NGỮ VĂN TÂY NINH
CHỦ ĐỀ: TRUYỆN KỂ DÂN GIAN TÂY NINH
GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG
TÂY NINH 6
Tiết 1,2 - Văn bản:
QUAN LỚN TRÀ VONG
(Truyền thuyết)
I. Đọc, tìm hiểu chung
Tiết 1,2: QUAN LỚN TRÀ VONG
Ông Huỳnh Công Giản sinh năm Nhâm Dần (1722) trong một gia đình nông dân, quê ở Đàng Ngoài. Thuở nhỏ, Huỳnh Công Giản được cha mẹ cho theo học chữ Nho.
Năm 17 tuổi, dù đã trở thành một nho sinh nổi tiếng văn hay chữ tốt, Huỳnh Công Giản vẫn quyết định bỏ học chữ Nho, cùng hai em là Huỳnh Công Thắng, Huỳnh Công Nghệ đi khắp nơi tìm thầy học võ; sau đó ba anh em gia nhập quân đội của triều đình. Nhờ lập được nhiều công trạng, cả ba anh em đều trở thành những võ quan cao cấp, được liệt vào hàng đại thần của triều đình dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Khoát.
  Năm Kỷ Tỵ (1749), triều đình cử ba anh em Huỳnh Công Giản, Huỳnh Công Thắng và Huỳnh Công Nghệ vào trấn nhậm vùng đất Tây Ninh, khi đó đang vô cùng loạn lạc do giặc Chân Lạp từ bên kia biên giới thường xuyên tràn qua cướp phá, chém giết dân lành.
Đến Tây Ninh, Huỳnh Công Giản cho xây dựng nhiều thành luỹ kiên cố để bảo vệ vững chắc vùng biên cương. Ông đích thân trấn giữ ở nơi xung yếu nhất là thành Trà Vong (nay thuộc xã Trà Vong, huyện Tân Biên); đồng thời giao cho Huỳnh Công Nghệ trấn giữ đồn Bến Thứ (nay thuộc xã Hảo Đước, huyện Châu Thành) và Huỳnh Công Thắng trấn giữ đồn Cẩm Giang (nay thuộc xã Cẩm Giang, huyện Gò Dầu).
 
Suốt ba thập niên ở Tây Ninh, ba anh em Huỳnh Công Giản, Huỳnh Công Thắng và Huỳnh Công Nghệ vừa chỉ huy binh sĩ chiến đấu chống giặc, giữ yên bờ cõi, vừa đẩy mạnh việc quy tụ lưu dân khai khẩn đất hoang, lập nên nhiều thôn làng, mang lại cuộc sống bình yên, no ấm cho dân Việt sinh sống.
 
  Ngày 12 tháng 2 (âm lịch) năm Nhâm Dần (1782), Chân Lạp huy động một lực lượng rất lớn từ bên kia biên giới tràn sang bao vây và tấn công dữ dội thành Trà Vong. Huỳnh Công Giản một mặt cho cấp báo để Huỳnh Công Nghệ từ đồn Bến Thứ mang quân chi viện; một mặt chỉ huy binh sĩ kiên cường chiến đấu, quyết tử giữ thành. Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt, kéo dài suốt từ sáng đến tận chiều tối. Quân giặc chết như ngả rạ, xác chất thành từng đống dưới chân thành, nhưng cậy có lực lượng đông, bọn chúng vẫn hết lớp này đến lớp khác liều chết xông lên. Khi những người lính cuối cùng của Huỳnh Công Giản ngã xuống mà quân tiếp viện vẫn chưa tới kịp, giặc tràn được vào thành. Chúng vây chặt, định bắt sống ông, nhưng với khí phách kiên trung, bất khuất, Huỳnh Công Giản đã vung gươm tuẫn tiết, quyết không để mình rơi vào tay giặc.
Khi quân cứu viện của Huỳnh Công Nghệ tới được Trà Vong, ông cho vây thành, chặn các đường rút lui của giặc và tấn công tiêu diệt toàn bộ bọn chúng, trả thù cho Huỳnh Công Giản và các binh sĩ đã anh dũng hi sinh. Trận chiến long trời lở đất này khiến triều đình Chân Lạp kinh hồn bạt vía, từ đó không còn dám đem quân sang xâm lăng nữa.
  Sau trận đánh, Huỳnh Công Nghệ an táng Huỳnh Công Giản tại một cánh rừng bên bờ suối Trà Vong (nay thuộc ấp Trà Hiệp, xã Trà Vong). Để tưởng nhớ ơn đức, công lao to lớn của Huỳnh Công Giản, vị anh hùng đã hi sinh vì dân, vì nước, người dân nơi đây đã lập đền thờ ông. Ngoài lăng mộ và đền thờ Huỳnh Công Giản ở Trà Vong, người dân còn lập nhiều miếu, dinh, đình, đền phụng thờ ông ở Mỏ Công (huyện Tân Biên), Suối Vàng (xã Thạnh Tân, thành phố Tây Ninh), Cầy Xiêng (xã Thái Bình, huyện Châu Thành), Thái Vĩnh Đông (phường 1, thành phố Tây Ninh),…

Sau này, người dân cũng lập đền thờ Huỳnh Công Nghệ ở Lợi Thuận (huyện Bến Cầu), Long Thành Nam (thị xã Hoà Thành), Tân Phong (huyện Tân Biên), Hảo Đước (huyện Châu Thành), đền thờ Huỳnh Công Thắng ở Cẩm Giang (huyện Gò Dầu), Long Chữ (huyện Bến Cầu),… và gọi chung những nơi này là đền thờ Quan lớn Trà Vong.

  Tập tục thờ cúng Quan lớn Trà Vong là một nét tín ngưỡng dân gian đặc sắc của vùng đất Tây Ninh xưa và nay. Hằng năm, vào các ngày 12 tháng 2 âm lịch (ngày giỗ Huỳnh Công Giản) và 15, 16 tháng 3 âm lịch (lễ Kì Yên), người dân khắp nơi lại tề tựu về khu lăng mộ và các đền thờ Quan lớn Trà Vong để dâng hương tưởng nhớ, thành kính tri ân ba vị đại thần có công tích lớn trong công cuộc khai hoang mở đất, giữ yên bờ cõi; đồng thời cầu cho mưa thuận, gió hoà, quốc thái dân an.
 
(Theo Địa chí Tây Ninh, Tài liệu lưu hành nội bộ, UBND tỉnh Tây Ninh, 2006)

I. Đọc, tìm hiểu chung
PTBĐ chính: Tự sự

Người kể chuyện: Ngôi thứ ba
- Thể loại: Truyền thuyết
Tiết 1,2: QUAN LỚN TRÀ VONG
– - Bố cục: 3 phần

Phần 1: từ đầu đến “cho dân Việt sinh sống”: Giới thiệu hoàn cảnh xuất thân của ba anh em Huỳnh Công Giản, Huỳnh Công Thắng, Huỳnh Công Nghệ và đóng góp của họ đối với công cuộc khai khẩn và bảo vệ vùng đất Tây Ninh thời gian từ năm 1749 đến năm 1782.
 
Phần 2: từ “Ngày 12 tháng 2 (âm lịch)” đến “sang xâm lăng nữa”: Kể lại trận đánh ở thành Trà Vong và sự hi sinh oanh liệt của ông Huỳnh Công Giảng.
 
Phần 3: đoạn còn lại: Tình cảm yêu kính, tôn thờ của người dân Tây Ninh đối với công đức của ba anh em Quan lớn Trà Vong.
II. Đọc - tìm hiểu văn bản
Cho biết truyền thuyết Quan lớn Trà Vong kể về các sự kiện, nhân vật lịch sử nào, liên quan đến những phong tục, di tích nào?
HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SAU: (5 PHÚT)
NHÓM 1: SỰ KIỆN
NHÓM 2: NHÂN VẬT.
NHÓM 3: PHONG TỤC.
NHÓM 4: DI TÍCH.
II. Đọc - tìm hiểu văn bản
1. Sự kiện
- Năm Kỷ Tỵ (1749), triều đình cử ba anh em Huỳnh Công Giản, Huỳnh Công Thắng và Huỳnh Công Nghệ vào trấn nhậm Tây Ninh.
- Ngày 12 tháng 2 (âm lịch) năm Nhâm Dần (1782) Chân Lạp tấn công thành Trà Vong; Huỳnh Công Giản hi sinh.
1. Sự kiện
Chúa Nguyễn Phúc Khoát
Ba anh em Huỳnh Công Giản, Huỳnh Công Thắng và Huỳnh Công Nghệ.
2. Nhân vật
1. Sự kiện
Tập tục thờ cúng Quan lớn Trà Vong vào ngày 12 tháng 2 âm lịch (ngày giỗ Huỳnh Công Giản) và 15, 16 tháng 3 âm lịch (lễ Kì Yên)
2. Nhân vật
3. Phong tục
4. Di tích
Lăng mộ và đền thờ Huỳnh Công Giản ở Trà Vong.
Đền thờ Huỳnh Công Giản ở Mỏ Công (huyện Tân Biên), Suối Vàng (xã Thạnh Tân, thành phố Tây Ninh), Cầy Xiêng (xã Thái Bình, huyện Châu Thành), Thái Vĩnh Đông (phường 1, thành phố Tây Ninh), …
Hình 1. Cổng khu lăng mộ Huỳnh Công Giản tại ấp Trà Hiệp, xã Trà Vong, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh
Đền thờ Huỳnh Công Nghệ ở Lợi Thuận (huyện Bến Cầu), Long Thành Nam (thị xã Hòa Thành, Tân Phong (huyện Tân Biên), Hảo Đước (huyện Châu Thành), …
Lăng mộ và đền thờ Huỳnh Công Thắng ở Cẩm Giang (huyện Gò Dầu)
Đền thờ Huỳnh Công Thắng ở Long Chữ (huyện Bến Cầu),…

Cổng khu lăng mộ Huỳnh Công Thắng tại ấp Cẩm Thắng, xã Cẩm Giang, huyện Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh
Cổng Đền thờ Quan Lớn Trà Vong, Thạnh Tân, thành phố Tây Ninh
5. Đặc điểm truyền thuyết của nhân vật Huỳnh Công Giản:

THẢO LUẬN NHÓM: 6 PHÚT
HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SAU:
NHÓM 1-2: Phẩm chất, tài năng.
NHÓM 3: Công lao
Nhóm 4: Tôn thờ
5. Đặc điểm truyền thuyết của nhân vật Huỳnh Công Giản:
I. Đọc, tìm hiểu chung
Tiết 1,2: QUAN LỚN TRÀ VONG
II. Đọc - tìm hiểu văn bản
III. Luyện tập:
- Đọc, viết chính tả
IV. Vận dụng:
Trình bày, thể hiện suy nghĩ của em về truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của nhân dân tỉnh Tây Ninh qua đọc hiểu truyền thuyết Quan lớn Trà Vong?
Em hãy viết một đoạn văn ngắn (5-7 câu) sau khi đọc truyền thuyết Quan lớn Trà Vong, em có suy nghĩ gì về truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của nhân dân tỉnh Tây Ninh?
* Đối với bài học ở tiết học này:
- Đọc lại văn bản, nắm nội dung bài học.
- HS tìm hiểu trong các tài liệu, trên các nguồn internet thông tin về Lễ hội Quan lớn Trà Vong và các lễ hội văn hóa ở địa phương.


HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
Chuẩn bị: Văn bản : Sự tích núi Bà Đen
Đọc kỹ văn bản, trả lời theo gợi ý SGK
HS tìm hiểu trong các tài liệu, trên các nguồn internet thông tin về yền thuyết Núi Bà Đen và các lễ hội văn hóa diễn ra trong năm ở Núi Bà Đen.