A. Suy nghĩ về đạo lí “ Uống nước nhớ nguồn”.
B. Suy nghĩ từ truyện ngụ ngôn “Ếch ngồi đáy giếng”.
C. Suy nghĩ về câu tục ngữ “ Có chí thì nên”.
D. Suy nghĩ về hiện tượng xả rác bừa bãi.

II. LUYỆN TẬP
THỜI GIAN LÀ VÀNG
Ngạn ngữ có câu:Thời gian là vàng. Nhưng vàng thì mua được mà thời
gian thì không mua được. Thế mới biết vàng có giá mà thời gian là vô giá.
Thật vậy, thời gian là sự sống. Bạn vào bệnh viện mà xem, người bệnh
nặng, nếu kịp thời chữa chạy thì sống, để chậm thì chết.
Thời gian là thắng lợi. Bạn hỏi các anh bộ đội mà xem, trong chiến đấu,
biết nắm thời cơ, đánh địch đúng lúc là thắng lợi, để mất thời cơ là thất
bại.
Thời gian là tiền. Trong kinh doanh, sản xuất hàng hoá đúng lúc là lãi,
không đúng lúc là lỗ.
Thời gian là tri thức. Phải thường xuyên học tập thì mới giỏi. Học ngoại
ngữ mà bữa đực, bữa cái, thiếu kiên trì, thì học mấy cũng không giỏi
được.
Thế mới biết, nếu biết tận dụng thời gian thì làm được bao nhiêu điều
cho bản thân và cho xã hội. Bỏ phí thời gian thì có hại và về sau hối tiếc
cũng không kịp.

( Phương Liên)

Thời gian là sự sống.
THỜI
GIAN
LÀ
VÀNG

Thời gian là thắng lợi
Thời gian là tiền
Thời gian là tri thức

a. VBNL: 1 vấn đề t­ư tư­ởng đạo lí.
b.
* VĐNL: giá trị của thời gian – thời gian là vàng.
* Luận điểm chính:
- MB: + Nêu vấn đề : thời gian là vàng->biện pháp >< để
khẳng định vấn đề.
+ Luận điểm: Câu 2,3
- TB: Từ đv 2 ->đv 5.
+) Đv 2: thời gian là sự sống. +) Đv 4: thời gian là tiền
+) Đv 3: thời gian là thắng lợi +) Đv 5: thời gian là tri thức.

c. Phép lập luận:
- Chủ yếu: phân tích và chứng minh => thuyết phục.
- Các luận điểm đ­ược triển khai theo lối phân tích để
chứng tỏ thời gian là vàng.Sau mỗi luận điểm là 1 dẫn
chứng CM làm luận điểm có sức thuyết phục -> khẳng
định lại vấn đề NL – nêu t­ư t­ưởng, quan điểm của ngư­ời
viết.

Tiết 78: Cách làm bài nghị luận về một vấn đề
tư tưởng, đạo lí
I. Đề bài NL về một vấn
đề tư tưởng, đạo lí:
1. Khảo sát ngữ liệu/sgk

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc bài (phần ghi nhớ; phân biệt
bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng
với bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng,
đạo lí)
- Làm hoàn chỉnh các bài tập.
- Chuẩn bị bài: Cách làm bài nghị luận về
một vấn đề tư tưởng đạo lí.