Điền các từ trái nghĩa thích hợp vào các thành ngữ sau:
Chân cứng đá
mềm
Gần nhà
Vô thưởng vô
xa
phạt
ngõ
RẰM THÁNG GIÊNG
Hồ Chí Minh
3. Tìm hiểu về thành ngữ
a. Đặc điểm cấu tạo.
2.Tìm hiểu văn bản
Đọc câu ca dao sau và thực hiện yêu cầu ở dưới:
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
(1) Có thể thêm, thay hay bớt một vài từ trong cụm từ lên gác xuống ghềnh được hay không?
(2) Hãy cho biết nghĩa của cụm từ đó
Ví dụ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
(Ca dao)
lên thác xuống ghềnh
Ghềnh là phần của dòng sông, nơi đáy
sông có một khu vực tương đối dốc
gây tăng vận tốc nước và chảy rối
Thác nước là chỗ dòng suối, dòng
sông có nước chảy từ trên cao
xuống dưới thấp, với góc nghiêng lớn,
tốc độ nước chảy xiết, có thể tạo ra
sóng nước và xoáy nước .
THÀNH NGỮ
? Có thể chêm xen một vài từ khác vào cụm từ được không
vượt thác qua ghềnh
lên núi xuống ghềnh
Lên ghềnh xuống thác
Thác lên ghềnh xuống
Lên trên thác xuống dưới ghềnh
Lên thác rồi lại xuống ghềnh
? Vì sao ta không thể thể thay thế, chêm xen, đổi vị trí của cụm trên
=> Có cụm từ cố định
? Em hãy gi?i thích nghĩa của cụm từ trên
=> Một ý nghĩa hoàn ch?nh
? Có thể thay một vài từ trong cụm từ này
bằng những từ khác được không?
? Có thể thay đổi vị trí của các từ
trong cụm từ được không?
Trải qua nhiều vất vả, gian truân, hiểm nguy.
Lên
thác
xuống
ghềnh
Không thể
thay đổi
thêm bớt,
đảo vị trí
các từ
- Cuïm töø coù caáu taïo coá ñònh
- Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Thành
ngữ
THÀNH NGỮ

THÀNH NGỮ

Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định.
Đứng núi này trông núi nọ
Châu chấu đá xe

Đứng núi này trông núi kia
Châu chấu đấu voi
THÀNH NGỮ

- Anh ấy nhanh.
Anh ấy
Nó nói dai.
Nó nói
dai như đĩa.
nhanh nhu ch?p.
THÀNH NGỮ

Lên thác xuống ghềnh
Mưa to gió lớn
Nhanh như chớp
? Em h�y quan s�t hai c�u th�nh ng? tr�n, th�nh ng? n�o d? d�ng suy ra tr?c ti?p t? nghia den(nghia b? m?t), th�nh ng? n�o mang � nghia h�m ?n (hiểu theo nghia bĩng)
Suy ra trực tiếp từ nghĩa đen
Nghĩa của thành ngữ được chuyển theo phương thức ?n dụ
+ lên - xuống : hành động trái ngược.
+ Thác: Chỗ dòng sông có vực đá làm cho nước chảy dóc xuống.
+ Ghềnh: Vũng sâu nước chảy xoáy mạnh.
=> sự gian nan, trắc trở
Nghĩa của thành ngữ được chuyển theo phương thức so sánh

? Vậy nghĩa của thành ngữ bắt nguồn từ đâu
b. Nghĩa của thành ngữ
b. Nghĩa
của
thành ngữ
Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa ẩn dụ, so sánh . . .
Bắt nguồn
trực tiếp
từ nghĩa đen
của các từ
tạo nên nó
a/ Töù coá voâ thaân laø caâu thaønh ngöõ chỉ nhöõng ngöôøi lẻ loi, ñôn ñoäc.


b/ Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
(Hồ Xuân Hương)

c/ Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
(Tô Hoài )

d/ Nó chạy nhanh như sóc.
CN
VN
DT
ĐT
PN
=> ch? ngữ
=> vị ngữ
=>Phụ ngữ trong cụm danh từ
=>Phụ ngữ trong cụm động từ
PN
c. Chức năng ngữ pháp
? SO SÁNH 2 CÁCH DIỄN ĐẠT SAU:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Trôi nổi, phiêu bạt với nước non.
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
với nước non
Bảy nổi ba chìm
Câu có sử dụng thành ngữ
Câu không sử dụng thành ngữ
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Nước non lận đận một mình
Thân cò vất vả, gian truân bấy nay.

Th�nh ng? h�m sỳc, cú tớnh hỡnh tu?ng, tớnh bi?u c?m cao
d. Tác dụng
3. Tìm hiểu về thành ngữ (ghi)
a. Đặc điểm cấu tạo: cụm từ có cấu tạo cố định, mang một ý nghĩa hoàn chỉnh
2.Tìm hiểu văn bản
b. Nghĩa của thành ngữ:
Bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó
c. Chức năng ngữ pháp
Làm CN, VN
Làm Phụ ngữ trong cụm DT, cụm ĐT
- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao
Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa ẩn dụ, so sánh…
d. Tác dụng
2. Tìm và giải thích các thành ngữ trong những câu, đoạn văn sau đây
a. Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.  
(Bánh chưng, bánh giầy)
b. Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: "Người này khoẻ như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu". Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.
(Thạch Sanh)
c.
Chốc đà mười mấy năm trời,
Còn ra khi đã da mồi tóc sương.
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Bài tập 2
Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau:
Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.
( Bánh chưng, bánh giầy)
b. Một hôm có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ,
tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời. (Thạch Sanh)
c. Chốc đà mười mấy năm trời
Còn ra khi đã da mồi tóc sương.
(Truyện Kiều)
Sơn hào hải vị,
nem công chả phượng
Kh?e nhu voi
Tứ cố vô thân
Da mồi tóc sương
Món ăn ngon, quý hiếm.
R?t kh?e, s?c l?c d?i d�o.
Lẻ loi, đơn độc không có họ hàng thân thích.
Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi.
Bài tập 2
Lời …. tiếng nói
Một nắng hai….
Ngày lành tháng …..
No cơm ấm…..
Bách………..bách thắng
Sinh……. lập nghiệp
. . .
. . .
ăn
sương
tốt
áo
chiến
cơ
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn:
.
TRÒ CHƠI
NHÌN HÌNH ĐOÁN THÀNH NGỮ
8
Mời các em
lựa chọn
1
2
3
4
5
6
7
Nước mắt cá sấu
 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.
Rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tái nguyên thiên nhiên vô cùng quý báu.
-> Buôn bán gian lận, lừa dối khách hàng

Treo đầu dê bán thịt chó
Mắt nhắm mắt mở

Mẹ tròn con vuông:Sinh nở bình an, mẹ con đều khỏe mạnh. Sự trọn vẹn, tốt đẹp

ĐEM CON BỎ CHỢ
K? khúc ngu?i cu?i

Bảy nổi ba chìm: vất vả, lận đận, long đong.