PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN CHƯƠNG MỸ

TRƯỜNG THCS ĐỒNG LẠC

Tiết 27. TÌNH THÁI TỪ
Chương trình: Ngữ văn lớp 8
Giáo viên: Nguyễn Bích Liên

KIỂM TRA BÀI CŨ
Em h·y ®Æt c©u cã sö dông trî tõ, th¸n tõ.

I. CHÖÙC NAÊNG CUÛA TÌNH THAÙI TÖØ
Ñoïc vaø quan saùt nhöõng töø in ñaäm (maàu ñoû) trong caùc ví duï sau:
a) Meï ñi laøm roài.

a) Meï ñi laøm roài aø?

Caâu nghi vaán.

Khoâng coøn laø caâu nghi vaán.

b) Meï toâi vöøa keùo tay toâi, xoa ñaàu b) Meï toâi vöøa keùo tay toâi, xoa ñaàu toâi
hoûi, thì toâi oaø leân khoùc roài cöù theá
toâi hoûi, thì toâi oaø leân khoùc roài cöù
nöùc nôû. Meï toâi cuõng suït suøi theo:
theá nöùc nôû. Meï toâi cuõng suït suøi
- Con nín.
theo:
Khoâng coøn laø
Caâu caàu khieán. (Nguyeân Hoàng, Nhöõncaâ
g ngaø
y thô
aáu) n.
- Con nín ñi!
u caà
u khieá
(Nguyeân Hoàng, Nhöõng ngaøy thô aáu)

c) Thöông thay cuõng moät kieáp ngöôøi, c) Thöông cuõng moät kieáp ngöôøi,
Kheùo thay mang laáy saéc taøi laøm chi!
(Nguyeãn Du, TruyÖn Kieàu)

Caâu caûm thaùn.

Kheùo mang laáy saéc taøi laøm chi!

(Nguyeãn Du, TruyÖn Kieàu)

Khoâng còn là caâu
caûm thaùn.

d) Em chaøo coâ aï!
Tính leã pheùp cao

d) Em chaøo coâ.
Tính leã pheùp khoâng cao

=> Nhöõng töø: aø, ñi, thay, aï laø tình thaùi tö.ø

Chöùc naêng: Tình th¸i tõ laø nhöõng töø ñöôïc theâm vaøo caâu
ñeå caáu taïo caâu nghi vaán, caâu caàu khieán, caâu caûm
thaùn vaø ñeå bieåu thò caùc saéc thaùi tình caûm cuûa ngöôøi
noùi.

Ghi nhôù
- T×nh th¸i tõ lµ nh÷ng tõ ®­îc thªm vµo c©u ®Ó cÊu t¹o c©u
nghi vÊn, c©u cÇu khiÕn, c©u c¶m th¸n vµ ®Ó biÓu thÞ c¸c
s¾c th¸i t×nh c¶m cña ng­êi nãi.

Tạo
câ

u ng
hi v

ấn

Tạo câu cầu khiến

thán
m
ả
c
âu
Tạo c

hị
t
ểu
Bi

i
há
t
c
sắ

ảm
c
h
tìn

Tình thái
từ

a, MÑ ®i lµm råi µ?

c, Th­¬ng thay còng mét kiÕp ng­
- Tình th¸i tõ gåm mét sè lo¹i ®¸ng chó ý nh­sau:
êi
=> Tình thái từ nghi vấn.
+ Tình th¸i tõ nghi vÊn: µ, ­, h¶, hö,
chø,
KhÐo
thaychăng,…
mang lÊy s¾c tµi lµm
+b, Tình
®i, nµo,
MÑ t«ith¸i
còngtõsôtcÇu
sïi khiÕn:
khãc theo:
chivíi, …
Tình thái từ cảm thán.
- Conth¸i
nÝn tõ
®i!c¶m th¸n: thay, sao,=>…
+ Tình
Tình thái
khiến.
d, Em
chµo¹,c«nhÐ,
¹! c¬, mµ, ...
+=>Tình
th¸itừtõcầubiÓu
thÞ s¾c th¸i tình
c¶m:
=>Tình thái từ biểu thị sắc thái
tình cảm.

th
h
n
Tì
Tạo
câ

u ng
hi v

Tình
ấn

Tạo câu cầu khiến

thán
m
ả
c
âu
Tạo c

hị
t
ểu
Bi

i
há
t
c
sắ

ng
ừ
t
ái

vấn
i
h

ảm
c
h
tìn

n
â
Ph

Tình thái
từ

i
ạ
lo

từ
thái

c

iế n
h
k
ầu

án
Tình thái từ cảm th
Tình thái từ biểu thị
sắc thái tình cảm…

Baøi taäp 1 Trong caùc caâu döôùi ñaây, töø naøo (trong caùc töø

in ñaäm - mầu đỏ) laø tình thaùi töø, töø naøo khoâng phaûi laø tình
thaùi töø ?

a) Em thích tröôøng naøo thì thi vaøo tröôøng aáy.
b) Nhanh leân naøo, anh em ôi!
c) Laøm nhö theá môùi ñuùng chöù!
d) Toâi ñaõ khuyeân baûo noù nhieàu laàn roài chöù coù phaûi
khoâng ñaâu.
e) Cöùu toâi vôùi !

S
Đ
Đ
S
Đ

g) Noù ñi chôi vôùi baïn töø saùng.

S

h) Con coø ñaäu ôû ñaèng kia.

S

i) Noù thích haùt daân ca Ngheä Tónh kia.

Đ

II. SÖÛ DUÏNG TÌNH THAÙI TÖØ
Ngữ liệu

Kiểu câu

a.Bạn chưa về à? Nghi vÊn

Sắc thái tình
cảm

Vai xã hội

Th©n mËt

Ngang hµng

LÔ phÐp

D­íi hµng

b.Thầy mệt ạ?

Nghi vÊn

c.Bạn giúp tôi
một tay nhé!

CÇu khiÕn Th©n mËt

d.Bác giúp cháu CÇu khiÕn LÔ phÐp
một tay ạ!

Ngang hµng
D­íi hµng

Ghi nhôù
Khi noùi, khi vieát caàn chuù yù söû duïng tình thaùi töø phuø
hôïp vôùi hoaøn caûnh giao tieáp (quan heä tuoåi taùc, thöù
baäc xaõ hoäi, tình caûm ... ).

th
h
n
Tì
Tạo
câ

u ng
hi v

Tình
ấn

Tạo câu cầu khiến

thán
m
ả
c
âu
Tạo c

hị
t
ểu
Bi

i
há
t
c
sắ

ng
ừ
t
ái

vấn
i
h

ảm
c
h
tìn

n
â
Ph

Tình thái
từ
C
ác
dụ h sử
ng

i
ạ
lo

từ
thái

c

iế n
h
k
ầu

án
Tình thái từ cảm th
Tình thái từ biểu thị
sắc thái tình cảm…

h
an
u
Q

ệ

c
i tá
ổ
tu

tình
Quan hệ

cảm…

Thứ bậc xã hội

Phù hợp vớ
i hoàn cảnh
giao

tiếp

Baøi taäp nhanh
Choïn caâu thích hôïp nhaát cho caùc hoaøn caûnh giao tieáp sau
và giải thích vì sao?
1) Baïn muoán bieát baây giôø laø maáy giôø, baïn hoûi ngöôøi baïn
thaân ngoài beân caïnh:
a) - Baïn ôi, cho tôù hoûi baây giôø laø maáy giôø roài nhæ?
b) – Maáy giôø roài caäu?
c) – Maáy giôø roài khoâng bieát?
2) Baïn muoán bieát hoâm nay anh trai baïn coù ñi hoïc khoâng,
baïn hoûi:
a) – Anh ôi, hoâm nay anh coù ñi hoïc khoâng aï?
b) – Naøy, hoâm nay coù ñi hoïc khoâng ñaáy?
c) – Anh, hoâm nay ñöøng coù maø queân ñi hoïc ñaáy!

3) Moät ngöôøi khaùch ñeán hoûi meï baïn, nhöng meï baïn
khoâng coù ôû nhaø. Baïn muoán bieát ngöôøi ñoù laø ai ñeå
nhaén laïi vôùi meï, baïn hoûi:
a. Naøy, baùc teân gì ñeå chaùu nhaén laïi vôùi meï chaùu ?
b. Daï, baùc coù theå cho chaùu bieát teân baùc ñöôïc khoâng
aï, ñeå chaùu nhaén laïi vôùi meï chaùu ?
c. Baùc teân gì ñeå chaùu coøn nhaén laïi vôùi meï chaùu ?
4) Baïn vaøo moät quaùn nöôùc, chuû quaùn laø moät oâng giaø,
baïn muoán goïi moät coác nöôùc cam, baïn noùi:
a. Baùc ôi, cho moät nöôùc cam !
b. Baùc ôi, cho chaùu moât coác nöôùc cam baùc nheùù!
c. Cho xin moät nöôùc cam!

Baøi taäp 4: Quan saùt aûnh vaø ñaët caâu coù duøng caùc

tình thaùi töø phuø hôïp vôùi nhöõng quan heä xaõ hoäi sau
ñaây :
Thưa cô! Cô có thể
giảng thêm giúp
chúng em bài này
được không ạ?

Ảnh 1

Ảnh 2

Các bạn nhớ
về làm bài
tập của
nhóm mình
nhé!

Ảnh 3

Cháu mời
ông uống
nước ạ!

III. LUYEÄN TAÄP

Baøi taäp 2 Giaûi thích yù nghóa cuûa caùc tình thaùi töø trong
nhöõng caâu döôùi ñaây:

a) Baø laõo laùng gieàng laät ñaät chaïy sang:
Hoûi, ít nhieàu khaúng
- Baùc trai ñaõ khaù roài chöù ?
ñònh.
(Ngoâ Taát Toá, Taét ñeøn)
b) Con choù laø cuûa chaùu noù mua
Nhaán maïnh ñieàu
ñaáy chöù !... Noù mua veà nuoâi,
vöøa khaúng ñònh
ñònh ñeå ñeán luùc cöôùi vôï thì gieát thòt. . .
(Nam Cao, Laõo Haïc)

c) Moät ngöôøi nhòn aên ñeå tieàn laïi laøm ma, bôûi khoâng muoán
lieân luïy ñeán haøng xoùm laùng gieàng…Con ngöôøi ñaùng
kính aáy baây giôø cuõng theo goùt Binh Tö ñeå coù aên ö ?
(Nam Cao, Laõo Haïc)
Hoûi, thaùi ñoä hoµi nghi,
th¾c m¾c
d) Boãng Thuyû laïi xòu maët xuoáng:
- Sao boá maõi khoâng veà nhæ? Nhö vaäy laø em khoâng ñöôïc
chaøo boá tröôùc khi ñi.
(Khaùnh Hoaøi, Cuoäc chia tay cuûa nhöõng con buùp beâ)
Hoûi, thaùi ñoä b¨n kho¨n

e) Coâ giaùo Taâm gôõ tay Thuyû, ñi laïi phía buïc, môû caëp laáy
moät quyeån soå cuøng vôùi chieác buùt maùy naép vaøng ñöa cho
em toâi vaø noùi :
- Coâ taëng em. Veà tröôøng môùi, em coá gaéng hoïc taäp nheù!
caàu khieán, daën doø thaân maät, cÇu mong.
g) Em toâi suït sòt baûo :
-Thoâi thì anh cöù chia ra vaäy !
thaùi ñoä mieãn cöôõng.
(Khaùnh Hoaøi, Cuoäc chia tay cuûa nhöõng con buùp beâ)
h) OÂng ñoác töôi cöôøi nhaãn naïi chôø chuùng toâi.
-Caùc em ñöøng khoùc.Tröa nay caùc em ñöôïc veà nhaø cô maø.
(Thanh Tònh, Toâi ñi hoïc)
thaùi ñoä an ñi, ®éng viªn.

HOAÏT ÑOÄNG NHOÙM
Ñaët caâu vôùi caùc tình thaùi töø: maø, ñaáy,
chöù lò, thoâi, cô, vaäy.

Baøi taäp 3:

Nó là học sinh giỏi mà!
Đừng trêu nữa, nó khóc đấy!
Tôi phải giải bằng được bài toán này chứ lị!
Tôi chỉ nói vậy để anh biết thôi!
Tôi thích cái cặp này cơ!
Thôi đành ăn cho xong vậy!

th
h
n
Tì
Tạo
câ

u ng
hi v

Tình
ấn

Tạo câu cầu khiến

thán
m
ả
c
âu
Tạo c

hị
t
ểu
Bi

i
há
t
c
sắ

ng
ừ
t
ái

vấn
i
h

ảm
c
h
tìn

n
â
Ph

Tình thái
từ
C
ác
dụ h sử
ng

i
ạ
lo

từ
thái

c

iế n
h
k
ầu

án
Tình thái từ cảm th
Tình thái từ biểu thị
sắc thái tình cảm…

h
an
u
Q

ệ

c
i tá
ổ
tu

tình
Quan hệ

cảm…

Thứ bậc xã hội

Phù hợp vớ
i hoàn cảnh
giao

tiếp

IV. Daën doø
- Hoaøn thaønh Baøi taäp 5 (SGK)
- Hoïc thuoäc ghi nhôù
- Tìm hieåu baøi “Luyeän taäp vieát ñoaïn vaên töï söï
keát hôïp vôùi mieâu taû vaø bieåu caûm”