BÀI 6. HỒ CHÍ MINH
“VĂN HOÁ PHẢI SOI ĐƯỜNG CHO QUỐC DÂN
ĐI”
Văn bản 5:

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VAREN VÀ PHAN BỘI CHÂU
(Nguyễn Ái Quốc)

GV thực hiện:

1. Trần Thị Tỉnh, GV trường THPT Lương Thế Vinh.
2. Lê Thị Nhung, GV trường THPT Nguyễn Khuyến.
3. Nguyễn Thị Dìn, GV trường THPT Phú Riềng.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
CHÂU
Trình bày những hiểu
biết của em về Phan
Bội Châu (Trình bày
bằng sản phẩm đã
chuẩn bị ở nhà theo
nhóm)

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
CHÂU

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
CHÂU
Nhóm 1

Những tư liệu, Hình ảnh chúng ta vừa tìm hiểu
trên đây nói về ai? Đó là người như thế nào?
Nhóm 2

Nhiệm
vụ

Nhân vật ấy có liên quan đến bài học của chúng ta
hôm nay như thế nào?

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

Nội dung bài học
I. Tìm hiểu chung

1. Hoàn cảnh ra đời
2. Tóm tắt
3. Ý nghĩa nhan đề

II. Khám phá văn
bản

1.
2.
3.
4.

III. Tổng kết

Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm.
Sự tương phản giữa các nhân vật
Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn NAQ
Tài năng viết truyện ngắn của NAQ

1. Nội dung
2. Nghệ thuật

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
CHÂU

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
CHÂU
Nhóm 1

Nêu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm.
Nhóm 2

Trình
bày sản
phẩm
(Giấy
A0)

Tóm tắt tác phẩm.
Nhóm 3

Nêu ý nghĩa nhan đề.
Nhóm 4

Bố cục văn bản.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm: Hoàn cảnh ra đời
-Truyện ngắn “Những trò lố hay là
Varen và Phan Bội Châu” viết năm
1925 sau khi nhà cách mạng Phan Bội
Châu bị bắt cóc và giam ở nhà giam
Hoả Lò - Hà Nội và sắp bị xử án, còn
Va-ren thì chuẩn bị sang nhậm chức
toàn quyền Đông Dương

- Truyện được đăng trên báo “Người cùng khổ” (Le
paria) số 36-37, tháng 9,10/1925

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

I. TÌM HIỂU CHUNG
1.Tác giả:
2. Tác phẩm:

TÓM TẮT

Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu là câu chuyện về
cuộc gặp gỡ giữa Va-ren, tên toàn quyền Đông Dương lúc bấy giờ và
Phan Bội Châu, hiện là một người tù bị bắt giam vì hoạt động Cách
mạng. Trong cuộc gặp gỡ tại nhà tù giam giữ Phan Bội Châu, Va-ren
ra sức dùng lời lẽ dụ dỗ người chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu phản
bội dân tộc, làm tay sai cho Pháp. Nhưng với tinh thần dân tộc, ý chí
Cách mạng của mình, Phan Bội Châu đã đáp trả Va-ren bằng thái độ
dửng dưng, khinh bỉ thậm chí là nhổ vào mặt tên toàn quyền Đông
Dương ấy.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

I. TÌM HIỂU CHUNG
1.Tác giả:
2. Tác phẩm:
Ý nghĩa nhan đề
• “Những trò lố”: Những trò hề nhảm nhí, kệch cỡm mà
người làm trò diễn càng diễn càng bộc lộ sự vô duyên, tức
cười.
• “Va-ren và Phan Bội Châu”: Đại diện cho hai hạng người,
hai giai cấp khác nhau trong xã hội.
• Ý nghĩa: Cho người đọc thấy trò hề kệch cỡm, lố lăng của
kẻ mang danh quan toàn quyền Đông Dương.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

Bố
cục

Phần 1

(Từ đầu… đến "giam trong tù."):
Mở Đầu.

Phần 2

(Từ"Đến Sài Gòn…vẫn nằm tù."):
Toàn quyền Va-ren và dân chúng.

Phần 3

(Từ "Từ Sài Gòn…vẫn nằm tù"):
Toàn quyền Va-ren và triều đình An
Nam.

Phần 4

(Từ "Nhưng chúng ta…hiểu Phan
Bội Châu."): Toàn quyền Va-ren và
Phan Bội Châu.

Phần 5

(Từ"Cuộc gặp gỡ“…đến hết): Lời
kể của nhân chứng.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
- TràoCHÂU
lộng là gì?
I. TÌM HIỂU CHUNG:
-Cảm hứng trào lộng trong văn
II. KHÁM PHÁ VĂN
họcBẢN
thể hiện như thế nào?
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
- Chỉ ra cảm hứng trào lộng trong
“Những trò lố hay là Va-ren và
Phan Bội Châu
Nhan đề
Cảm hứng
trào lộng
Tình huống

Cách xây dựng
nhân vật
Giọng điệu, ngôn
ngữ

1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:

* Cảm hứng trào lộng: 

- Trào lộng: là tiếng cười có tính chất chế giễu, đùa cợt (giống với
trào phúng).

* Biểu hiện của cảm hứng trào lộng trong “những trò lố
hay là Va-ren và Phan Bội Châu”:

- Nhan đề: “những trò lố” chỉ sự việc không phù hợp với lẽ thường,
đáng chế nhạo. Tác giả muốn hạ bệ, chế nhạo một sự kiện chính trị
thành "những trò lố" nực cười.
- Tình huống: tưởng tượng về cuộc gặp gỡ giữa hai bên, hai lực
lượng đối địch với nhau: một chí sĩ cách mạng yêu nước và một
kẻ đi xâm lược đất nước.

- Xây dựng nhân vật: xây dựng chân dung hí hoạ về quan Toàn
quyền Đông Dương.
- Ngôn ngữ, giọng điệu: châm biếm, mỉa mai, chế giễu.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
- Nêu những CHÂU
hiểu biết của em về 2
nhân vật Va-ren và Phan Bội
II. Khám phá văn bản:
Châu?
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
- Chỉ ra sự tương phản, đối lập
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
giữa các nhân vật.
Địa vị
Tiểu sử

Hành vi

Sự đối lập
giữa varen và
Phan Bội
Châu

Lời nói

Thái độ

Alexandre Varenne (18701947)

Phan Bội Châu
1940)

(1867-

Va - ren
- Địa vị: Toàn quyền Đông Dương
- Kẻ phản bội nhục nhã

Phan Bội Châu
- Địa vị: Một người tù

- Tiểu sử: Chí sĩ yêu nước;
- Tiểu sử : Đảng viên đảng XH Pháp Bậc anh hùng, vị thiên sứ
Kẻ phản bội nhục nhã
- Hành vi: + Hứa sẽ chăm sóc PBC; - Hành vi: Từ chối hợp tác,
Tuần du Sài Gòn; Dự yến, nhận giao tiếp (Bằng thái độ phớt
thưởng; Vào xà lim: “Tay phải giơ lờ)
ra…siết chặt PBC
- Lời nói: Im lặng.
- Lời nói: + Dài dòng
+ Lập luận ngụy biện, xảo trá
- Thái độ : Dửng dưng, Khinh
bỉ (Nhếch mép, nhổ vào mặt)
- Thái độ: Kẻ cả, ngạo nghễ
=> Tiêu biểu cho khí phách
=> Đại diện cho thực dân Pháp
dân tộc Việt Nam
phản động ở Đông Dương

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
- Qua nhữngCHÂU
chi tiết tương phản,
đối lập giữa các nhân vật, tác
phảm đã thể hiện điều gì?
II. Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
=> Qua những chi tiết đối lập, tương phản, tác phẩm đã

vạch trần bộ mặt lố bịch, giả dối của Va-ren và thực dân
Pháp, đồng thời ca ngợi tinh thần yêu nước bất khuất
của Phan Bội Châu.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
Câu hỏi:Chỉ raCHÂU
những nét đặc sắc
trong nghệ thuật của truyện ngắn
II. Khám phá
văn bản:
“Những
trò lố hay là Va-ren và Phan
1. Cảm hứngBội
trào
lộng trong tác phẩm:
Châu”?
2. Sự tương phản, giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:

Điểm nhìn
trần thuật

Gợi ý

Phần kết độc
đáo

Ngôn ngữ,
giọng điệu

II.Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:
Nhóm 1

Theo em “Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội
Châu” là một tác phẩm ghi chép sự thật hay là tưởng
tượng hư cấu? Căn cứ vào đâu để kết luận?
Nhóm 2

Nhiệm
vụ

Câu chuyện được kể từ nhiều điểm nhìn khác nhau.
Em hãy kể ra cụ thể? Việc kể chuyện từ đa dạng điểm
nhìn như thế mang lại tác dụng như thế nào?
Nhóm 3

Trong văn bản lời văn châm biếm đã góp phần làm
nên màu sắc trào lộng độc đáo của tác phẩm. Em
hãy chỉ ra những dấu hiệu ngôn từ và cách tổ chức
lời văn trào lộng ấy?

II.Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:

a. Điểm nhìn trần thuật:
- Câu chuyện được kể từ nhiều điểm nhìn khác nhau: điểm nhìn của người
kể chuyện, điểm nhìn của tác giả, điểm nhìn của nhân vật (Va-ren, dân
chúng, anh lính dõng, nhân chứng thứ hai).
=> Làm cho câu chuyện được kể một cách tự nhiên, sinh động, gợi ra
nhiều tầng nghĩa, giúp người đọc hiểu rõ hơn về bản chất của thực dân
Pháp và tinh thần yêu nước của Phan Bội Châu.
b. Ngôn ngữ, giọng điệu:
- Nói mỉa: "ông Va-ren đã nửa chính thức hứa".
- Trùng điệp:"vẫn bị giam trong tù","vẫn nằm tù",...
- Nghịch ngữ: "Ông hứa thế; giả thử cứ cho rằng một vị Toàn quyền Đông
Dương mà lại biết giữ lời hứa đi chăng nữa, thì chúng ta vẫn được phép tự hỏi".
- Chơi chữ:"Những vị ấy, ngày nay lừng danh cả, đều đã lần lượt đốt cháy những
cái mà mình đã tôn thờ và đang tôn thờ những cái mà mình đã đốt cháy",...

=> Lời văn châm biếm đã góp phần làm nên màu sắc trào lộng độc đáo
của tác phẩm

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

II.Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:

Hồ Chí Minh đã chọn
cách kết thúc câu
chuyện rất độc đáo.
Điều này được thể
hiện qua những yếu
tố nào?

II.Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:
c. Phần kết thúc của truyện
- Kết lạ: Hiển thị trên văn bản thành một đoạn riêng biệt rồi lại được nối dài thêm
bằng đoạn "T.B.
- Kết mở: Gia tăng nhân vật trần thuật và điểm nhìn (anh lính dõng và nhân chứng th ứ
hai). Với cách làm này, người viết có th ể tiếp t ục t ăng thêm nhân v ật tr ần thu ật (nhân
chứng thứ ba, thứ tư,...) để mở thêm những điểm nhìn và những tình huống khác giúp
cho việc diễn tả chủ đề sâu sắc và thú vị hơn. Phần kết thúc có thể m ở r ộng nh ư v ậy l à
vì ở phần trên, tác giả đã lưu ý về "đôi cánh của trí tưởng tượng", chuẩn bị tâm thế cho
việc trình bày những chi tiết hư cấu, bất ngờ.
- Kết bất ngờ: Những chi tiết ở phần kết đã tiếp nối với đoạn trên để diễn tả phản
ứng của Phan Bội Châu đối với Va-ren thành m ột chuỗi t ăng ti ến (im l ặng, d ửng d ưng nhếch mép, cười ruồi - nhổ vào mặt) mà đỉnh điểm là một hành động thể hiện sự khinh
bỉ, căm phẫn cao độ. Hành động này cho thấy khí phách phi phàm của Phan B ội Châu
trước To àn quyền Đông Dương, diễn tả sinh động xung đột quyết liệt giữa những người
yêu nước ở xứ thuộc địa và chính quyền thực dân.
=> Phần kết thúc của "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" l à m ột k ết thúc
mở, ấn tượng và giàu ý nghĩa.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

II.Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:
4. Tài năng viết truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:

Qua tá
c phẩm
này, bạ
n có su
nghĩ gì
y
về tài n
ăng
viết tru
yện ngắ
n
của Ng
uyễn Á
i
Quốc?

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU

II.Khám phá văn bản:
1. Cảm hứng trào lộng trong tác phẩm:
2. Sự tương phản giữa các nhân vật trong tác phẩm:
3. Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:
4. Tài năng viết truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc:
- Viết truyện bằng ngoại ngữ
- Khả năng quan sát, miêu tả sinh động.
- Tư duy nghệ thuật hiện đại, khả năng châm biếm, trào phúng sắc
sảo; xây dựng nhân vật thể hiện rõ tính cách, bản chất đối lập.
- Bút pháp biến hoá linh hoạt (sáng tạo tình huống truyện độc đáo,
trần thuật từ nhiều điểm nhìn, tạo dựng tình tiết đặc sắc,...)
- Khả năng sử dụng ngôn ngữ linh hoạt, hiệu quả.
=> Truyện ngắn "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" đã
thể hiện tài năng văn chương và tinh thần yêu nước nồng nàn của
Nguyễn Ái Quốc.

NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI
CHÂU
I. Tìm hiểu chung:
II. Khám phá văn bản:
III. Tổng kết:
1.Nội dung
2.Nghệ thuật

Tóm lạ
i những
nét
đặc sắc
về nội
dung v
à nghệ
thuật c
ủa văn
bản?

• Đả kích tên toàn quyền Va-ren: gian trá, lố
Nội bịch. Đại diện cho thực dân Pháp phản động
dung ở Đông Dương.
• Ca ngợi nhân cách cao quí của nhà yêu nước
Phan Bội:Châu: Kiên cường , bất khuất, tiêu
biểu cho khí phách dân tộc Việt Nam

Nghệ Cảm hứng trào lộng, biện pháp tương
Thuật phản, đối lập, giọng văn sâu sắc, hóm
hỉnh, khả năng tưởng tượng, hư cấu,
kết truyện hiện đại

Truyện “Những trò lố hay
là Va-ren và Phan Bội
Châu” được viết bằng ngôn
ngữ nào?
A. Tiếng Việt

B. Tiếng Pháp

C. Tiếng Trung

D. Tiếng Anh

Ý nào sau đây không phải là
hoàn cảnh sáng tác“Những trò
lố hay là Va-ren va Phan Bội
Châu?
A.Trước khi Va-ren nhận
chức quan Toàn quyền

B. Khi Va-ren gặp mặt
PBC ở Hỏa Lò, Hà Nội

C. Khi Phan Bội Châu bị
bắt ở Trung Quốc và
giam tại Hà Nội.

D. Khi Nguyễn Ái Quốc
đang ở Pháp

Mục đích quan trọng nhất
khi viết Những trò lố hay là
Va-ren và Phan Bội Châu
của Nguyễn Ái Quốc là gì ?
A. Ca ngợi phẩm chất, khí
phách của Phan Bội Châu
C. xây dựng 2 nhân vật có
tính cách đại diện cho 2 lực
lượng xã hội
hoàn toàn đối lập nhau

B. Vạch rõ chủ trương bịp
bợm của thực dân Pháp +
phơi bày những trò lừa đảo,
lố bịch của Va-ren
D. giúp cho người VN thấy
được thực chất của quá
trình "khai hoá văn minh"
của thực dân Pháp ở VN

Dòng nào dưới đây nêu
đúng và đủ ý nghĩa của
phần tái bút trong truyện?
B. Giúp câu chuyện tăng tính
phỏng đoán, chi tiết hư cấu để
thỏa mãn trí tò mò của người
đọc về cuộc gặp gỡ của Va-ren
và Phan Bội Châu
C. Giúp câu chuyện tăng
D. Thông tin không giá trị, dư
tính khách quan, chi tiết tô thừa, được đưa vào phần tái bút
đậm thái độ khinh bỉ của
để không ảnh hưởng đến nội
Phan Bội Châu với Va-ren dung câu chuyện
A. Cung cấp thêm thông
tin giải thích chi tiết, cụ
thể về mối quan hệ giữa
Va-ren và Phan Bội Châu

Ngôn ngữ của Va-ren
trong tác phẩm thuộc
loại ngôn ngữ nào?
A. Ngôn ngữ độc
thoại

B. Ngôn ngữ đối thoại

C. Dòng cảm xúc suy
tư trong nội tâm

D. Ngôn ngữ hùng
biện

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận, suy nghĩ
về một thủ pháp trào lộng đã được tác giả sử dụng hoặc về
đoạn kết của tác phẩm “Những trò lố hay va-ren và Phan Bội
1 Châu.
- Xác định vấn đề cần nghị luận: HS lựa chọn 1 trong 2 vấn đề
2 sau viết tại lớp, còn lại về nhà làm:
+ Vấn đề 1: một thủ pháp trào lộng đã được tác giả sử dụng.
+ Vấn đề 2: Đoạn kết của tác phẩm.
- HS có thể triển khai đoạn văn theo cấu trúc quy nạp, diễn
dịch hoặc tổng – phân – hợp.
- Đảm bảo hình thức đoạn văn.

1
2

Kể lại ngắn gọn các sự việc xảy ra trong đoạn trích.
Tìm đọc truyện kí Nguyễn Ái Quốc

3

Sưu tầm các câu chuyện về Phan Bội Châu và chia sẻ
với các bạn

4

Chuẩn bị bài: thực hành Tiếng Việt (GV giao nhiệm
vụ cụ thể)