Tiết 118
ÔN TẬP TRUYỆN VÀ KÍ
Dế Mèn
Dế Trũi
Bọ Ngựa
Ếch
Nhái
Chuồn Chuồn
DẾ MÈN PHIÊU LƯU KÍ
Trò chơi: Xem tranh đoán tên tác phẩm
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
CHỢ NĂM CĂN
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
Tìm tên tác giả ứng tên tác phẩm
Sông nước Cà Mau Mau
Bức tranh của em gái tôi
Bài học đường đời đầu tiên
Đoàn Giỏi
Tạ Duy Anh
Tô Hoài
An-phông-xơ Đô đê
Buổi học cuối cùng
Minh Huệ
Đêm nay bác không ngủ
Vượt thác
1
Bài học đường đời đầu tiên (trích: chương I Dế Mèn phiêu lưu kí)
Tô Hoài (1920)
Truyện đồng thoại.
- Dế Mèn tự tả chân dung.
- Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt. Dế Mèn ân hận rút ra bài học đường đời đầu tiên.
I.HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CÁC VĂN BẢN: 1/Hệ thống hóa nội dung, nghệ thuật các văn bản truyện kí hiện đại đã học:
1941
Nghệ thuật
+ Kể chuyện kết hợp với miêu tả.
+ Xây dựng hình tượng nhân vật Dế Mèn gần gũi với trẻ thơ
+ Sử dụng hiệu quả các phép tu từ.
+ Lời văn giàu hình ảnh, cảm xúc.
2
Sông nước Cà Mau (trích chương 18 Đất rừng phương Nam)
Đoàn Giỏi (1925 – 1989)
Truyện dài
Cảnh sắc phong phú vùng sông nước Cà Mau và cảnh chợ Năm Căn ồn ào, đông vui, tấp nập. Chợ họp ngay trên sông.
Nghệ thuật:
+ Miêu tả từ bao quát đến cụ thể.
+ Lựa chọn từ ngữ gợi hình, chính xác kết hợp với việc dùng các phép tu từ.
+ Sử dụng ngôn ngữ địa phương.
+ Kết hợp miêu tả và thuyết minh.
1957
3
Bức tranh của em gái tôi
Tạ Duy Anh (1959)
Truyện ngắn
Tài năng , tâm hồn trong sáng và lòng nhân hậu của cô em gái đã giúp người anh trai vượt lên lòng tự ái, đố kị tự ti của bản thân.
1999
Nghệ thuật:
+ Kể chuyện bằng ngôi thứ nhất tạo nên sự chân thật cho câu chuyện.
+ Miêu tả chân thực diễn biến tâm lí của nhân vật.
4
Vượt thác (trích chương 11 Quê nội)
Võ Quảng (1920 –2007)
Truyện dài
Tả lại hành trình vượt thác của con thuyền do dượng Hương Thư chỉ huy. Ca ngợi vẻ đẹp hùng vĩ, thơ mộng của thiên nhiên và con người lao động trên nền cảnh ấy.
Nghệ thuật:
+ Phối hợp miêu tả cảnh thiên nhiên và miêu tả ngoại hình, hành động của con người.
+ Sử dụng phép nhân hóa, so sánh phong phú và hiệu quả.
+ Lựa chọn các chi tiết miêu tả đặc sắc, chọn lọc.
+ Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu cảm và gợi nhiều liên tưởng.
1974
5
Buổi học cuối cùng
An-phông-xơ-đô-đê (1840 – 1897)
Truyện ngắn
Buổi học tiếng Pháp cuối cùng của lớp học trường làng An-dát bị quân Phổ chiếm đóng. Hình ảnh thầy Ha-men qua cái nhìn và tâm trạng của chú bé Phrăng.
Cuối thế kỉ 19
Nghệ thuật:
+ Kể chuyện bằng ngôi thứ nhất.
+ Xây dựng tình huống truyện độc đáo.
+ Miêu tả tâm lí nhân vật qua tâm trạng, suy nghĩ, ngoại hình.
+ Giọng kể chân thành, xúc động.
+ Sử dụng câu văn biểu cảm, từ cảm thán và các hình ảnh so sánh hay.
6
Đêm nay Bác không ngủ
Minh Huệ (1927 – 2003)
Thơ
Thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của bác với bộ đội và nhân dân, đồng thời thể hiện tình cảm yêu kính , cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ.
Nghệ thuật:
+ Thể thơ 5 chữ, có nhiều vần liền thích hợp với lối kể chuyện.
+ Kết hợp với miêu tả, kể với biểu cảm, có nhiều chi tiết giản dị, chân thực và sống động.

1951
Tên Văn bản
Thể loại
Cốt truyện
Nhân vật
Nhân vật kể chuyện
Bài học đường đời đầu tiên
Truyện
X
X
Dế Mèn
Sông nước Cà Mau
Truyện
X
X
Tác giả
Bức tranh của em gái tôi
Truyện
Người anh
Vượt thác
Truyện
X
X
Tác giả
Buổi học cuối cùng
Truyện
X
X
Phrăng
Cô Tô
Kí
X
Tác giả
Cây tre Việt Nam
Kí
Người kể giấu mặt
Lao xao
Kí
X
Tác giả
Câu 2: Đặc điểm của truyện và kí.
Giống nhau:
Đều thuộc phương thức tự sự, tức là tái hiện lại bức tranh đời sống bằng cách kể và tả là chính.
Có lời kể, có người kể chuyện với cái nhìn thái độ
Khác nhau:
Truyện
Kí
- Phần lớn dựa vào tưởng tượng, sáng tạo của tác giả .
- Có cốt truyện, có nhân vật
- Kể về những gì có thực, đã từng xảy ra.
- Thường không có cốt truyện, có khi không có cả nhân vật.
Cuộc sống con người:
+ Hình ảnh người lao động khỏe mạnh, dũng mãnh trước khó khăn, thử thách ( Vượt thác )
+ Bức tranh sinh hoạt của một vùng sông nước đông vui, tấp nập, trù phú, con người hồn hậu, chất phác, mộc mạc, giản dị (Sông nước Cà Mau)
+ Những con người tự nhận ra lỗi lầm, hạn chế của bản thân, biết tự vượt lên chính mình (Bài học đường đời đầu tiên; Bức tranh của em gái tôi)
+ Tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ (Đêm nay Bác không ngủ)
=> Tất cả đều đáng yêu, đáng mến, đáng tự hào.
Thiên nhiên đất nước và cuộc sống con người qua các tác phẩm
Em thích và nhớ nhất nhân vật nào trong những câu chuyện mà mình đã được học? Em hãy phát biểu cảm nghĩ về nhân vật ấy.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. Em thấy thích những đoạn văn miêu tả nào trong những văn bản đã học? Nhân vật nào trong các truyện đã để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất? Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật đó.
2. Soạn bài: ÔN TẬP VĂN MIÊU TẢ
- Xem lại bài ôn tập và nắm vững ND, NT các VB.