Thánh Gióng
trong mắt em
Nếu chỉ được
dùng MỘT từ
hoặc MỘT cụm
từ ngắn, em sẽ
nói gì về Thánh
Gióng?

Bài 8: Những góc
bản sống
nhìnVăn
cuộc

BÀN VỀ NHÂN VẬT THÁNH GIÓNG
- Hoàng Tiến Tựu-

I. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc, chú thích
a. Đọc
- Đọc to, diễn cảm, rõ ràng, trôi chảy,…
- Chú ý chiến lược đọc theo dõi

BÀN VỀ NHÂN VẬT THÁNH GIÓNG
Truyện Thánh Gióng là tác phẩm lớn đầu tiên về đề tài giữ nước chống xâm lược.
Nhân vật Thánh Gióng được xây dựng rất đặc sắc, vừa là một anh hùng phi thường
với vẻ đẹp lí tưởng, vừa là một con người trần thế với những vẻ đẹp giản dị, gần gũi.
Trước hết, Thánh Gióng hội tụ những đặc điểm phi thường, thể hiện lí tưởng của
nhân dân về người anh hùng đánh giặc cứu nước. Sự phi thường của nhân vật Gióng
thể hiện qua những chi tiết về sự thụ thai thần kì của bà mẹ Gióng (như bà bắt đầu
mang thai Gióng sau khi bà ướm thử bàn chân mình vào vết chân khổng lồ, bà mang
thai Gióng mười hai tháng mới sinh...). Ở Gióng có cả sức mạnh của thể lực và sức
mạnh của tinh thần, ý chí. Không có thể lực và ý chí chiến đấu phi thường, làm sao
Thánh Gióng có thể nhổ từng bụi tre đằng ngà để tiếp tục truy kích và đánh tan giặc
Ân xâm lược? Tất cả những chi tiết ấy đều nhằm mục đích đề cao người anh hùng,
làm cho người anh hùng có nguồn sốc siêu nhiên, thần thánh khác thường.
Nhìn chung, những yếu tố kì diệu, khác thường trong nhân vật Gióng tuy khá nổi
bật nhưng cũng không thể lấn át và thay thế được cái bình thường của con người trần
thế.

Nguồn gốc, lai lịch của Gióng thật rõ ràng, cụ thể và xác định. Căn bản và trước hết
Gióng là Con Người, một người con của làng Phù Đổng, nước Văn Lang, đời Hùng Vương thứ
sáu. Quá trình ra đời, trưởng thành và chiến thắng giặc ngoại xâm của Gióng đều gắn với
những người dân bình dị. Dù có siêu nhiên kì ảo đến đâu, Gióng vẫn phải “nằm trong bụng
mẹ” (dù là mấy tháng), vẫn phải “uống nước, ăn cơm với cà” (dù là mấy nong), vẫn phải mặc
quần áo bằng vải của người dân làng Phù Đổng (dù là cỡ rộng đến đâu). Và ngay cả ngựa sắt,
roi sắt, áo giáp sắt của Gióng cũng là do vua Hùng tập hợp những người thợ rèn tài giỏi ở
trong nước đúc nên.
Nhân vật Thánh Gióng thể hiện sức mạnh của nhân dân trong công cuộc giữ nước. Lực
lượng chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc của dân tộc bình thường tiềm ẩn trong nhân dân,
tương tự như chú bé làng Gióng nằm im không nói, không cười. Nhưng khi có giặc thì tiếng
gọi ấy đã tập hợp, thức tỉnh tất cả các lực lượng tiềm ẩn ấy của dân tộc và làm nên Thánh
Gióng.
Khi chưa có giặc, Gióng là đứa trẻ nằm im không biết nói. Khi nghe tiếng gọi của non
sông. Gióng vụt lớn lên và cất lời nhận nhiệm vụ, đánh tan giặc, Thánh Gióng bay về trời. Quá
trình phát triển của nhân vật Thánh Gióng dồi dào ý nghĩa nhân sinh và nên thơ, nên họa biết
bao!

(Theo Hoàng Tiến Tựu, Bình giảng truyện dân gian, NXB Giáo dục, 2003)

1. Đọc, chú thích
b. Chú thích
- Vẻ đẹp lí tưởng: vẻ đẹp hoàn
hảo trong hình dung, quan niệm
của mọi người.

- Tiềm ẩn: ngầm ẩn bên trong,
chưa bộc lộ ra ngoài

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Hoàng Tiến Tựu (1933 – 1998)
- Quê quán: Thanh Hóa
- Là nhà nghiên cứu hàng đầu về chuyên
ngành Văn học dân gian với nhiều công trình
nổi tiếng:
+ Văn học dân gian Việt Nam
+ Bình giảng ca dao
+ Bình giảng truyện dân gian

Theo PGS.TS. Biện Minh Điền: “Hoàng Tiến Tựu là chuyên gia hàng đầu của
chuyên ngành Văn học dân gian với nhiều công trình mà người nghiên cứu Folk
literature không thể không tham khảo: Văn học học dân gian Việt Nam; Mấy vấn
đề về phương pháp nghiên cứu và giảng dạy văn học dân gian; Bình giảng
truyện dân gian; Bình giảng ca dao...  Hình như trời sinh ra Thầy Tựu là để
"làm" văn học dân gian. Hồn nhiên, tinh tế, dí dỏm, nhẹ nhàng mà sâu sắc, thấm
thía… Thầy là người giỏi truyền cảm hứng cho học trò cũng như bất cứ ai. Hễ ai
có gì băn khoăn, thắc mắc, lo khó, ngại khổ, đến gặp Thầy Hoàng Tiến
Tựu… Thầy là "giải quyết" mọi sự chủ yếu bằng sự chia sẻ, cảm thông, động
viên. Khoan thai, rủ rỉ, thủ thỉ, mà thấm, mà ngấm, người nghe "bị" thuyết phục
tự lúc nào chẳng hay…
Không dễ có một vị Giáo sư - Chủ nhiệm khoa - Hiệu trưởng thống nhất trong
một thầy giáo bình dị, đời thường, tinh tế và thấu cận nhân tình đến thế!...”

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
Xuất xứ

Trích “Bình giảng truyện dân
gian”, NXB Giáo dục (2003).

Thể loại

Văn nghị luận

Bố cục

3 phần

Phần 1: Từ đầu đến “gần gũi”: Nêu vấn đề: Thánh Gióng vừa là
anh hùng phi thường, vừa là một con người trần thế.
Phần 2: Tiếp theo đến “làm nên Thánh Gióng”: Giải quyết vấn đề.
Phần 3: Còn lại: Kết thúc vấn đề.

II. Suy ngẫm và phản hồi

1. Nêu vấn đề nghị luận

Truyện Thánh Gióng là tác phẩm lớn đầu tiên về đề tài giữ nước chống
xâm lược. Nhân vật Thánh Gióng được xây dựng rất đặc sắc, vừa là một anh
hùng phi thường với vẻ đẹp lí tưởng, vừa là một con người trần thế với
những vẻ đẹp giản dị, gần gũi.
BÀN VỀ NHÂN VẬT THÁNH GIÓNG
Ý kiến 1: Thánh Gióng là
một người anh hùng phi
thường

Ý kiến 2: Thánh Gióng cũng
mang những nét bình thường
của con người trần thế.

2. Các ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản

GIẢI MÃ LẬP LUẬN

Hãy xác định lí lẽ, bằng chứng mà tác giả đưa ra để củng cố ý kiến của
mình và điền vào bảng sau:
Ý kiến về nhân vật Thánh Gióng

Lí lẽ

Bằng chứng

Ý kiến 1: Thánh Gióng là một
 
người anh hùng phi thường

 

Ý kiến 2: Thánh Gióng cũng mang
những nét bình thường của con  
người trần thế.

 

Ý kiến về
nhân vật
Thánh Gióng

Lí lẽ

Bằng chứng

- Thánh Gióng hội tụ những
đặc điểm phi thường, thể
Ý kiến 1: hiện lí tưởng của nhân dân - Những chi tiết về sự thụ thai
thần
kì
của
bà
mẹ
Gióng,...
Thánh Gióng về người anh hùng đánh
là một người giặc cứu nước
anh hùng phi
- Ở Gióng có cả sức mạnh
thường
- Nhổ bụi tre đằng ngà đánh
của thể lực và sức mạnh của
giặc…
tinh thần, ý chí

Ý kiến về
nhân vật
Thánh Gióng

Lí lẽ

Bằng chứng

 - Nguồn gốc, lai lịch của
- Gióng là Con Người, một người con của
Gióng thật rõ ràng, cụ thể
làng Phù Đổng, nước Văn Lang, đời Hùng
và xác định.
Vương thứ sáu.
Ý kiến 2:
Thánh Gióng
- Quá trình ra đời, trưởng
cũng mang
- “nằm trong bụng mẹ”, “uống nước, ăn
thành và chiến thắng giặc
những
nét
cơm với cà”, mặc quần áo bằng vải của
ngoại xâm của Gióng đều
bình thường
dân làng, ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt do
gắn với những người dân
của
con
những người thợ rèn tài giỏi đúc nên.
bình dị.
người trần
Hình
ảnh
cậu
bé
Gióng
nằm
im
không
thế.
- Thánh Gióng thể hiện nói, không cười nhưng khi giặc Ân xâm
sức mạnh của nhân dân lăng thì vụt lớn đánh giặc thể hiện sức
trong công cuộc giữ nước. mạnh tiềm ẩn của nhân dân.

Ý kiến về nhân vật
Thánh Gióng

Lí lẽ

Bằng chứng

- Thánh Gióng hội tụ những đặc điểm
phi thường, thể hiện lí tưởng của nhân - Những chi tiết về sự thụ thai thần kì của bà
Ý kiến 1: Thánh dân về người anh hùng đánh giặc cứu mẹ Gióng,...
Gióng là
một nước
người anh hùng
phi thường
- Ở Gióng có cả sức mạnh của thể lực
- Nhổ bụi tre đằng ngà đánh giặc…
và sức mạnh của tinh thần, ý chí

Ý kiến 2: Thánh
Gióng cũng mang
những nét bình
thường của con
người trần thế.

 - Nguồn gốc, lai lịch của Gióng thật rõ - Gióng là Con Người, một người con của
ràng, cụ thể và xác định.
làng Phù Đổng, nước Văn Lang, đời Hùng
Vương thứ sáu.
- “nằm trong bụng mẹ”, “uống nước, ăn cơm
- Quá trình ra đời, trưởng thành và
với cà”, mặc quần áo bằng vải của dân làng,
chiến thắng giặc ngoại xâm của Gióng
ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt do những người
đều gắn với những người dân bình dị.
thợ rèn tài giỏi đúc nên.
- Hình ảnh cậu bé Gióng nằm im không nói,
- Thánh Gióng thể hiện sức mạnh của
không cười nhưng khi giặc Ân xâm lăng thì
nhân dân trong công cuộc giữ nước.
vụt lớn đánh giặc thể hiện sức mạnh tiềm ẩn
của nhân dân.

Nhận xét: hệ thống các ý kiến, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp logic,
rõ ràng, thể hiện được những nhận định của tác giả về nhân vật
Thánh Gióng mang vẻ đẹp: phi thường nhưng cũng rất đời thường.

3. Kết thúc vấn đề

Khi chưa có giặc, Gióng là đứa trẻ nằm im không biết nói. Khi
nghe tiếng gọi của non sông. Gióng vụt lớn lên và cất lời nhận nhiệm vụ,
đánh tan giặc, Thánh Gióng bay về trời. Quá trình phát triển của nhân vật
Thánh Gióng dồi dào ý nghĩa nhân sinh và nên thơ, nên họa biết bao!
Tác giả đưa ra nhận định
của mình về hình tượng
nhân vật: “Quá trình phát
triển của nhân vật Thánh
Gióng dồi dào ý nghĩa nhân
sinh và nên thơ, nên họa
biết bao!”

4. Bài học

GÓC NHÌN VÀ CÁCH HIỂU
Có ý kiến cho rằng: “Những góc nhìn, cách hiểu khác nhau của tác giả về
nhân vật Thánh Gióng giúp chúng ta hiểu nhân vật sâu hơn”. Em có đồng ý
với ý kiến này không? Vì sao?
Bài học:
- Khi tiếp cận các hiện tượng văn học
(văn bản, nhân vật, chi tiết), cần nhìn
nhận từ nhiều góc độ khác nhau.
- Mỗi văn bản, nhân vật hay chi tiết
đều có thể mang nhiều tầng ý nghĩa.
- Việc tiếp nhận văn học theo cách nhìn
đa chiều giúp người đọc hiểu tác phẩm
toàn diện, sâu sắc và phong phú hơn.

III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
- Văn bản nghị luận, nghệ thuật lập luận sắc bén.
- Hệ thống lí lẽ xác đáng, bằng chứng cụ thể, sinh động.

2. Nội dung
Văn bản bàn về nhân
vật Thánh Gióng,
người anh hùng vừa có
vẻ đẹp lí tưởng vừa là
con người trần thế với
vẻ đẹp gần gũi, giản dị.

IV. LUYỆN TẬP

Hãy tóm tắt nội dung văn bản bằng
một đoạn văn (khoảng 150 chữ)

Đoạn văn tham khảo: Qua văn bản Bàn về nhân vật Thánh Gióng, tác giả Hoàng Tiến
Tựu đã thể hiện góc nhìn của mình về nhân vật Thánh Gióng. Truyện Thánh Gióng là tác
phẩm lớn đầu tiên về đề tài giữ nước và chống xâm lược.  Tác phẩm đã xây dựng được hình
tượng người anh hùng phi thường với vẻ đẹp lí tưởng và vẻ đẹp bình dị. Trước hết ở Thánh
Gióng hội tụ những đặc điểm giản dị mà phi thường, thể hiện lí tưởng của nhân dân về người
anh hùng cứu nước. Đó là chi tiết về sự ra đời và lớn lên kì lạ của Gióng. Ở Gióng có cả sức
mạnh thể lực, tinh thần và ý chí phi thường. Thánh Gióng đồng thời mang vẻ đẹp của con
người trần thế qua thời đại, lai lịch, nguồn gốc xuất thân. Gióng là một con người của làng
Phù Đổng, nước Văn Lang, đời Hùng Vương thứ sáu, Gióng cũng nằm trong bụng mẹ, cũng
ăn cơm, cũng mặc quần áo của dân làng. Gióng chính là đại diện của những anh hùng, đồng
thời thể hiện sức mạnh của nhân dân, lòng nồng nàn yêu nước trong công cuộc kháng chiến
trường kì của dân tộc Việt Nam ta. Ở Gióng thấy được cả thể lực và ý chí chiến đấu phi
thường. Khi chưa có giặc Gióng chỉ là đứa trẻ nằm im không biết nói, không cười. Khi nghe
tiếng gọi của non sông, Gióng lớn nhanh như thổi và cất lời nhận nhiệm vụ, đánh tan giặc Ân.
Đánh Thắng trận, Gióng đã bay về trời. Thánh Gióng chính là biểu tượng cho sức mạnh của
nhân dân trong công cuộc giữ nước.

Viết lại nhân vật
Lựa chọn 1 trong 2 nhiệm vụ sau:
*Nhiệm vụ 1: Chọn một nhân vật
đã học (Tấm Cám, Thạch Sanh, Lý
Thông, Chí Phèo, Dế Mèn…) viết
một đoạn văn 5–7 dòng: nhìn nhân
vật đó từ một góc nhìn khác lạ.
*Nhiệm vụ 2: Chọn một nhân vật
trong đời sống (một người bạn trong
lớp; một người thân hoặc chính bản
thân mình…) viết đoạn ngắn: Nếu
nhìn từ một góc nhìn khác, em hiểu
người đó như thế nào?

Ví dụ đoạn văn mẫu: Tấm (từ góc nhìn
Cám)
Trong mắt tôi, Tấm là người hiền
lành, chịu nhiều thiệt thòi nhưng luôn
được yêu thương và che chở. Tôi từng
ganh tị với Tấm, không phải vì ghét chị,
mà vì tôi khao khát được quan tâm như
chị. Sự ghen tị ấy đã khiến tôi mù quáng
và làm nhiều điều sai trái. Đến cuối cùng,
tôi mới hiểu rằng lỗi không chỉ ở Tấm,
mà ở chính tôi vì đã không biết vượt qua
lòng ích kỉ của mình. Nếu biết cảm thông
sớm hơn, có lẽ cả hai chị em đã không
phải đi đến một kết cục đau lòng như
vậy.

Ví dụ đoạn văn mẫu: Nhìn mẹ từ góc nhìn khác
Trước đây, em thường nghĩ mẹ hay la mắng và quá nghiêm khắc với em.
Nhưng khi nhìn từ một góc nhìn khác, em hiểu rằng đằng sau những lời trách
mắng ấy là sự lo lắng và yêu thương. Mẹ phải gánh nhiều trách nhiệm nên đôi khi
không đủ kiên nhẫn để nhẹ nhàng. Nhờ vậy, em học được cách trân trọng hơn
những hi sinh thầm lặng của mẹ.