NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
Nguyễn Tuân

1. Tác giả

Phong cách sáng tác:
+ Thể hiện rõ nét chất tài hoa, uyên bác.
+ Thường tiếp cận, phát hiện, miêu tả sự vật ở phương diện văn hóa, thẩm mĩ, nhân vật là những con người tài hoa, nghệ sĩ.
Tác phẩm
a.Xuất xứ - Hoàn cảnh sáng tác
Trích tùy bút Sông Đà (1960), gồm 15 tùy bút. Người lái đò sông Đà là kết quả của nhiều dịp Nguyễn Tuân đến với Tây Bắc, đặc biệt là chuyến đi thực tế năm 1958.
Đây là những năm miền Bắc bắt tay vào hàn gắn vết thương chiến tranh và khởi sắc trong cuộc xây dựng mới, chinh phục thiên nhiên.
b. Thể loại
Tùy bút
c. Đề tài
- Vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc qua hình ảnh sông Đà hung bạo, trữ tình.
- Vẻ đẹp con người lao động Tây Bắc qua hình ảnh của những người lái đò trên sông.
Giai đoạn xây dựng XHCN ở miền BẮC (LẶNG lẽ Sa Pa, Tiếng chổi tre…)
1. Ý nghĩa lời đề từ
“Đẹp vậy thay tiếng hát trên dòng sông” -> tôn vinh giá trị người lao động trên sông nước - ông lái đò sông Đà hàng ngày phải chiến đấu với thiên nhiên dữ dội, hung bạo, một người lao động bình thường mà tài hoa, nghệ sĩ
=>Nguyễn Tuân cũng đã gọi đó là thứ “vàng mười” đã qua thử lửa.

- “Chúng thủy giai đông tẩu, Đà giang độc bắc lưu”: Mọi con sông đều chảy về hướng Đông, riêng con sông Đà chảy theo hướng Bắc.
→ Sông Đà bướng bỉnh đã không chịu khép mình theo qui luật của mọi dòng sông. Nó tự tìm đến một miền đất lạ để thỏa khát vọng vẫy vùng.
Hình tượng sông Đà
a. Nguồn gốc
Khai sinh ở huyện Cảnh Đông, tỉnh Vân Nam bên Trung Quốc

 Sông Đà thơ mộng

So sánh, nhân hóa, liên tưởng, vận dụng nhiều kiến thức khác nhau
HÌNH DÁNG
MÀU SẮC
CẢM XÚC
Vẻ đẹp duyên dáng, đầy nữ tính
Sông Đà như “một áng tóc trữ tình”.
-> Hình ảnh so sánh độc đáo
=>Hình ảnh dòng sông có vẻ đẹp kiều diễm, duyên dáng, dịu dàng, mềm mại, thướt tha như một người thiếu nữ Tây Bắc
Mang một nét riêng, rất cá tính
Màu sắc biến đổi theo từng mùa.
+Mùa xuân “xanh ngọc bích”,
+ Mùa thu “lừ lừ chín đỏ”.
Mang mác, hoài niệm
“như một cố nhân”
Cảm xúc về nghệ thuật
“lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi “Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu”.
Tĩnh lặng, nhẹ nhàng, mang nỗi niềm cổ xưa:
Hình như từ đời Lí đời Trần đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế mà thôi […] Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử. Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa”.
- Dòng sông trẻ trung, tràn đầy sức sống.
- Một công trình nghệ thuật tuyệt vời, một kì công của tạo hóa mang đến cho Tây Bắc.
TỔNG KẾT
1. Nội dung
Người lái đò sông Đà là một áng văn đẹp được làm nên từ tình yêu đất nước say đắm, thiết tha của một con người muốn dùng văn chương để ca ngợi vẻ đẹp kì vĩ, hào hùng, vừa trữ tình, thơ mộng của thiên nhiên và nhất là con người lao động.

2. Nghệ thuật
- Sông Đà được Nguyễn Tuân nhìn bằng con mắt của nhiều ngành văn hóa, nghệ thuật: hội họa, điêu khắc, điện ảnh, quân sự, võ thuật, địa lí, lịch sử;
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, phóng túng nhưng chọn lọc, hàm súc.
- Sử dụng nhiều biện pháp tu từ: ẩn dụ, nhân hóa, so sánh.
- Nhìn con người ở phương diện tài hoa, nghệ sĩ. Có cảm hứng đặc biệt với những cái phi thường: hùng vĩ của sông Đà, sự tài hoa của người lái đò.