II. Liên kết câu và liên kết đoạn văn
Tiết 139 ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
Thảo luận nhóm:
Nhóm 1: Làm bài tập 1, bài tập 2 trang 110
Nhóm 2:Tìm một đoạn văn trong văn bản đã học và cho biết sự liên kết giữa các câu trong đoạn văn ấy?
Nhóm 3: Tìm hai đoạn văn liền nhau trong văn bản đã học và cho biết sự liên kết của hai đoạn văn ấy?
Bài tập 1, 2:

Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích dưới đây thể hiện phép liên kết nào?
a) Ở rừng mùa này thường như thế. Mưa. Nhưng mưa đá. Lúc đầu tôi không biết. Nhưng rồi có tiếng lanh canh gõ trên nóc hang. Có cái gì vô cùng sắc xé không khí ra từng mảnh vụn. Gió. Và tôi thấy đau, ướt ở má.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
b) Từ phòng bên kia một cô bé rất xinh mặc chiếc áo may ô con trai và vẫn còn cầm thu thu một đoạn dây sau lưng chạy sang. Cô bé bên nhà hàng xóm đã quen với công việc này. Nó lễ phép hỏi Nhĩ: “Bác cần nằm xuống phải không ạ ?”
(Nguyễn Minh Châu, Bến quê)
c) Nhưng cái “com-pa” kia lấy làm bất bình lắm, tỏ vẻ khinh bỉ, cười kháy tôi như cười kháy một người Pháp không biết đến Nã Phá Luân, một người Mĩ không biết đến Hoa Thịnh Đốn vậy ! Rồi nói:
- Quên à ! Phải, bây giờ cao sang rồi thì để ý đến đâu bọn chúng tôi nữa!
Tôi hoảng hốt, đứng dậy nói:
- Đâu có phải thế ! Tôi
(Lỗ Tấn, Cố hương)
Ở rừng mùa này thường như thế. Mưa. mưa đá. Lúc đầu tôi không biết. có tiếng lanh canh gõ trên nóc hang. Có cái gì vô cùng sắc xé không khí ra từng mảnh vụn. Gió. tôi thấy đau, ướt ở má.
b) Từ phòng bên kia một cô bé rất xinh mặc chiếc áo may ô con trai và vẫn còn cầm thu thu một đoạn dây sau lưng chạy sang. bên nhà hàng xóm đã quen với công việc này. lễ phép hỏi Nhĩ: “Bác cần nằm xuống phải không ạ?”
c) Nhưng cái “com-pa” kia lấy làm bất bình lắm, tỏ vẻ khinh bỉ, cười kháy tôi như cười kháy một người Pháp không biết đến Nã Phá Luân, một người Mĩ không biết đến Hoa Thịnh Đốn vậy ! Rồi nói:
-Quên à ! Phải, bây giờ cao sang rồi thì để ý đến đâu bọn chúng tôi nữa!
Tôi hoảng hốt, đứng dậy nói:
-Đâu có phải ! Tôi...
Nhưng
Nhưng rồi
Và
Cô bé
Nó
thế
Bài tập 3: Nêu rõ sự liên kết về nội dung, hình thức giữa các câu trong đoạn văn em viết về truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu .
(1) Bến quê, một truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Nguyễn Minh Châu. (2)Đọc kĩ truyện, chắc chắn trong mỗi chúng ta không ai không thấy một triết lí giản dị mà sâu sắc; những tổng kết đã được trải nghiệm trong cuộc đời một con người. (3)Truyện được xây dựng trên một tình huống nghịch lí và được thể hiện rất rõ qua nhân vật Nhĩ - một con người bôn ba khắp muôn nơi nhưng cuối đời lại cột chặt với giường bệnh. (4)Tuy vậy, qua cửa sổ ngôi nhà Nhĩ đã phát hiện ra những vẻ đẹp bình dị mà quyến rũ của một vùng đất; và anh mới cảm nhận hết tình cảm thân thương của người vợ trong những ngày bệnh tật...(5) Tất cả được nhà văn thể hiện qua những lời văn tinh tế giàu hình ảnh và tràn đầy cảm xúc. (6)Đọc Bến quê ta không phải đọc qua một lần mà hiểu được; ta phải suy tư, nghiền ngẫm qua từng câu, từng chữ của nhà văn.
+ Hai câu đầu: Giới thiệu truyện ngắn và ý nghĩa triết lí của truyện.
+ Ba câu tiếp theo: Giới thiệu tình huống truyện cũng như ý nghĩa nội dung và nghệ thuật của truyện
+ Câu cuối: Cách đọc để hiểu hết ý nghĩa của truyện
+ Bến quê - truyện: đồng nghĩa
+ Truyện, Bến quê, Nhĩ, nhà văn: lặp từ ngữ
+ Tất cả, anh: thế
+ Nhà văn - Bến quê: liên tưởng
- Trình tự sắp xếp câu hợp lí ( logíc)
- Liên kết hình thức:
- Liên kết nội dung:
Ví dụ:
Tiết 139 ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
III. Nghĩa tường minh và hàm ý
Thảo luận nhóm:
Nhóm 3: Làm bài tập 1 trang 111
Nhóm 2: Làm bài tập 2 trang 111
Nhóm 1: Tìm trong các văn bản đã học 3 câu có sử dụng hàm ý và giải đoán hàm ý của câu vừa tìm được ấy?
Bài tập 1: Đọc truyện cười sau đây và cho biết người ăn mày muốn nói
điều gì với người nhà giàu qua câu nói được in đậm ở cuối truyện?
CHIẾM HẾT CHỖ
Một người ăn mày hom hem, rách rưới, đến cửa nhà giàu ăn xin.
Người nhà giàu không cho lại còn mắng:
- Bước ngay! Rõ trông như người ở dưới địa ngục mới lên ấy!
Người ăn mày nghe nói, vội vã trả lời:
- Phải, tôi ở dưới địa ngục mới lên!
Người nhà giàu nói:
- Đã xuống địa ngục, sao không ở hẳn dưới ấy, còn lên đây làm gì cho
bẩn mắt?
Người ăn mày đáp:
- Thế không ở được nên mới phải lên. Ở dưới ấy các nhà giàu chiếm hết chỗ rồi!
Hàm ý của câu nói: Địa ngục mới chính là nơi dành cho các ông(Chứ không phải tôi)
Bài tập 2:
Tìm hàm ý của các câu in đậm dưới đây. Cho biết trong mỗi trường hợp, hàm ý đã được tạo ra bằng cách cố ý vi phạm phương châm hội thoại nào.

a, Tuấn hỏi Nam:
– Cậu thấy đội bóng huyện mình chơi có hay không?
Nam bảo:
– Tớ thấy họ ăn mặc rất đẹp.
Hàm ý của câu là:
- Đội bóng huyện chơi không hay
- Tôi không muốn bình luận về việc này.
=> Vi phạm phương châm quan hệ
b) Lan hỏi Huệ:
– Huệ báo cho Nam, Tuấn và Chi sáng mai đến trường chưa?
– Tớ báo cho Chi rồi. – Huệ đáp.
Hàm ý của câu in đậm:
- Tôi chưa hoặc chưa muốn báo cho Nam Và Tuấn
- Tôi không muốn nhắc đến tên Nam và Tuấn
=> Vi phạm phương châm về lượng


Hướng dẫn về nhà .
- Nắm chắc các kiến thức vừa ôn tập.
- Tìm trong các văn bản đã học những câu văn có sử dụng thành phần biệt lập, khởi ngữ, hàm ý?
- Luyện tập sử dụng hàm ý trong thực tế.
- Lấy các bài Tập làm văn của mình rồi chỉ ra sự liên kết giữa các câu, các đoạn trong bài văn ấy?
- Chuẩn bị tiết 140: Luyện nói: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
(Ở nhà lập dàn ý và viết trước các đoạn văn cho đề bài ở trong sách giáo khoa trang112)