BÀI 3: VẺ ĐẸP QUÊ HƯƠNG
LÀM MỘT BÀI THƠ LỤC BÁT
1. Trong 4 bài ca dao đã học, em thích nhất bài nào? Vì sao?
2. Thể thơ lục bát có những đặc điểm nào về số tiếng, số dòng, thanh điệu, vần, nhịp thơ?
TÌM HIỂU CHUNG VỀ THỂ THƠ LỤC BÁT
1.
HOA BÌM
Rung rinh bờ giậu hoa bìm
Màu hoa tim tím tôi tìm tuổi thơ
Có con chuồn ớt lơ ngơ
Bay lên bắt nắng đậu hờ nhành gai
Có cây hồng trĩu cành sai
Trưa yên ả rụng một vài tiếng chim
Có con mắt lá lim dim
Cánh diều ai thả nổi chìm trên mây
Bến quê nước đục sông gầy
Có con thuyền giấy chở đầy mộng mơ

Cánh bèo con nhện giăng tơ
Cào cào tránh nắng đậu nhờ tàn sen
Có ri ri tiếng dế mèn
Có bầy đom đóm thắp đèn đêm thâu
Có con cuốc ở bờ lau
Kêu dài ngày hạn, kêu nhàu ngày mưa

Hoa bìm tim tím đong đưa
Mười năm chốn cũ, em chưa hẹn về...?
( Nguyễn Đức Mậu )
HOA BÌM
1.Em hãy xác định nội dung của bài thơ “Hoa bìm” ? (Bài thơ viết về điều gì?)

2. Bài thơ thể hiện tình cảm của tác giả đối với quê hương như thế nào?

3.Từ nội dung bài thơ trên, em hãy nhận xét về nội dung và hình thức của một bài thơ lục bát hay?

Bài thơ viết về những kỉ niệm tuổi thơ nơi bến quê.
HOA BÌM
* Về nội dung

Bài thơ thể hiện nỗi nhớ da diết và mong ước được trở về quê hương của tác giả.
* Tình cảm của tác giả đối với quê hương:

Một bài thơ lục bát có nội dung hay là nội dung đó thể hiện được một cách nhìn, cách cảm nhận mới lạ, sâu sắc, thú vị về cuộc sống.
* Về nội dung

Ngôn ngữ: hàm súc, gợi hình, gợi cảm.
Sử dụng hài hoà các biện pháp tu từ: so sánh, nhân hóa, điệp ngữ... tạo những liên tưởng độc đáo, thú vị.
Cách gieo vần, nhịp điệu theo quy luật của thơ:
* Về hình thức
- Các từ lẻ: 1,3,5,7 tự do
- Các từ chẵn: 2,4,6,8 theo luật

GIEO VẦN
NHỊP THƠ
Với câu 6: 2/2/2
Với câu 8: 4/4
BÀI THƠ “CHĂN TRÂU ĐỐT LỬA”
Chăn trâu đốt lửa trên đồng
Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều
Mải mê đuổi một cánh diều
Củ khoai nướng để cả chiều thành tro.
(Đồng Đức Bốn)
SÁNG TÁC THƠ LỤC BÁT
Chăn trâu đốt lửa trên đồng
Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều
Mải mê đuổi một cánh diều
Củ khoai nướng / để cả chiều / thành tro.
SÁNG TÁC THƠ LỤC BÁT
- Cách ngắt nhịp của thơ lục bát thường là nhịp chẵn. Tuy nhiên, cách ngắt nhịp của dòng thơ thứ 4 trong bài “Chăn trâu đốt lửa” là 3/3/2. Cách ngắt nhịp như thế có tác dụng gì?
→ Cách ngắt nhịp của dòng thơ thứ 4 là: “Củ khoai nướng/ để cả chiều/ thành tro.” khác với cách ngắt nhịp thông thường trong thơ lục bát đã góp phần diễn tả cảm xúc bâng khuâng của nhà thơ khi khoảnh khắc hoàng hôn đang đến.
Chăn trâu đốt lửa trên đồng
Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều
Mải mê đuổi một cánh diều
Củ khoai nướng để cả chiều thành tro.
SÁNG TÁC THƠ LỤC BÁT
Dựa vào hiểu biết về thể thơ lục bát, em hãy chỉ ra sự hiệp vần và sự phối hợp thanh điệu của bài thơ trên bằng cách điền vào bảng sau:
Cảnh sắc thiên nhiên và hoạt động của con người trong bài thơ được miêu tả chi tiết, rõ ràng, tỉ mỉ hay được thể hiện bằng một vài chi tiết, một vài nét tiêu biểu? Việc thể hiện như thế có tác dụng gì?

Cảm xúc của tác giả trong bài thơ được thể hiện trực tiếp hay gián tiếp, thông qua những hình ảnh nào?

Theo em, nét độc đáo của bài thơ này là gì?

- Từ việc tìm hiểu bài thơ trên, em học được điều gì về cách làm thơ lục bát?
LÀM MỘT BÀI THƠ LỤC BÁT
2.
1. Lựa chọn đề tài
2. Tìm ý tưởng cho bài thơ
3. Làm thơ lục bát
4. Chỉnh sửa và chia sẻ
CÁC BƯỚC LÀM MỘT BÀI THƠ
a. Lựa chọn đề tài
Đó có thể là cảm xúc, suy tư về những cái ta nhìn thấy, cảm nhận tưởng tượng:
+ Một giọt sương đọng trên cánh hoa có thể gợi cho ta cảm xúc về cái đẹp mong manh.
+ Những cánh diều chao liệng có thể gợi cho ta những suy ngẫm về ước mơ...
b. Tìm ý tưởng cho bài thơ
c. Làm thơ lục bát
c. Làm thơ lục bát
Quê hương là một tiếng ve
Lời ru của mẹ trưa hè à ơi
Dòng sông con nước đầy vơi
Quê hương là một góc trời tuổi thơ.
BÀI THƠ THAM KHẢO
d. CHỈNH SỬA VÀ CHIA SẺ
- Kiểm tra xem tiếng nào, dòng nào chưa chuẩn thì sửa lại.
- Tuy nhiên, thơ không chỉ đúng về luật mà còn cảm xúc. Câu nào chưa thể hiện cảm xúc cũng cần phải sửa (thay đổi).
- Đọc diễn cảm bài thơ bằng giọng điệu phù hợp. Sau đó dùng bảng (bên dưới) để điều chỉnh nội dung và hình thức bài thơ.
- Chia sẻ bài thơ với người thân trong gia đình hoặc bạn bè để mọi người góp ý giúp. Sau đó lại tiếp tục điều chỉnh cho đến lúc bản thân thấy thật ưng ý.
VUI ĐỂ HỌC
* Điền từ thích hợp để hoàn chỉnh bài thơ sau và đặt tiêu đề cho bài thơ:
Người nào ngồi gốc cây đa
Đó là chú Cuội nhà … đấy mà!
Lười học và mải chơi …
Nên cả đời chú gốc đa phải ngồi.
* Muốn làm thơ lục bát phải đảm bảo những yêu cầu nào?
Đúng luật thơ.
B. Chỉ cần có tính biểu cảm không nhất phải đúng luật.
C. Vừa đúng luật, vừa có tính biểu cảm.
C. Vừa đúng luật, vừa có tính biểu cảm.
ta
xa

Các em tự chọn đề tài: quê hương, gia đình, bạn bè, thầy cô, kêu gọi mọi người chung tay đẩy lùi dịch Covid...để làm một bài thơ lục bát.
Các em làm bài thơ lục bát ngắn khoảng 4 câu.
LUYỆN TẬP
CHÚC CÁC EM LÀM TỐT !
- Các em viết một bài thơ lục bát (khoảng 4 câu thơ) về một cảnh đẹp của quê hương em.
- Yêu cầu có hình ảnh minh hoạ hoặc thiết kế dưới dạng thiệp...
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
*Đối với bài học “Làm thơ lục bát” :
- Các em nắm lại đặc điểm của thể thơ lục bát.
Các em làm thêm một bài thơ lục bát ngắn.
* Chuẩn bị bài “Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ lục bát”
Chúc các em học tốt nhé !