ĐIỆN TỪ HỌC
Nam châm
Vĩnh cửu

Cảm ứng điện từ
Điện

Điều kiện
xuất hiện
dòng điện
cảm ứng

Từ trường, từ phổ,
đường sức từ
Quy tắc nắm
tay phải

Lực điện từ

Quy tắc bàn
tay trái

Động cơ điện
một chiều

Truyền tải điện
năng đi xa

Máy phát điện
xoay chiều. Dòng
điện xoay chiều

Máy biến thế

* Từ tính của nam châm
* Bất kỳ nam châm nào cũng có 2 cực.Khi để tự do,
lúc đã đứng cân bằng cực luôn chỉ hướng Bắc, gọi là
cực từ Bắccòn cực luôn chỉ hướng Nam, gọi là cực từ
Nam

Ni

Fe

Cách
sơn
màu,
ký
hiệu
từ
cực
Hút sắt, thép, niken, coban, gađôlini…

Co

N (North): cực Bắc
N

S

S (South): cực Nam
Cu

Al

Không hút đồng, nhôm, hợp kim Inox…

Chúng ta hãy quan sát một số thanh nam châm

Nam châm chữ U
Nam châm thẳng
Kim nam châm (nam
châm thử)

I. Từ tính của nam châm
II. Tương tác giữa hai nam châm
* Nam châm nào cũng có hai cực. Khi để tự do, cực luôn chỉ
hướng Bắc gọi là cực Bắc, còn cực luôn chỉ hướng Nam gọi là
cực Nam.
* Khi hai nam châm đặt gần nhau, các từ cực cùng tên đẩy
nhau, các từ cực khác tên hút nhau.

I/ LỰC TỪ:

TỪ TRƯỜNG

A
8

I/ LỰC TỪ:

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG

Kết luận:
Dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng
bất kì đều gây ra tác dụng lực (gọi là lực từ) lên kim nam châm
đặt gần nó. Ta nói dòng điện có tác dụng từ.

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG
II/ TỪ TRƯỜNG:

N
N

S
S

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG
II/ TỪ TRƯỜNG:

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG
II/ TỪ TRƯỜNG:
* Cách nhận biết từ trường
- Dùng kim nam châm
- Nơi nào trong không gian có lực từ tác dụng lên kim nam
châm thì nơi đó có từ trường.

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG
II/ TỪ TRƯỜNG:
* Cách nhận biết từ trường
Từ trường thường được phát hiện ở khu vực:

TỪ TRƯỜNG CỦA TRÁI ĐẤT

s
N

Lợi ích nhờ từ trường
Tàu chạy bằng
điện từ trường
vận tốc đạt đến
700km/h.
Camera nội soi có kích
thước bằng hạt đậu nành,
bệnh nhân nuốt nó và các
bác sĩ sẽ điều khiển chuyển
động của nó bằng từ trường
Tủ chứa
thực phẩm
hoạt động
nhờ từ trường.

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG
Lợi ích nhờ từ trường trong y học
- Từ trường được sớm ứng dụng trong y học và phát
triển nhanh chóng trên các lĩnh vực chẩn đoán, điều trị,
dược học... mà thành tựu tiêu biểu là kỹ thuật ghi hình
ảnh bằng cộng hưởng từ
- Chữa bệnh bằng từ trường đã góp phần làm phong
phú ngành vật lý trị liệu
- Phục hồi chức nǎng của con người.
- Từ trường giúp giảm đau…..

Tác hại của từ trường đến sức khỏe

Sống gần các trạm phát sóng viễn
thông.

Sống gần đường dây cao thế.

Sử dụng điện thoại di động trong thời gian dài.

Tác hại ô nhiễm điện từ trường
Ngày nay theo nhiều nghiên cứu đáng tin tưởng
cho thấy ô nhiễm điện từ trường là một trong những
nguyên nhân chính gây ra các hiện tượng:
•Nhức đầu
•Mất ngủ
•Mệt mỏi mãn tính
•Trầm cảm
•Huyết áp thay đổi thất thường hay huyết áp cao
•Sự mẫn cảm ngoài da
•Ung thư máu ở trẻ em

Để hạn chế tác hại của sóng điện từ đối với con
người thì chúng ta cần phải làm gì?
 Xây dựng các trạm phát sóng điện từ xa khu dân cư.
 Sử dụng điện thoại di động hợp lí, đúng cách: Không sử
dụng điện thoại di động để đàm thoại quá lâu, tắt điện thoại khi
ngủ hoặc để xa người.
 Giữ khoảng cách giữa các trạm phát sóng phát thanh truyền
hình một cách thích hợp.
 Tăng cường sử dụng truyền hình cáp, điện thoại cố định, chỉ
sử dụng điện thoại di động khi thật cần thiết.
 Đảm bảo hành lang an toàn điện (đặc biệt là đường dây điện
cao thế).

CHỦ ĐỀ : TỪ TRƯỜNG
Câu 1: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Dòng điện gây ra từ trường.
A
B. Các hạt mang điện tích tạo ra từ trường.
C. Các vật nhiễm điện tạo ra từ trường.
D. Các dây dẫn tạo ra từ trường.

Câu 2: Từ trường không tồn tại ở đâu?
A. Xung quanh một nam châm.
B. Xung quanh một dây dẫn có dòng điện chạy qua.
C. Xung quanh điện tích đứng yên.
C
D. Mọi nơi trên Trái Đất.

TỪ PHỔ - ĐƯỜNG SỨC TỪ

I. Từ phổ
1. Thí nghiệm
C1: Các mạt được sắp
xếp thành những
đường cong nối từ cực
này sang cực kia của
nam châm. Càng ra
xa các đường này
càng thưa dần
2. Kết luận(sgk/tr63)

Rắc đều mạt sắt lên tấm nhựa phẳng. Rồi đặt
tấm nhựa lên thanh nam châm. Quan sát hình
ảnh mạt sắt vừa được tạo thành trên tấm nhựa

N

S

TỪ PHỔ - ĐƯỜNG SỨC TỪ

I. Từ phổ
1. Thí nghiệm
2. Kết luận
II. Đường sức từ
1. Vẽ và xác định chiều
đường sức từ

a) Dùng bút tô dọc theo các đường mạt sắt nối từ
cực nọ sang cực kia của nam châm trên tấm
nhựa

N

S

Đường sức từ

TỪ PHỔ - ĐƯỜNG SỨC TỪ

I. Từ phổ
1. Thí nghiệm
2. Kết luận
II. Đường sức từ
1. Vẽ và xác định chiều
đường sức từ

C2: Trên mỗi đường sức
từ, kim nam châm định
hướng theo một chiều
nhất định
C3: Bên ngoài thanh nam
châm, các đường sức từ đều
có chiều đi ra từ cực Bắc, đi
vào cực nam

2. Kết luận(sgk/tr64)

b) Dùng các kim nam châm nhỏ đặt
nối tiếp nhau trên một đường sức từ
vừa vẽ được

N

S

Nhận xét: Lõi sắt hoặc lõi thép làm tăng tác dụng từ của ống dây có dòng điện.
Lõi thép

Lõi sắt non
A

Pin

Sự nhiễm từ của sắt non và của thép có gì khác nhau?
Nhận xét: Khi ngắt điện, lõi sắt non mất hết từ tính còn lõi thép vẫn giữ được
từ tính.

* Nam châm điện
?.

- Các con số khác nhau (1000, 1500) ghi
trên ống dây cho biết ống dây có thể được
sử dụng với những số vòng dây khác nhau,
tuỳ theo cách chọn để nối hai đầu ống dây
với nguồn điện.
- Dòng chữ (1A-22Ω) cho biết ống dây
được dùng với dòng điện tối đa là I = 1A
và điện trở lớn nhất là R = 22Ω.

??.

??. So sánh các nam châm điện: a và b; c và d; b,d và e nam châm
nào mạnh hơn?
NC b mạnh hơn a
a.

NC d mạnh hơn c
b.

I = 1A
n = 250

c.
I = 1A
n = 500

I = 1A
n = 300

d.

b.
I = 1A
n = 500

d.

NC e mạnh
hơn b và d

e.
I = 2A
n = 300

I = 2A
n = 300

I = 2A
n = 750

-Cấu tạo chính của nam châm điện gồm:
ống dây dẫn trong có lõi sắt non.
- Có thể làm tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên một vật, bằng
cách tăng cường độ dòng điện chạy qua các vòng dây hoặc tăng số vòng của
ống dây.

Muốn nam châm điện mất hết từ tính thì làm như thế nào?
Ngắt dòng điện đi qua ống dây của nam châm

???. Nam châm điện được tạo ra như thế nào, có gì lợi hơn so với

nam châm vĩnh cửu?

Lợi thế của nam châm điện:
- Có thể chế tạo nam châm điện cực mạnh bằng cách tăng số vòng dây và
tăng cường độ dòng điện đi qua ống dây.
- Chỉ cần ngắt dòng điện đi qua ống dây là nam châm điện mất hết từ tính.
- Có thể thay đổi tên từ cực của nam châm điện bằng cách đổi chiều dòng
điện qua ống dây.

Lực từ là gì?
Dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây
dẫn có hình dạng bất kì đều gây ra tác dụng
lực lên kim nam châm đặt gần nó, lực này gọi
là Lực từ.

So sánh lực từ và lực điện từ?
LỰC TỪ

A

* TÁC DỤNG CỦA TỪ TRƯỜNG LÊN DÂY DẪN CÓ DÒNG ĐIỆN

N

B

A
S

+

A

K

2. Kết luận: Từ trường tác dụng lực lên đoạn dây dẫn AB có
dòng điện chạy qua đặt trong từ trường. Lực đó gọi là lực điện
từ

Lực đó gọi là lực
điện từ
N

B

A
S

+

A

K

H·y so s¸nh lùc tõ vµ lùc ®iÖn tõ?
Lùc tõ

Lùc ®iÖn tõ

NÕu cã mét nam ch©m ®Æt
trong mét tõ trư­êng, th× tõ
trư­êng ®ã t¸c dông lªn
nam ch©m mét lùc gäi lµ
lùc tõ

NÕu cã mét dßng ®iÖn (tøc lµ 1
d©y dÉn cã dßng ®iÖn ch¹y
qua)®Æt trong mét tõ tr­ưêng, th×
tõ trư­êng t¸c dông lªn dßng ®iÖn
mét lùc gäi lµ lùc ®iÖn tõ.

33

2/ Quy tắc bàn tay trái

Đặt bàn tay trái sao cho các đường sức từ
hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến
ngón tay giữa hướng theo chiều dòng điện
0
thì ngón tay cái choãi ra 90 chỉ chiều của
lực điện từ

A
F

B

C2. Áp dụng quy tắc bàn tay trái, xác định chiều dòng điện
chạy qua đoạn dây dẫn AB trong hình 27.3

C3. Xác định chiều đường sực từ của Nam châm trên hình 27.4

A
F

B

???: Nêu tên hai bộ phận chính của động cơ điện
một chiều và giải thích vì sao khi cho dòng điện một
chiều chạy qua động cơ lại quay được?
Trả lời: Hai bộ phận chính là nam châm và khung
dây dẫn.
Động cơ quay được vì: khi cho dòng điện một chiều
vào khung dây thì từ trường của nam châm sẽ tác
dụng lên khung dây những lực điện từ làm cho
khung quay.

Hoạt động của động cơ điện một chiều

Phátbàn
biểutay
quy
tắc rồi
nắmđặt
taysao
phải.
định
của
đường
từ
Nắm
phải,
choHãy
bốnxác
ngón
taychiều
hướng
theo
chiềusức
dòng
trongqua
ốngcác
dâyvòng
và các
củatay
ống
biếtrachiều
mũi tên
chiềusức
dòng
điện
dâytừ
thìcực
ngón
cáidây
choãi
chỉ chiều
củalàđường
từ
điện? lòng
(theoống
hình
sau).
trong
dây.

S

N

Câu hỏi:
a) Phát biểu quy tắc tìm chiều của đường sức từ biểu diển từ trường
của một ống dây có dòng điện một chiều chạy qua.
Quy tắc nắm tay phải: Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay
hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây, thì ngón tay cái
choãi ra chỉ chiều của đường sức từ trong lòng ống dây.
b) Hãy vẽ một đường sức từ ở trong lòng một cuộn dây có dòng điện
chạy qua trên hình 39.1.

Bài 1: Vẽ và xác định chiều đường sức từ trong các hình sau:
Đáp án:

a)

b)
N

S

S

c)

d)
S

N

N

S

N
K

+

-

Bài 2: Em hãy xác định tên cực của ắc quy?
Đáp án:
S

N
+ a

b -

ẮC QUY

N

S

Ñinamoâ xe ñaïp coù caáu taïo
nhö theá naøo? Boä phaän naøo
cuûa ñinamoâ laøm ñeøn xe ñaïp
phaùt saùng?

I. CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐINAMÔ XE ĐẠP:
1. Cấu tạo: 1 nam châm và cuộn dây
2. Hoạt động :

Khi quay núm của đinamô thì nam châm quay theo và đèn sáng .
Liệu có phải nhờ nam châm mà ta tạo ra được dòng điện không?

HiÖn t­Ưîng c¶m øng ®iÖn tõ
I. CÊu t¹o vµ ho¹t ®éng cña
®inam« ë xe ®¹p

Núm quay

1. Caáu taïo:
-Đinamô xe đạp gồm hai bộ
phận chính: Nam chaâm vaø cuộn Lõi sắt non
dây

2.Nguyeân taéc hoaït ñoäng.

Trục quay

Nam châm

Khi quay nóm cña ®inam« th× nam
ch©m quay theo vµ ®Ìn s¸ng.
Bóng đèn.
-Döï ñoaùn xem boä phaän naøo cuûa Đinamoâ laø nguyeân nhaân chính gaây ra doøng ñieän?

-Đinamô xe đạp gồm có những bộ phận chính nào ?

Cuộn dây

* Hiện tượng cảm ứng điện từ:
 Dòng điện được tạo ra nhờ nam châm
gọi là dòng điện cảm ứng.
Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm
ứng gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.