Nguyễn Trãi
阮 廌
I. Một cuộc đời đầy gian khổ
Tiểu Sử

Nguyễn Trãi ( 1380 – 1442 ) , hiệu là Ức Trai
(抑 齋)

Quê làng Chi Ngại, lộ Lạng Giang ( huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương )

Cha là Nguyễn Ứng Long ( Nguyễn Phi Khanh ), quê ở lộ Đông Đô, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, nay thuộc Hà Nội. Ông vốn là học trò nghèo, sau thi đỗ Thái học sinh ( Tiến sĩ ).
Mẹ là Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, dòng dõi quí tộc.


Theo Đại Việt sử ký toàn thư chép vào năm 1385, đời Trần Phế Đế : quan Tư đồ Trần Nguyên Đán thấy Ứng Long, khi đó 19 tuổi, học giỏi nên yêu mến và mời về dạy cho con gái mình là Trần Thị Thái. Sau đó hai người yêu nhau. Khi sự việc bại lộ, Ứng Long bỏ trốn. Trần Nguyên Đán phải cho người đi tìm Ứng Long về gả con gái đang mang thai Nguyễn Trãi.
Nguyễn Trãi sinh ra vào thời đại đầy biến động:
Nhà Trần suy yếu
Hồ Quý Li lập ra nhà Hồ
Giặc MINH xâm lược
Khởi nghĩa Lam Sơn
Quân Minh đại bại
Lê lợi lập ra nhà Lê (Hậu Lê )
1. Nghe l?i cha
2. Dâng Bình Ngô sách
3. Tr? thành quân su c?a Lê L?i
1. Cha b? b?t
4. Vụ án Lệ Chi Viên
3. Th?i bình năm 1429
2. Tìm đ?n cu?c kh?i nghia Lam Son
2. S? ki?n chính trong cu?c d?i
NHỮNG SỰ KIỆN QUAN TRỌNG TRONG CUỘC ĐỜI CỦA NGUYỄN TRÃI
Các sự kiện thể hiện tầm vóc và nhân cách con người ông
a) Những S? Kiện Quan Trọng Trong Cuộc Đơ ì iCủa Nguyễn Trãi
Cha b? b?t
- Năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần. Năm đó cũng là năm mở khoa thi đầu tiên của nhà Hồ. Nguyễn Ứng Long đi thi và đậu thái học sinh. Năm 1401, Nguyễn Ứng Long đổi tên là Nguyễn Phi Khanh và được nhà Hồ vời ra làm quan, lĩnh chức Quốc tử giám tư nghiệp. Còn Nguyễn Trãi thì sau khi thi đỗ được nhà Hồ cử giữ chức Ngự sử đài chính chưởng.

→ Như vậy là hai cha con Nguyễn Trãi thuộc số những người ra làm quan với nhà Hồ ngay từ đầu.

- Năm 1407, nhà Minh đánh Đại Ngu ( tên nước ta bấy giờ). Cha con Hồ Quý Ly bị bắt đưa về Kim Lăng. Một số triều thần trong đó có Nguyễn Phi Khanh cũng bị bắt đi cùng với Hồ Quý Ly.

- Nguyễn Trãi muốn làm tròn đạo hiếu nên đã cùng cha và em trai sang Trung Quốc.Sau ông nghe cha trở về, theo Lê Lợi.
Tìm đến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
 
- Nguyễn Trãi tìm đến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, dâng Bình Ngô sách và trở thành quân sư số một bên cạnh Lê Lợi, góp phần quan trọng đưa cuộc khởi nghĩa đến ngày toàn thắng. Đây là thời kì bộc lộ rõ nhất thiên tài quân sự, chính trị, ngoại giao… của Nguyễn Trãi.
1429 : Lê Lợi nghi ngờ Trần Nguyên Hãn mưu phản → Nhảy xuống sông tự vẫn. Trần Nguyên Hãn là cháu nội Trần nguyên Đán nên Nguyễn Trãi bị bắt,sau được tha; nhưng không được trọng dụng.

1429 – 1439 : chỉ được giao những chức “nhàn quan”

→ 1439 : Cáo quan về ở ẩn ở Côn Sơn

Thời bình năm 1429
Chùa Tư Phúc (Côn Sơn) - nơi Nguyễn Trãi về ở ẩn
4. Vụ án Lệ Chi Viên
Vài tháng sau khi Nguyễn Trãi về ở ẩn, vua Lê Thái Tông vời ông ra làm việc nước.
Trong khi Nguyễn Trãi đang hi vọng một thời cơ mới thì chỉ 3 năm sau, thảm họa giáng xuống.
Tương truyền ngày 1/09/1442, sau khi đi duyệt võ ở Phả Lại, vua Lê Thái Tông vào Côn Sơn thăm Nguyễn Trãi. Khi nhà vua dời Côn Sơn, vợ lẽ của Nguyễn Trãi – Nguyễn Thị Lộ được lệnh theo vua đến Lệ Chi Viên. Nửa đêm, vua đột ngột qua đời. Bọn triều thần vốn ghen ghét Nguyễn Trãi liền vu cho ông và vợ lẽ tội mưu giết vua, khiến ông nhận án tru di tam tộc.
- Vụ án Lệ Chi Viên là vụ án oan lớn nhất trong lịch sử Việt Nam. Đến nay vẫn còn nhiều lời bàn cãi xung quanh vụ án này.
- Trước tác của ông tuy bị cấm, bị đốt song vẫn tìm thấy gần như nguyên vẹn trong lòng dân. Hơn 20 năm sau, vua Lê Thánh Tông minh oan cho Nguyễn Trãi.
b) Các S? Kiện The � Hiện Con Người Và Tầm Vóc Vĩ Đại Của Ông
Tìm cách rửa nhục cho nước, trả thù cho cha thì mới là đạo hiếu
Dâ�ng kế sách đánh tan quâ�n xâm lược nhà Minh cho Lê Lợi. Bình Ngô sách đã đặt nền tảng tư tưởng cho toàn bộ quá trình hình thành, phát triển và thắng lợi vẻ vang của phong trào Lam Sơn
Dâng Bình Ngô sách
C�ùng Lê Lợi bàn mưu tính kế, soạn các loại văn thư, chiếu lệnh, góp công lớn vào sự nghiệp giải phóng đất nước.
Tr? thành quân su
s? m?t c?a Lê Lợi
II. Sự nghiệp văn học
- Nguyễn Trãi là một tài năng lỗi lạc hiếm có. Ông để lại cho nước nhà một di sản to lớn về các mặt quân sự, văn hóa, văn học.
- Cũng như Nguyễn Trãi, các tác phẩm cũng có số phận long đong. Chúng bị thiêu hủy. 25 năm sau, Lê Thánh Tông sưu tầm tác phẩm Nguyễn Trãi, nhưng lại bị thất tán lần nữa. Mãi đến đầu thế kỉ XIX, các tác phẩm đó mới tìm lại được và khắc in vào cuối thế kỉ XIX.
Lam Sơn thực lục
Dư địa chí
Quân trung từ mệnh tập
Thư cho Vương Thông
Bình Ngô đại cáo
Thơ chữ hán
Thơ chữ nôm
1. CÁC TÁC PHẨM CHÍNH
Về lịch sử :
Veà ñòa lyù :
Về chính trị _ quân sự :
Về địa lý :
Về văn học :
Lam Sơn thực lục
Nội dung nói về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
VỀ LỊCH SỬ
VỀ ĐỊA LÝ
Dư đ?a chí
Là cuốn địa lý lịch sử viết theo yêu cầu của Lê Thái Tông . Nội dung nói về địa lý của đất nước từ sông núi , sản vật cho tới con người .
VỀ CHÍNH TRỊ , QUÂN SỰ
Quân trung từ mệnh tập
Là những giấy tờ, thư từ giao thiệp với triều đình nhà Minh hay gửi cho các tướng giặc, nhằm thực hiện kế "Mưu phạt tâm công". Cũng có một số bài Chiếu viết theo lệnh vua Lê Thái Tổ để răn dạy Thái tử và các quan lấy việc chăm lo cho nhân dân làm đạo đức cao nhất.
Thư dụ Vương Thông
Là tập thơ viết bằng chữ Hán, gồm 105 bài. Vì tru di tam tộc, thơ văn bị tịch thu, bạn bè không dám giữ vì sợ bị tội. Năm 1467, vua Lê Thánh Tông sai Trần Khắc Kiện tập hợp, sưu tầm nhưng nó lại bị thất lạc bởi chiến tranh. Về sau Dương Bá Cung sưu tập làm lại và còn cho đến ngày nay.
a) Thơ chữ Hán
V? van h?c
?c Trai thi t?p
Bạch Đằng hải khẩu
Côn Sơn ca
Quốc
A�m
Thi
Tập
Là tác phẩm thơ nôm sớm nhất còn lưu truyền đến ngày nay , gồm 254 bài . Nội dung bày tỏ tâm tình của nguyễn Trãi đối với quê hương , đất nước, gia đình, nhân dân, đối với bao éo le của cuộc đời .
b) Thơ Nôm
Trại đầu xuân độ
D? đầu xuân thảo lục như yên

Xuân vũ thiêm lai thuỷ phách thiên

Dã kính hoang lương hành khách thiểu

Cô châu trấn nhật các sa miên
Thuật hứng
Bài thứ 24
Công danh đã được hợp về nhàn
Lành , dữ âu chi thế nghị, khen
Ao cạn vớt bèo cấy muống ,
Trì thanh phát cỗ ương sen
Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc
Thuyền chở yên hà nặng vạy then
Bui có một lòng trung lẫn hiếu
Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen .
Yêu nước thương dân
Triết lý thế sự
Tình yêu thiên nhiên
2. Giá trị tư tưởng và nghệ thuật trong tác phẩm của Nguyễn Trãi
Hình ảnh mang tính dân tộc
Thể thơ sáng tạo
Tu tu?ng
Nghệ thuật
Yêu nước gắn liền với xây dựng và bảo vệ nền văn hiến ( Bình Ngô đại cáo )

Luôn xuất phát từ tư tưởng lấy dân làm gốc ( Bình Ngô đại cáo )

Quan tâm sâu sắc đến đời sống thái bình của dân ( Cảnh ngày hè )
TƯ TƯỞNG YÊU NƯỚC THƯƠNG DÂN
Đề cao vai trò của
“ thời” và “ thế” (Thư dụ Vương Thông)
TRIẾT LÝ THẾ SỰ
Tuy nhà thơ là con người tâm
không nhàn, thân cũng không
nhàn; nhưng bất cứ lúc nào,
Nguyễn Trãi cũng sẵn sàng hòa
mình với thiên nhiên.

Cảnh ngày hè
Thuật hứng
Mạn thuật
Trại đầu xuân độ
TÌNH YÊU THIÊN NHIÊN
- Thơ Nôm của ông có vị trí khai mở cho nền thơ ca nước nhà.
Quốc âm thi tập là tập thơ tiếng Việt sớm nhất còn lại đến ngày nay.
Thơ chữ Hán là một thế giới thẩm mĩ phong phú, trí tuệ, trữ tình, Thể hiện khí thế hào hùng, lãng mạn
Thơ văn Nguyễn Trãi là đỉnh cao chói lọi trong nền văn học dân tộc
Quân trung từ mệnh tập là tập văn chính luận phản ánh đầy đủ chiến lược “ công tâm” của Lam Sơn

Đại cáo Bình Ngô là bản tuyên ngôn độc lập đanh thép.
Nguy?n Trãi sáng t?o thể tho th?t ngôn xen l?c ngôn chua t?ng có tru?c dó. Nó được coi nhu m?t th? d?c trung c?a tho ti?ng Vi?t, ph? bi?n trong th? k? XV, XVI. Thơ Nôm làm theo thể thơ này đã cho thấy năng lực biểu đạt tuyệt diệu của nó . Những câu sáu chữ rất thích hợp với việc miêu tả khung cảnh thường đơn sơ , mộc mạc , nho nhỏ , ấm cúng , xinh xắn với những đường nét tròn trịa, đầy đặn của những miền quê trên đất nước Việt Nam
Thơ Nôm của Nguyễn Trãi dùng nhiều hình ảnh đẹp mang tính dân tộc ( như cây chuối, cây xoan …. ).

Nguyễn Trãi đưa nhiều từ thuần Việt, từ láy, nhiều câu ca dao, tục ngữ vào thơ.

Sử dụng nghệ thuật đăng đối một cách cổ điển

III. Tổng kết
Cuộc đời Nguyễn Trãi là một cuộc đời tận tuỵ vì nước vì dân. Thơ văn ông l� tiếng nói tư tưởng tình cảm, vừa là vũ khí chiến đấu vừa là tiếng lòng tha thiết, yêu thương đối với nhân dân. Phong cách thơ vừa hào hùng, phóng khoáng vừa giản dị, tự nhiên, trong sáng.
Nguyễn Trãi là một bậc anh hùng dân tộc, một nhà văn hoá lớn. Năm 1980, nhân kỷ niệm 600 năm năm sinh của ông, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO) đã công nhận Nguyễn Trãi là danh nhân văn hoá thế giới

Ông là danh nhân văn hoá của thế giới, nhà văn và nhà văn hoá kiệt xuất của dân tộc đã có công viết nên những trang hào hùng của lịch sử giữ nước và xây dựng nền móng cho nền văn hóa, văn học dân tộc. Ông luôn nêu cao tư tưởng yêu nước, thương dân, gắn bó với thiên nhiên đất nước. Đặc biệt, ông là người có công khơi dòng thơ Nôm, tạo nguồn cảm hứng cho văn học viết bằng tiếng dân tộc sau này.
Tượng đài Nguyễn Trãi ở Thu?ng Tín
Khu lưu niệm Nguyễn Trãi ở Côn Sơn ( Chí Linh - Hải Dương )
Đền thờ Nguyễn Trãi ở làng Nhị Khê, Thường Tín , Hà Tây
Nguyễn Thục Đoan
Vũ Hải Anh
Đàm Gia Thụy
Nguyễn Thanh Mai Khôi
Nguyễn Thị Tường Vy
The end