THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
MỞ RỘNG THÀNH PHẦN CHÍNH CỦA CÂU BẰNG CỤM TỪ
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
01

02

03

Hiểu và xác định được tác dụng của việc mở rộng thành phần chính của câu bằng cụm từ.

Tạo lập được câu văn, đoạn văn có mở rộng thành phần chính của câu bằng cụm từ.

Củng cố kiến thức về mở rộng thành phần chính của câu bằng cụm từ.
KHỞI ĐỘNG

01
Thành phần chính của câu gồm những bộ phận gì?
?

?

CÂU HOÀN CHỈNH
Thành phần chính của câu gồm những bộ phận gì?
CHỦ NGỮ

VỊ NGỮ

CÂU HOÀN CHỈNH
LUYỆN TẬP

02
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: Xác định và nhận xét đặc điểm của thành phần chủ ngữ trong các câu sau:

1, Giữa vùng cỏ tranh khô vàng bầy chim non cất cánh bay lên.

2, Giữa vùng cỏ tranh khô vàng, một bầy chim hàng nghìn con vụt cánh bay lên.

CN

CN

Chủ ngữ câu (1) chỉ là một danh từ, còn chủ ngữ ở câu (2) là cụm danh từ. So với câu (1), chủ ngữ ở câu (2) đã được mở rộng, cung cấp thông tin về số lượng đông đảo của sự vật được nói tới trong danh từ trung tâm.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2: Xác định và nhận xét đặc điểm của thành phần vị ngữ trong các câu sau:

1, Chúng tôi đi.

2, Chúng tôi tiếp tục đi tới một cái trảng rộng.

VN( một từ)

VN( Cụm động từ)

So với câu (1) vị ngữ ở câu (2) đã được mở rộng, cung cấp thông tin về sự tiếp diễn cũng như hướng của hành động được nói đến trong động từ trung tâm
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Phút yên tĩnh._ Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định _(của rừng ban mai)_

Bài tập 1:

Chỉ ra tác dụng của việc sử dụng các câu mở rộng thành phần vị ngữ bằng cụm từ có trong đoạn văn.

- Nhờ việc sử dụng các câu mở rộng thành phần vị ngữ, nhà văn Đoàn Giỏi đã miêu tả được vẻ đẹp của buổi trưa trong rừng U Minh, vẻ đẹp của khu rừng được cảm nhận bằng nhiều giác quan: tiếng chim hót líu lo, hương thơm ngây ngất hoa tràm trong nắng, mấy con kì nhông nằm phơi lưng trên gốc cầy và các màu sắc sinh động, luôn biến đổi trên lưng kì nhông.

- Nhờ sử dụng các câu văn với thành phần vị ngữ được mở rộng, đoạn văn trở nên sinh động, giàu chất thơ, giàu sức gợi hình, gợi cảm hơn.
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Phút yên tĩnh._ Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định _(của rừng ban mai)_

Bài tập 2:

Chủ ngữ trong các câu a,b,c là một cụm từ. Hãy thử rút gọn các cụm từ này và nhận xét về sự thay đổi nghĩa của câu sau khi chủ ngữ được rút gọn.

_a. Một tiếng lá rơi lúc này cũng có thể khiến người ta giật mình._

=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Tiếng lá rơi,..._ Nếu rút gọn thành _lá rơi,_ câu sẽ không còn ý nghĩa chỉ sự phiếm định (một) và thời gian _(lúc này)._

_b. Phút yên tĩnh của rừng ban mai dần dần biến đi._

=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Phút yên tĩnh._ Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định _(của rừng ban mai)_

=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Mấy con gầm ghì._ Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ không còn ý nghĩa chỉ đặc điểm của sự vật _(sắc lông màu xanh)_
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Mấy con gầm ghì._ Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ không còn ý nghĩa chỉ đặc điểm của sự vật _(sắc lông màu xanh)_
_c. Mấy con gầm ghì sắc lông màu xanh đang tranh nhau với bầy vẹt mỏ đỏ, giành mổ những quả chín trên cày bồ đề._
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành _Phút yên tĩnh._ Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định _(của rừng ban mai)_

Bài tập 2:

Vị ngữ trong các câu a,b,c là một cụm từ. Hãy thử rút gọn các cụm từ này và nhận xét về sự thay đổi nghĩa của câu sau khi vị ngữ được rút gọn.

_a. Con Luốc chạy tung tăng sục sạo trong các bụi cây._

=> Có thể rút gọn VN thành _chạy trong các bụi cây. _Khi rút gọn, vị ngữ sẽ không nêu được thông tin về sự di chuyển và tìm kiếm không ngừng từ chỗ nọ đến chỗ kia với những động tác biểu thị sự vui thích của _con Luốc_

_b. Rừng cây im lặng quá._

=> Có thể rút gọn vị ngữ thành _im lặng._ Khi rút gọn, vị ngữ sẽ không nêu được thông tin về mức độ của trạng thái im lặng _(quá)._ => Có thể rút gọn vị ngữ thành _lại lợp, bện bằng rơm._ Khi rút gọn, vị ngữ sẽ không nêu được thông tin về đặc điểm kiểu dáng của tổ ong _(đủ kiểu, hình thù khác nhau)._
=> Có thể rút gọn vị ngữ thành _lại lợp, bện bằng rơm._ Khi rút gọn, vị ngữ sẽ không nêu được thông tin về đặc điểm kiểu dáng của tổ ong _(đủ kiểu, hình thù khác nhau)._
_c. Ở xứ Tây Âu, tổ ong lại lợp, bện bằng rơm đủ kiểu, hình thù khác nhau..._
Nhận xét chung: Khi rút gọn thành phần vị ngữ trong các câu trên, thông tin và đặc điểm của các hoạt động, trạng thái, tính chất được nói đến trong vị ngữ không còn cụ thể, rõ ràng nữa. Ví dụ:
_a. Gió thổi._

Bài tập 4:

Các câu trong BT 4 có thành phần chính là một từ. Hãy mở rộng thành phần chính của câu thành cụm từ.

_=> Ong trong rừng bay rào rào;..._

_a. Gió thổi._

=> _Gió mùa đông bắc đã thổi về lạnh buốt._

_b. Không khí trong lành._

_=> Không khí buổi sớm rất trong lành._

_c. Ong bay._

3. VẬN DỤNG
Viết đoạn văn (5 – 7 câu) chủ đề tự chọn. Trong đoạn văn có mở rộng thành phần chính bằng cụm từ. Gạch chân và chú thích rõ.
- Dung lượng: 5 - 7 câu

- Bố cục: 3 phần (MĐ, TĐ, KĐ)

- Nội dung: tự chọn

- Yêu cầu về tiếng Việt: có mở rộng thành phần chính bằng cụm từ.

GỢI Ý
DẶN DÒ

Hoàn thành các bài tập vào vở

Chuẩn bị bài tiếp theo