Nguyễn Trãi
Tiểu Sử
Nguyễn Trãi hiệu Ức Trai, sinh năm 1380, quê quán làng Chi Ngại, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương sau dời về làng Ngọc Ổi (Nhị Khê) huyện Thường Tín tỉnh Hà Sơn Bình.
Ông là con thứ của Nguyễn Phi Khanh. Năm lên 5, 6 tuổi, mẹ mất, ông phải về Côn Sơn ở với ông ngoại.
Không lâu sau, trần Nguyên Đán cũng mất, Nguyễn T rãi theo cha về sống ở làng Nhị Khê.
Tuổi thơ Nguyễn Trãi là một thời kỳ thanh bần nhưng ông vẫn quyết chí học tập, nổi tiếng là người học rộng, tài cao, là một kẻ sĩ yêu nước thương dân.
Gia Đình
Tư đồ Trần Nguyên Đán có một người con gái là Trần Thị Thái và cũng là thân mẫu của Nguyễn Trãi.
Nguyễn Ứng Long là cha của Nguyễn Trãi, tuy có đức có tài nhưng lại không được trọng dụng trong thời Trần.
Sau khi Hồ Quý Ly lên ngôi, tổ chức khoa cử, Nguyễn Ứng Long đổi tên thành Nguyễn Phi Khanh ra phục vụ triều đình nhà Hồ.
Giặc Minh sang, nhà Hồ sụp đỗ, Nguyễn Phi Khanh bị bắt theo về Trung Quốc. Ông chết ở Yên Kinh. ( TQ)
``Con mau trở về lo trả thù cho cha, rửa nhục cho nước,
chớ theo cha khóc lóc mà làm gì !``
Ông ngoại của Nguyễn Trãi là Trần Nguyên Đán, thuộc dòng dõi hoàng tộc, cháu 4 đời của Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải. tính tình điềm đạm, khẳng khái, có thành tích xuất sắc chống giặc Chiêm Thành .Khi ông lên nắm chức tư đồ, cơ nghiệp nhà Trần đã suy vi. Chán nản thời thế, ông xin về ở ẩn tại Côn Sơn năm 1385 và mất năm 1390.
Trần Nguyên Đán có một người con gái là Trần Thị Thái và cũng là thân mẫu của Nguyễn Trãi.
Cuộc đời và Sự nghiệp
Thời chiến
Năm 1400 thi đỗ Thái học sinh triều Hồ.
Năm 1407 : giặc Minh xâm lược, Hồ Quý Ly thất bại, Nguyễn Trãi nghe lời cha trở về tìm đường cứu nước nhưng bị giặc giam nơi thành Ðông Quan suốt mười năm.
Năm 1416, ông tìm đến cuộc khời nghĩa Lam Sơn, dâng cho Lê Lợi tác phẩm Bình Ngô sách. Từ đó, ông tham gia xây dựng đường lối quân sự, chính trị phù hợp và đảm đương những nhiệm vụ quan trọng như soạn thảo thư từ địch vận, tham mưu, vạch ra chiến lược chiến thuật cho nghĩa quân.
Năm 1428, kháng chiến thành công, ông được Lê Lợi giao cho soạn bài cáo Bình Ngô nổi tiếng.
3. Cuộc đời và sự nghiệp
Thời bình
Ðược phong chức vị cao trong triều đình.
Tuy nhiên, tài năng và đức độ của ông cũng bắt đầu bị bọn quyền thần ganh ghét.
Sau thắng lợi 1 năm, đầu năm 1429, Lê Lợi nghi ngờ Trẫn Nguyên Hãn, một tướng giỏi vốn là dòng dõi nhà Trần định mưu phản, nên sai người đi bắt hỏi tội. Trần Nguyên Hãn nhảy xuống sông tự vẫn. Vì Nguyên Hãn là anh em họ của Nguyễn Trãi nên ông cũng bị bắt giam vì nghi ngờ có liên quan tới tội mưu phản. Sau đó vì không có chứng cứ buộc tội, vua Lê lại thả ông ra. Tuy nhiên cũng từ đó ông không còn được trọng dụng như trước nữa.
Ông về ở ẩn tại Côn Sơn.
Năm 1464 , sau khi lên ngôi, vua Lê Thánh Tông đã tiến hành điều tra minh oan, phục hồi chức vị cho ông và sai người tìm lại con cháu, tài liệu, thơ văn còn xót lại.

Năm 1442, án Lệ Chi Viên xảy ra, thiếp của ông là bà Nguyễn Thị Lộ bị vu oan tội cố ý giết Vua.
Nguyễn Trãi vì thế bị coi là đồng phạm. Cả nhà ông bị hãm hại (tru di tam tộc) . Sự việc đã khiến cho người đương thời cảm thấy vô cùng thương tiếc.
Sự nghiệp sáng tác và những tác phẩm
Nguyễn Trãi không chỉ là một con người yêu nước, thương dân, cần kiệm liêm chính , là vị quân sư lỗi lạc mà còn là một thi nhân, một văn sĩ với những tác phẩm ( dẫu đã bị thất lạc nhiều sau vụ án Lệ Chi Viên ) ông để lại cho hậu thế là vô giá. Hiện nay , số lượng tác phẩm chỉ còn một ít có thể kể tên như sau :
A. Về văn: Bình Ngô đại cáo ; Quân trung từ mệnh tập, văn loại gồm chiếu biểu làm thay cho Lê Lợi ; Băng Hồ di sự lục (1428) ; Văn bia Vĩnh Lăng (1435) ; Dư địa chí (1435).
B. Về thơ : Ức Trai thi tập gồm 105 bài thơ chữ Hán ; Quốc âm thi tập gồm 254 bài thơ Nôm (ước tính đây là bài thơ nôm duy nhất còn xót lại sau án Lệ Chi Viên)
C. Nội dung thơ văn.
Tư tưởng nhân nghĩa , yêu nước thương dân.
Yêu thiên nhiên.
Lòng căm thù giặc.
Công lao, sự nghiệp của Nguyễn Trãi rõ ràng là huy hoàng, vĩ đại,
Công lao quý giá nhất và sự nghiệp vĩ đại nhất của Nguyễn Trãi là tấm lòng yêu nước yêu dân tha thiết và sự nghiệp đánh giặc cứu nước vô cùng vẻ vang của ông.
Ông đã để lại kho tàng văn học vô cùng lớn cho chúng ta sau này để học tập và nghiên cứu.