Ông đồ

- Vũ Đình Liên -

I.Đọc - chú thích

1. Tác giả
- Vũ Đình Liên (1913 – 1996)
- Là một trong những nhà thơ đầu tiên của
phong trào Thơ mới
- Thơ của ông nặng lòng thương người và
niềm hoài cổ

2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: Khổ 1 viết năm 1935, mùa xuân năm 1936 mới hoàn
thiện nốt 4 khổ tiếp theo
- Vị trí: Là bài thơ tiêu biểu nhất cho hồn thơ giàu thương cảm của
Vũ Đình Liên
- PTBĐ: Biểu cảm
Ngũ ngôn
- Thể
thơ:
Hai khổ đầu: Hình ảnh ông đồ thời vàng son
- Bố cục: 3 phần

Hai khổ tiếp: Hình ảnh ông đồ thời tàn
Khổ cuối: Nỗi lòng của tác giả

II. Đọc hiểu văn bản

1. Hình ảnh ông đồ thời vàng son
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực Tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua.
Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài:
“Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa, rồng
bay”.

Trình bày hình ảnh
ông đồ thời đắc ý

* Khổ 1:
- Thời gian: hoa đào nở  Báo hiệu Tết đến, xuân về
- Không gian: bên hè phố, đông người qua lại.
 Ông đồ là hình ảnh trung tâm, xuất hiện vào dịp lễ
truyền thống của dân tộc.

- Bày mực tàu, giấy đỏ ...  Viết câu đối – Phong tục ngày Tết
ở nước ta xưa kia.

- Nghệ thuật: Cặp từ hô ứng “mỗi…lại…” và hình ảnh sóng
đôi “hoa đào – ông đồ”
 Quy luật tuần hoàn của thời gian, không gian và con người
 Sự xuất hiện đều đặn, quen thuộc của ông đồ mỗi khi Tết
đến, xuân về  Sự tồn tại của ông đồ trong xã hội là không
thể thiếu, góp phần làm nên nét đẹp văn hoá truyền thống
dân tộc

* Khổ 2:

- Tài năng: + hoa tay thảo nét
[ “thảo”: cách viết nhanh, láu, ngoáy nhưng nét chữ rất đẹp,
tạo ra sản phẩm tuyệt vời.]
+ như phượng múa rồng bay: là con vật đại diện cho dân
gian, vô cùng cao quý -> tài năng tuyệt vời.
Nghệ
thuật:

Phép hoán dụ (hoa tay) + Phép so sánh + Sử dụng
thành ngữ “phượng múa rồng bay”

 Ông đồ viết chữ rất đẹp, bay bổng, phóng khoáng thể
hiện rõ tài hoa của ông.

* Khổ 2:
- Thái độ:
+ Bao nhiêu người thuê viết
+ Tấm tắc ngợi khen tài
 Sự ngưỡng mộ, kính trọng, ngợi ca và tôn vinh nét đẹp
văn hóa truyền thống của dân tộc ta (thú chơi chữ).
 Ông đồ là trung tâm của sự chú ý, được mọi người ngợi
ca, mến mộ, trọng vọng.

2. Hình ảnh ông đồ thời tàn
Nhưng mỗi năm mỗi vắng
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng
trong nghiên sầu...
Ông đồ vẫn ngồi đấy
Qua đường không ai hay
Lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay

* Khổ 3: Nỗi buồn của ông đồ khi vắng khách:
- Câu hỏi tu từ: “Người thuê viết nay đâu?”

 Buồn tủi, xót xa

- “Giấy đỏ buồn không thắm”
“Mực đọng trong nghiên sầu”
 Sử dụng NT nhân hóa  Giấy mực như có linh hồn, cảm thấy
như bị bỏ rơi, lạc lõng, bơ vơ  Nỗi buồn, xót xa thấm đẫm vào
những vật vô tri vô giác
 Khổ thơ diễn tả nỗi cô đơn, hiu hắt của ông đồ trước thực
tại vắng khách.

* Khổ 4: Ông đồ hoàn toàn bị lãng quên:
- Đối: “… vẫn ngồi đấy/…. không ai hay”

 Sầu tủi, lạc lõng, cô độc
 Sự đối lập giữa ông đồ & cuộc đời  Ông đồ bị
XH lạnh lùng, gạt bỏ, lạc lõng giữa cuộc đời, lẻ loi
giữa phố đông trong nỗi niềm đầy bi kịch.

- Khung cảnh buồn ảm đạm:
“Lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay”
 Lá vàng  Ẩn dụ  Gợi sự tàn tạ, buồn bã, rơi rụng 
Báo hiệu một sự tàn tạ của nền Nho học
 Mưa bụi  Gợi sự lạnh lẽo, ảm đạm, thê lương
 Tả cảnh ngụ tình  Cảnh đc nhuốm màu tâm trạng
 Nhấn mạnh nỗi buồn, sự cô đơn, lạnh lẽo, đáng
thương, nỗi sầu tủi, tuyệt vọng của ông đồ

* Khổ 4: Ông đồ hoàn toàn bị lãng quên:
- Khổ thơ gợi lên cảnh thê lương, tiều tụy, ảm
đạm, lạnh lẽo và tàn tạ.
- Ý sâu xa: buồn thương cho ông đồ, cho 1 lớp
người tài hoa bị lỗi thời.
- Thương cho 1 nét đẹp văn hóa bị rơi vào lãng quên.

 2 cảnh tượng tương phản (P1-P2) làm nổi bật
tình cảnh thất thế, đáng thương của ông đồ.

3. Nỗi lòng của tác giả
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

- Giống: đều có hoa đào.
- Khác: + Khổ 1: ông đồ xuất hiện.
+ Khổ 5: không thấy ông đồ nữa.
 Thiên nhiên vẫn tồn tại, đẹp đẽ, bất biến nhưng con người
thì thay đổi trở thành xưa cũ, vắng bóng, tàn tạ, lỗi thời.
 2 câu cuối là lời tự vấn của tác giả:
 Nỗi niềm thương tiếc trước việc vắng bóng ông đồ xưa.
 Ngậm ngùi, cảm thương 1 lớp người tài hoa, 1 nét đẹp văn
hóa cổ truyền bị lãng quên.
 Nỗi niềm hoài cổ của tác giả thể hiện một ý nghĩa nhân văn,
một tinh thần dân tôc đáng trân trọng.

Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
 Người muôn năm cũ: thế hệ nhà Theo
Những
nho, em,
những
người yêu chữ Nho
người muôn năm cũ
ai? sinh
Hồn ởhoạt
đây chỉ
 Hồn: Hồn nhà nho, hồn của lànét
văn hóa truyền
gì?
thống tốt đẹp, lâu đời

 Câu hỏi tu từ như gieo vào người đọc nỗi ngậm ngùi, tiếc
nuối khôn nguôi

III. Tổng kết

Nghệ thuật

- Ngôn ngữ thơ trong sáng, giản dị
mà giàu sức gợi hình, gợi cảm
- Kết cấu tương phản, đầu cuối tương
ứng, sử dụng hiệu quả các biện pháp
tu từ

- Niềm cảm thương chân thành
với một lớp người đang tàn tạ
Nội dung

- Tiếc nuối những giá trị tinh
thần tốt đẹp đang bị lãng quên

Tạm biệt các
em.Hẹn các
em tiết sau