1

KHỞI ĐỘNG

a. Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai?
2. So sánh
b. Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
3. Ẩn dụ
c. Bà già đi chợ Cầu Đông/Xem một quẻ bói, lấy chồng lợi chăng?/Thầy bói
gieo quẻ nói rằng:/ Lợi thì có lợi nhưng răng chẳng còn
4. Hoán dụ
d. Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
5. Chơi chữ
e. Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
6. Đối
g. Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
7. Điệp ngữ
h. Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền?
8. Nói giảm,
k. Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
1. Nhân hoá

nói tránh

TIẾT 18 THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
TÁC DỤNG CỦA MỘT SỐ BIỆN PHÁP TU TỪ
TRONG THƠ

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Ôn tập lí thuyết

Biện pháp tu từ

So sánh

Nhân hóa

Ẩn dụ

Khái niệm
Là đối chiếu sự vật, sự việc này
với sự vật, sự việc khác có nét
tương đồng.

Ý nghĩa
Giúp sự vật, sự việc được miêu tả sinh
động, cụ thể tác động đến trí tưởng
tượng, gợi hình dung và cảm xúc.

Là sử dụng những từ ngữ chỉ hoạt
động, tính cách, suy nghĩ, tên
Làm cho đối tượng hiện ra sinh động,
gọi ... vốn chỉ dành cho con người
gần gũi, có tâm trạng và có hồn hơn.
để miêu tả đồ vật, sự vật, con vật,
cây cối...
Là gọi tên sự vật, hiện tượng này
bằng tên sự vật, hiện tượng khác
có nét tương đồng với nó

Cách diễn đạt mang tính hàm súc, cô
đọng, giá trị biểu đạt cao, gợi những
liên tưởng ý nhị, sâu sắc.

Hoán dụ

Là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái
niệm bằng tên gọi của một sự vật,
hiện tượng, khái niệm khác có quan
hệ gần gũi với nó.

Điệp ngữ

- Tạo nhạc điệu, nhịp điệu, gợi ra sự
Là lặp đi, lặp lại từ ngữ hoặc cả một trùng điệp, phong phú của hình ảnh
- Nhấn mạnh nội dung được lặp lại,
câu để làm nổi bật ý, gây cảm xúc
thể hiện cảm xúc, thái độ của người
mạnh
viết

Liệt kê

Là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay
cụm từ cùng loại để diễn tả được đầy
đủ hơn, sâu sắc hơn những khía
cạnh khác nhau của thực tế hay của
tư tưởng, tình cảm.

Diễn tả sinh động nội dung thông báo
và gợi những liên tưởng ý vị, sâu sắc.

- Làm cho thông tin về đối tượng hiện
lên đầy đủ, rõ ràng, gây ấn tượng
mạnh
- Làm cho việc diễn đạt dễ hiểu, hiệu
quả hơn

Là cách sử dụng câu hỏi nhưng
Câu hỏi tu từ không có câu trả lời nhằm biểu thị
một ý nghĩa nào đó trong diễn đạt

Phóng đại

Là biện pháp tu từ phóng đại mức
độ, quy mô, tính chất của sự vật,
hiện tượng được miêu tả để nhấn
mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu
cảm.

Đối

Là sử dụng những từ ngữ (cùng từ
loại) hoặc câu (cùng cấu trúc) sóng
đôi với nhau nhằm nhấn mạnh sự
tương đồng hoặc tương phản giữa
các nội dung cần biểu đạt

Thu hút sự chú ý của người nghe,
người đọc; Nhấn mạnh một ý nghĩa
nội dung khác; Bày tỏ cảm xúc của
người nói, người viết
Giúp hiện tượng, sự vật miêu tả được
nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức
biểu cảm

Gợi sự phong phú về ý nghĩa; Tạo ra
sự hài hoà, cân xứng về ý nghĩa và
nhạc điệu cho lời thơ

II. Thực hành

III. Luyện tập

Viết một đoạn văn cảm nhận
về câu thơ tự chọn, trong đoạn
văn có sử dụng 2,3 biện pháp
tu từ

Lời thơ đầy lắng đọng: "Ta đi kiếm bạc, kiếm vàng nhưng đâu hay biết / Bạc trên
tóc mẹ, nắng vàng trên vai ba" đã gợi lên trong lòng người đọc những cảm xúc sâu sắc
về tình mẫu tử, phụ tử thiêng liêng. Cha mẹ giống như tấm bình phong vững chãi,
luôn lặng lẽ phía sau che chở và nâng đỡ từng bước chân ta trên con đường đời. Sự hy
sinh thầm lặng ấy bao la hơn cả núi cao, sông dài. Dù không thể cho con một cuộc
sống giàu sang, cha mẹ vẫn dành trọn cho con một tuổi thơ êm đềm, hạnh phúc — ký
ức vô giá mà mỗi người con đều phải khắc cốt ghi tâm. Đôi khi, mải mê cuốn theo
vòng xoáy danh lợi và những lo toan cơm áo gạo tiền, ta vô tình bỏ lại gia đình phía
sau, quên mất nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ khi bóng chiều đã ngả. Để rồi một ngày
chợt bừng tỉnh, ta mới nhận ra điều quý giá nhất không nằm ở đâu xa, mà hiện hữu
ngay trên mái tóc điểm bạc của mẹ và bờ vai sương gió của cha. Tiền tài, vật chất
cũng chỉ như phù du, dẫu mất đi vẫn có thể tìm lại, nhưng cha mẹ chính là ánh sáng
duy nhất, quý giá nhất soi đường cho cuộc đời con. Vì vậy, hãy trân trọng và yêu
thương cha mẹ khi còn có thể, bởi thời gian của người là hữu hạn. Đừng để đến khi
quá muộn mới hối hận vì chưa kịp báo đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục bao la ấy.

VẬN DỤNG

YÊU CẦU VỀ NHÀ
- Dựa trên sơ đồ tư duy về 4 biện pháp tu từ đã học, thực hiện
quay một video ngắn (1 - 2 phút) giải thích lại sơ đồ và phân
tích kĩ hơn một câu thơ tự tìm thêm ngoài sách giáo khoa.
- Hình thức: Sử dụng bằng điện thoại hoặc tính năng quay
màn hình kèm giọng nói.
- Chuẩn bị tiết sau: Viết bài so sánh hai TP thơ.