NGỮ VĂN 8
NÓI QUÁ
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
b. Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.
(Ca dao)
Đánh một trận, sạch không kình ngạc.
Đánh hai trận, tan tác chim muông.
(Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi)
I. NÓI QUÁ VÀ TÁC DỤNG CỦA NÓI QUÁ
Đọc các câu tục ngữ, ca dao sau và trả lời câu hỏi:
SO SÁNH HAI CÁCH NÓI
NÓI QUÁ
NÓI THÔNG THƯỜNG
Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn


Mồ hôi đổ rất nhiều trên
ruộng cày.


Trận đánh lớn, mạnh khiến quân giặc tan tác.
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.

b. Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

c. Đánh một trận, sạch không kình ngạc.
Đánh hai trận, tan tác chim muông


I. NÓI QUÁ VÀ TÁC DỤNG CỦA NÓI QUÁ
Xét VD SGK/ 102
Kết luận
Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
Ví dụ về nói quá
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.

- Tác dụng: nhằm tăng sức biểu cảm cho người đọc. (Nếu hiểu theo nghĩa thực thì câu ca dao này được hiểu là đêm tháng 5 trời nhanh sáng và tháng 10 thì trời nhanh tối.
Lưu ý:
Cần phân biệt nói quá khác hoàn toàn với cách nói khoác lác là hoàn toàn khác nhau. Nói quá chỉ phóng đại sự việc ở mức độ lớn hơn nhưng vẫn đúng với thực tế còn nói khoác lác là nói sai hoàn toàn với sự thật, sự việc.
Câu chuyện : Con rắn vuông
Anh chàng nọ có tính hay phóng đại. một hôm, đi rừng về, bảo vợ:
- Hôm nay, tôi vào rừng hái củi, trông thấy một con rắn to ơi là to! Bề ngang hai mươi thước, bề dài một trăm hai mươi thước!
Chị vợ bĩu môi nói:
- Làm gì có con rắn dài như thế bao giờ.
- Không tin à? Chẳng một trăm hai mươi thước, cũng một trăm thước!
- Cũng không thể dài đến một trăm thước. Chị vợ nói.
- Thật mà. Không đúng một trăm thước cũng đến tám mươi thước.
Chị vợ vẫn lắc đầu. Anh chồng thì gân cổ cãi, và muốn cho vợ tin, cứ rút xuống dần. Cuối cùng nói:
- Tôi nói thật đấy nhé! Quả tôi có trông thấy con rắn dài đúng hai mươi thước, không kém một tấc, một phân nào!
Lúc ấy chị vợ bò lăn ra cười:
- Bề ngang hai mươi thước, bề dài hai mươi thước, thế thì là con rắng vuông rồi!
Theo: Truyện cười dân gian





So sánh nói quá và nói khoác
Sự vật, sự việc có thực, đáng tin cậy.

Nhằm mục đích nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
- Sự vật, sự việc không có thực, không đáng tin cậy.
- Nhằm mục đích làm cho người nghe tin vào những điều không có thực; tạo ra tiếng cười sảng khoái hoặc sự chê bai những kẻ khoác lác
Đều phóng đại mức độ, quy mô, tính chất, của sự vật, sự việc được miêu tả.
II. LUYỆN TẬP
Bài 1: Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý nghĩa của chúng.
-> Niềm tin vào bàn tay lao động và thành quả lao động của con người.
-> Trấn an người nghe rằng vết thương nhỏ, rất nhẹ, không sao cả, chỉ là vết thương ngoài da thôi.
b. Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt ngoài da thôi. Từ giờ đến sáng em có thể đi lên đến tận trời được.
c. (…) Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại nhũn nhặn mời hắn vào nhà sơi nước
-> Kẻ có quyền sinh quyền sát đối với người khác.
a. Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
c. Cô Nam tính tình xởi lởi,
d. Lời khen của cô giáo làm cho nó
e. Bọn giặc hoảng hồn mà chạy.
ruột để ngoài da.
nở từng khúc ruột.
vắt chân lên cổ
Bài 2: Điền các thành ngữ sau đây vào chỗ trống /..../ để tạo thành biện pháp tu từ nói quá: bầm gan tím ruột, chó ăn đá gà ăn sỏi, nở từng khúc ruột, ruột để ngoài da, vắt chân lên cổ.
a. Ở nơi thế này, cỏ không mọc nổi nữa là trồng rau trồng cà.
b. Nhìn thấy tội ác của giặc ai ai cũng
chó ăn đá gà ăn sỏi
bầm gan tím ruột.
Bài 3: Đặt câu với các thành ngữ dùng biện pháp nói quá sau đây: Nghiêng nước nghiêng thành, dời non lấp biển, lấp biển vá trời, mình đồng da sắt, nghĩ nát óc.
- Kiều có vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành.
   - Tinh thần dân tộc và khát vọng tự do chính là sức mạnh dời non lấp biển của dân ta.
   - Đoàn kết là sức mạnh lấp biển vá trời kiến tạo một cuộc sống tự do.
   - Bộ đội ta mình đồng da sắt.
   - Bài toán này tớ nghĩ nát óc không ra.
1
KHỎE NHƯ VOI
Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ
Bài tập vui:
Tìm thành ngữ so sánh có dùng biện pháp nói quá
2
ĐEN NHƯ CỘT NHÀ CHÁY
Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ
NHANH NHƯ CHỚP
3
Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ
CHẬM NHƯ RÙA
4
Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ
GẦY NHƯ QUE CỦI
5
Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

- Sưu tầm thơ, văn, thành ngữ, tục ngữ,…có sử dụng biện pháp tu từ nói quá.
- Hoàn thành các bài tập
- Học bài.