BÀI 4: NGUYÊN TỬ
LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA THUYẾT NGUYÊN TỬ- PHÂN TỬ
Thuyết Nguyên tử - Phân tử đã xuất hiện cách đây trên 2500 năm (từ thời cổ Hi Lạp). Lúc bấy giờ, Lơ-xip(Leucippe) và Đê-mô-crit(Democite-Người Hi Lạp) đã quan niệm nguyên tử là hạt nhỏ nhất của chất được gọi là ‘atomos’ nghĩa là không thể chia nhỏ hơn được nữa. Nguyên tử của các chất khác nhau có kích thước, hình dạng và sự sắp xếp khác nhau. Tuy nhiên, tư tưởng cho rằng mọi chất đều được hình thành từ nguyên tử đã bị nhà thờ Thiên Chúa giáo ngăn cấm và đàn áp.
Đến thế kỉ XVII,ở châu Âu, giả thuyết về sự tồn tại của nguyên tử lại được phục hồi. Trải qua nhiều thế kỉ, nhờ công lao của nhiều thế hệ các nhà bác học, những quan niệm về nguyên tử, phân tử được củng cố và phát triển. Chẳng hạn, Đan- tôn( J.Dalton), nhà bác học người Anh(1766-1844) cho rằng mọi chất được tạo nên từ những hạt nhỏ nhất, không phân chia được nữa, gọi là nguyên tử. Nguyên tử không tự sinh ra và không tự biến mất. Đến năm 1860, mặc dù chưa có bằng chứng cụ thể về nguyên tử, phân tử, nhưng những luận điểm về nguyên tử, phân tử được các nhà bác học chính thức công nhận. Sang thể kỉ XX, nhờ một loạt các công trình nghiên cứu của các nhà bác học như Rơ- dơ- pho(E. Rutherford, 1871-1937), Nin-sơn Bo(N.Bohr, 1885-1962), thành phần cấu tạo nguyên tử, bản chất liên kết giữa các nguyên tử được xác định rõ ràng.
Sự khám phá ra hiện tượng phóng xạ rất quan trọng đối với sự phát triển của học thuyết cấu tạo nguyên tử. Nhà bác học Pháp Bec-cơ-ren(H. Becquerel) nhận thấy rằng các hợp chất uran là những nguồn bức xạ. Bức xạ này tác dụng lên kính ảnh , ion hóa không khí, có khả năng xuyên qua các vật trong suốt. Ma-ri Quy-ri và Pi-e Quy- ri tiếp tục công trình nghiên cứu của Bec-cơ-ren và khám phá ra 2 nguyên tố mới là radi và poloni cũng có khả năng bức xạ cao. Khả năng bức xạ cũng có ở thori, actini và nhiều nguyên tố khác. Tính chất này được gọi là sự phóng xạ. Việc nghiên cứu các bức xạ của radi cho thấy rằng các bức xạ này có thành phần phức tạp. Trong điện trường và từ trường, chùm bức xạ radi phân tách thành 3 chùm tia, được gọi là các tia anpha, beta, gama. Trong điện trường, các tia anpha lệch khỏi phương truyền thẳng đi về phía bản tích điện âm. Chứng tỏ đó là dòng những hạt tích điện dương , bay ra khỏi nguyên tử với tốc độ khoảng 20000km/s. Khối lượng mỗi hạt này bằng 4đvC. Còn giá trị điện tích thì lớn gấp đôi điện tích của electron. Như vậy, các hạt anpha là những ion heli mang điện tích 2+. Như vậy hiện tượng phóng xạ đã chứng minh rằng nguyên tử không phải là không phân chia được mà gồm những hạt đơn giản hơn.
Lúc đó giả thuyết về nguyên tử, phân tử trở thành lí thuyết về nguyên tử- phân tử. Ngày nay lí thuyết về nguyên tử- phân tử có cơ sở khoa học vững chắc cả về phương diện lí thuyết và thực nghiệm. lí thuyết này là tư tưởng chủ đạo trong học tập và nghiên cứu khoa học.
BÀI 4: NGUYÊN TỬ
Chuyện vui hóa học ‘Số phận trớ trêu’
Nhà bác học người Anh nổi tiếng J.J Thomson cũng giống như đa số các nhà bác học khác ở thế kỉ XIX, tin tưởng mãnh liệt rằng nguyên tử là những phần tử nhỏ bé của vật chất không thể có cấu tạo nào bên trong hết.
Một hôm người trợ giáo của Tôm-son hỏi ông :
Ông nghĩ gì về cấu tạo bên trong nguyên tử…
Anh bạn trẻ ạ ! tôi nghĩ rằng- Nhà bác học tức giận ngắt câu hỏi- Nếu anh biết tiếng Latinh thì anh sẽ không hỏi như thế. ‘Nguyên tử’ dịch từ tiếng Latinh có nghĩa là ‘Không thể chia cắt được’
Nhưng chẳng bao lâu sau, vào năm 1903 chính Tom- xon đã đưa ra mô hình đầu tiên giải thích cấu tạo bên trong của nguyên tử.
BÀI 4: NGUYÊN TỬ
Kí hiệu của nguyên tử
X
Z
A
X: Là kí hiệu nguyên tố
A: là số khối ( Số khối A = Z + N )
Z: Là số hiệu nguyên tử = Số proton (P)
N: Là số notron trong hạt nhân
Bài tập: Một nguyên tử Cacbon ( C) có 6 proton. Số khối của nguyên tử đó bằng 14.
a.Nguyên tử đó có bao nhiêu electron?
b. Nguyên tử đó có bao nhiêu notron
c. Hãy viết kí hiệu hóa học cho nguyên tử C đó?