Em biết những thông tin gì
về nhân vật Phan Bội Châu?

BÀI 6: HỒ CHÍ MINH – “VĂN HÓA PHẢI
SOI ĐƯỜNG CHO QUỐC DÂN ĐI”

Ngữ Văn 12

I. TÌM HIỂU CHUNG
Được viết bằng
tiếng Pháp, đăng
trên báo Người
cùng khổ (Le
Paria) số 36 - 37,
tháng 9, 10/1925
với bút danh
Nguyễn Ái Quốc.

Cảm hứng: kết nối hai sự kiện
diễn ra trong cùng một khoảng
thời gian: Va-ren (đảng viên
Đảng Xã hội Pháp) chuẩn bị
sang Đông Dương nhậm chức
Toàn quyền và nhà cách mạng
Phan Bội Châu bị thực dân Pháp
bắt, toan tử hình (sau rút xuống
án khổ sai chung thân).

I. TÌM HIỂU CHUNG
Vừa đả kích sự phản bội của Va-ren đối với lí tưởng
đấu tranh của Đảng Xã hội Pháp vừa ca ngợi một
người con anh hùng của dân tộc Việt Nam.
Câu chuyện mang tính chất hư cấu, được kể bằng đôi cánh của trí
tưởng tượng nhưng phản ánh đúng bản chất của các sự kiện có thật
và dự báo một tiền đồ không mấy sáng sủa hơn của xứ Đông Dương khi
có “ngài” Toàn quyền mới. Viết tác phẩm này cũng là một cách Nguyễn
Ái Quốc góp tiếng nói từ nước Pháp ủng hộ phong trào đấu tranh đòi thả
Phan Bội Châu đang dâng cao tại Việt Nam.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

Vấn đề 1. Chi tiết tiêu biểu,
đề tài, câu chuyện, sự kiện,
nhân vật và mối quan hệ của
chúng trong tính chỉnh thể
của tác phẩm.

Vấn đề 2. Quan điểm nghệ
thuật của Hồ Chí Minh và
những giá trị lịch sử văn hoá
thể hiện trong tác phẩm.

1. Chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và
mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm
 Nhân vật Va-ren
Toàn quyền Đông Dương, đảng viên Đảng Xã hội Pháp
Hành vi của hắn là hứa sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu,
đến tuần du Sài Gòn, dự yến, nhận tưởng lệ, sau đó vào
xà lim giơ tay phải ra bắt tay Phan Bội Châu, tay trái
nâng gông đang xiết chặt người tù.

Nhân vật này có những lời nói xảo trá, ngụy biện
và thái độ ngạo nghễ.

1. Chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và
mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm
 Nhân vật Phan Bội Châu

Một chí sĩ yêu nước, đang ở tù. Ông chỉ im lặng.

Thái độ dửng dưng, khinh bỉ với kẻ thù.

1. Chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và
mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm
 Cảm hứng trào lộng
Nhan đề: những
trò lố chỉ sự việc
không phù hợp
với lẽ thường,
đáng chế nhạo.
Tác giả muốn hạ
bệ, chế nhạo một
sự kiện chính trị.

Tình huống: cuộc
gặp gỡ giữa hai
lực lượng đối địch
với nhau, một chí
sĩ cách mạng yêu
nước và một kẻ đi
xâm lược đất
nước.

Xây
dựng
nhân
vật:
chân dung kí
hoạ về quan
Toàn quyền
Đông Dương.

Ngôn ngữ,
giọng điệu:
châm biếm,
mỉa mai

2. Quan điểm nghệ thuật của HCM và những giá trị lịch sử
văn hóa thể hiện trong tác phẩm
 Vạch trần sự giả dối nguỵ biện của chế độ thực dân, ủng hộ
phong trào đòi thả Phan Bội Châu
 Thể hiện quan điểm đấu tranh cách mạng là tất yếu để giành lại
độc lập, tự do và tiêu diệt những kẻ huênh hoang, hợm hĩnh, đàn
áp, bóc lột nhân dân ta
 Ca ngợi dũng khí, sự khẳng khái, bình tĩnh của Phan Bội Châu
trước Va-ren và chế nhạo sự ngạo nghễ, lố bịch, nguỵ biện của kẻ
thù

Câu 1. Em ấn tượng nhất với thủ pháp nghệ thuật
nào trong tác phẩm? Vì sao?
Câu 2. Hồ Chí Minh đã chọn cách kết thúc câu
chuyện rất độc đáo. Điều này được thể hiện qua
những yếu tố nào?

Câu 1. Ví dụ:
– Thủ pháp nói mỉa: “ông Va-ren đã nửa chính thức hứa”, mỉa mai lời hứa của
ông Va-ren; “rậm râu, sâu mắt”, chỉ Va-ren là đồ bất lương,…
– Thủ pháp đối lập: giữa địa vị, lời nói, thái độ, hành động, cử chỉ của Va-ren
và Phan Bội Châu. Qua đó, chế giễu sự kệch cỡm, xảo trá của Va-ren và ca
ngợi chí khí quật cường của Phan Bội Châu.
Câu 2. Kết thúc độc đáo được thể hiện qua những phương diện sau đây:
– Tính mở: Mở ra những tình huống mới với sự xuất hiện của anh lính dõng
và một nhân chứng khác đã nhìn thấy phản ứng của Phan Bội Châu với Va-ren.
– Gợi sự tò mò: Phản ứng của Phan Bội Châu trước những lời thao thao bất
tuyệt của Va-ren chỉ là im lặng, hoặc nhếch mép cười, hoặc cười vào mặt cho
thấy thái độ kinh thường, không khuất phục trước kẻ thù.

Câu 2. Kết thúc độc đáo được thể hiện qua những phương diện
sau đây:
– Độc đáo về hình thức: Bao gồm một đoạn Tái bút “T.B. –
Một nhân chứng thứ hai…”. Đây là hình thức thường được sử
dụng trong viết thư cá nhân. Nhưng trong tác phẩm này lại thể
hiện tầm quan trọng trong việc khẳng định khí phách phi phàm
của Phan Bội Châu.

Viết một kết thúc khác cho câu chuyện và
lí giải tại sao em lại lựa chọn kết thúc đó.