1
2
PHẦN 2 :
CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC
Baøi 10 : QUAN NIEÄM VEÀ
ÑAÏO ÑÖÙC

1) Quan niệm về đạo đức.

2) Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội.
3
Quan niệm về đạo đức.
a)Đạo đức là gì ?

Xét tình huống:
Anh Tò nhảy xuông cứu vì là 1 vận động viên vừa đoạt huy chương vàng môn bơi lội.
Anh Tí nhảy xuống vì anh là nhân viên bảo vệ cây cầu.
Anh Te nhảy xuống vì biết cô gái là con nhà giàu.
Anh Tẻo nhảy xuống vì theo đạo ( tín ngưỡng).
Anh Tèo nhảy xuống vì có người tự nhiên đẩy anh ta xuống.
Anh Teo nhảy xuống vì lòng thương người, vì tính mạng của người khác.
4
1.Trong các trường hợp trên thì trường hợp nào được xem là hành vi có đạo đức?
(Trường hợp anh Teo là có đạo đức).
2. Hành vi đó là tự điều chỉnh, tự giác hay bị ép buộc?
3. Hành vi đó có cần phù hợp với lợi ích của cộng đồng và xã hội không?
4. Em hãy cho 1 số ví dụ về hành vi có đạo đức trong cuộc sống hằng ngày mà em biết ?

5
Trong cuộc sống, người như thế nào được coi là người có đạo đức và người như thế nào bị coi là thiếu đạo đức ? Cho ví dụ ?
Một cá nhân chỉ biết đến lợi ích của mình, bất chấp lợi ích của người khác, của xã hội sẽ bị coi là người thiếu đạo đức.
Người có đạo đức
Người thiếu đạo đức
VD :
Hành vi cá nhân đó được thúc đẩy bởi 1 động cơ có ý nghĩa về mặt đạo đức. Hành vi đó là tự giác, tự nguyện, phù hợp với lợi ích của cộng đồng, xã hội và được mọi người chấp nhận.
6

a-Đạo đức là gì ?
Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, c?a x� h?i.
7
Ví dụ : cùng là chữ "trung" nhưng :
" Trung" có nghĩa là trung thành vô điều kiện với vua.
"Trung" có nghĩa là trung thành với lợi ích của đất nước, của nhân dân.
Phong kiến
Ngày
nay
8
Nền đạo đức mới ở nước ta hiện nay là một nền đạo đức như thế nào ?
Nền đạo đức mới ở nước ta hiện nay là một nền đạo đức tiến bộ, phù hợp với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. V?a k? th?a nh?ng gi� tr? d?o d?c truy?n th?ng c?a d�n t?c, v?a k?t h?p v� ph�t huy nh?ng tinh hoa van hĩa c?a nh�n lo?i.

9
a-Đạo đức là gì ?

Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, c?a x� h?i.
*Nền đạo đức mới ở nước ta hiện nay là một nền đạo đức như thế nào ?

Nền đạo đức mới ở nước ta hiện nay là một nền đạo đức tiến bộ, phù hợp với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. V?a k? th?a nh?ng gi� tr? d?o d?c truy?n th?ng c?a d�n t?c, v?a k?t h?p v� ph�t huy nh?ng tinh hoa van hĩa c?a nh�n lo?i.



10
Xét tình huống sau:(trang 64 SGK)
Anh A đi xe máy trên đường hoàn toàn đúng luật giao thông.
Anh B đi phía sau vô tình va phải. Anh A quay nhìn lại, thấy anh B bị ngã xuống đường và sây sát vài chỗ. Anh A biết rằng mình không vi phạm luật giao thông nên lặng lẽ cho xe tiếp tục đi, không giúp anh B đứng dậy và sơ cứu vết thương.
Em có nhận xét gì về cách ứng xử của anh A?
b) Phân biệt đạo đức với pháp luật v� phong t?c t?p qu�n trong s? di?u ch?nh h�nh vi c?a con ngu?i:
11
Trả lời:

Trong tình huống này, về mặt pháp luật anh A hoàn toàn vô tội. Song, về mặt đạo đức thì anh A sai, khi không giúp đỡ anh B trong lúc hoạn nạn. Du lu?n s? l�n ti?ng v� luong t�m anh s? b? c?n r?t.
12
Câu hỏi:
1) Theo em đạo đức, pháp luật và phong tục tập quán giống nhau như thế nào?

2) Em hãy cho biết giữa đạo đức và pháp luật khác nhau như thế nào? Cho ví dụ?

3) Em hãy cho biết giữa đạo đức và phong tục tập quán khác nhau như thế nào?

4) Em hãy cho 1 số ví dụ về việc cá nhân vi phạm pháp luật và những phong tục tập quán mà em biết?



13
Giống nhau :
Đều là phương thức dùng để điều chỉnh hành vi của con người.
14
Khác nhau
Đạo đức
Pháp luật
Sự điều chỉnh hành vi mang tính t? gi�c, tự nguyện . D?o d?c g?i �, ch? b?o con ngu?i vi?c gì n�n l�m, vi?c gì n�n tr�nh.
( N?u con ngu?i khơng th?c hi?n s? b? du lu?n l�n �n ho?c luong t�m c?n r?t).
VD: nhu?ng ch? cho ngu?i gi�, ph? n? mang thai tr�n xe bu�t, .
Th?c hi?n c�c quy t?c x? s? do Nh� nu?c quy d?nh.
Ph�p lu?t bắt buộc (cưỡng chế) th?c hi?n.
(N?u khơng th?c hi?n s? b? x? l� b?ng s?c m?nh c?a Nh� nu?c).
VD: Di xe ph?i d?i mu b?o hi?m v� cĩ gi?y ph�p l�i xe, d�n d? ph?i d?ng l?i.Kinh doanh ph?i n?p thu?...
15
Khác nhau :
Đạo đức
Phong tục, tập quán
-Tu�n theo nh?ng thĩi quen, t?c l?, tr?t t?, n? n?p d? ?n d?nh t? l�u d?i trong cu?c s?ng.
L� nh?ng thu?n phong , m? t?c c?n k? th?a v� ph�t huy.
-VD: Th? c�ng ơng b� t? ti�n, d?m h?i l? cu?i, ch�c l? t?t, m?ng th? ơng b�.


16

Đạo đức:
Sự điều chỉnh hành vi mang tính, t? gi�c, tự nguyện.
D?o d?c g?i �, ch? b?o con ngu?i vi?c gì n�n l�m, vi?c gì n�n tr�nh.
Pháp luật :
Th?c hi?n c�c quy t?c x? s? do Nh� nu?c quy d?nh.
Sự điều chỉnh hành vi mang tính bắt buộc( cu?ng ch?)..
Phong tục tập quán :
Con người tuân theo những thói quen ,tục lệ ,trật tự ,nề nếp đã ổn định từ lâu đời trong cu?c s?ng.
L� nh?ng thu?n phong, mi t?c c?n k? th?a v� ph�t huy.
B�n c?nh dĩ cĩ nh?ng phong t?c, t?p qu�n l?i th?i c?n lo?i b?.
- Khác nhau :
17

Các em hãy quan sát các phong tục, tập quán sau đây:
18
1.Đám cưới:
19
2. Tết nguyên đán:
20
2. Tết nguyên đán:
21


3. Xem bói:
22
4. Cúng thần, thánh:
23
5. Ăn trầu, cau:
24
25
6. Giỗ tổ Hùng Vương:
"Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba"
26
7. Tảo hôn:
"Lấy chồng từ thuở mười ba
Đến năm mười tám thiếp đà năm con
Ra du?ng ngu?i tu?ng cịn son
V? nh� thi?p d� nam con c�ng ch�ng".

"B?ng b?ng c�ng ch?ng di choi
Di d?n ch? l?i d�nh roi m?t ch?ng
Ch? em oi cho tơi mu?n c�i g?u sịng
D? tơi t�t nu?c v?t ch?ng tơi l�n".
27
Em hãy cho biết: Trong 7 phong tục, tập quán kể trên. Phong tục, tập quán nào là lỗi thời, lạc hậu và phong tục, tập quán nào hiện nay vẫn còn phù hợp?
28
Trả lời:
.Phong tục, tập quán hiện nay đã lỗi thời là: Tảo hôn; xem bói; cúng thần, thánh; (mê tín dị đoan), . . .

29
. Phong tục, tập quán hiện nay vẫn còn phù hợp là: Tết cổ truyền, đám cưới, giỗ tổ Hùng Vương, ăn trầu cau .
30
2) Vai troø cuûa ñaïo ñöùc trong söï phaùt trieån cuûa caù nhaân, gia ñình vaø xaõ hoäi:
Em hãy điền vào chỗ chấm sau sao cho thích hợp trong câu nói của chủ tịch Hồ Chí Minh nói với học sinh :

“Người có………………..mà không có…..……………..là người vô dụng.

Người có.........................mà không có..……………...làm việc gì cũng khó.




a) Đối với cá nhân:
Theo em ở cá nhân tài năng và đạo đức cái nào quan trọng hơn? Vì sao?
Mỗi cá nhân cần phát triển hài hòa 2 mặt đạo đức và tài năng, là 2 mặt hợp thành 1 nhân cách sống. Trong đó đức là gốc.
tài
đức
tài
đức
31
Đối với bản thân em đạo đức có vai trò như thế nào?
- Đạo đức góp phần hoàn thiện nhân cách.
- Giúp cá nhân có năng lực sống thiện, sống có ích.
- Giáo dục lòng nhân ái, vị tha.
32

Theo em 1 cá nhân nếu như thiếu đạo đức thì mọi phẩm, chất năng lực khác sẽ như thế nào ?.

-Chú ý: Một cá nhân thiếu đạo đức thì mọi phẩm chất và năng lực khác sẽ không còn ý nghĩa. (Trở thành người không có lương tâm, không có nhân phẩm và danh dự, sẽ làm hại đến người khác và xã hội).

33
b) Đối với gia đình:
Một gia đình con cái không biết nghe lời cha mẹ, các thành viên không tôn trọng lẫn nhau, vợ chồng không chung thuỷ. Thì gia đình đó có hạnh phúc không ? Vì sao ?
Gia đình đó không hạnh phúc. Vì họ đã vi phạm các chuẩn mực đạo đức của gia đình .
34
Vậy đạo đức có vai trò to lớn như thế nào trong việc xây dựng một gia đình hạnh phúc ?

- Ñaïo ñöùc laø neàn taûng cuûa haïnh phuùc gia ñình.
- Taïo ra söï oån ñònh vaø phaùt trieån vöõng chaéc cuûa gia ñình.
- Là nhân tố xây dựng gia đình hạnh phúc.


35
Gia đình hạnh phúc
36
Em hãy cho 1 số ví dụ về tệ nạn xã hội hiên nay mà con người vi phạm ngày càng nhiều ?( Đặc biệt là trẻ vị thành niên).

Phạm tội ở lứa tuổi vị thành niên tăng
Theo thống kê, 6 tháng đầu năm 2009 của Công an thành phố Hà Nội về phạm tội ở lứa tuổi vị thành niên cho thấy:
Hà Nội có 139 vụ, tăng 2 vụ so với cùng kỳ năm trước, trong đó:giết người 2 vụ; cướp tài sản 22 vụ; cưỡng đoạt tài sản 14 vụ; hiếp dâm 4 vụ; cố ý gây thương tích 24 vụ; trộm cắp tài sản 45 vụ; cướp giật tài sản 3 vụ; gây rối trật tự công công 4 vụ; đánh bạc 3 vụ và hành vi khác 8 vụ.
c. Đối với xã hội:
37
Giết bạn học ngay trước cổng trường, nói tục chửi bậy, xả rác bừa bãi, điện thoại chứa thông tin, hình ảnh “đen” … là thực trạng đáng báo động về đạo đức học sinh những năm gần đây.
38
1.Theo em đạo đức có vai trò như thế nào đối với xã hội?
2.Xã hội muốn phát triển bền vững thì các quy tắc, chuẩn mực đạo đức trong xã hội phải như thế nào?

- Đạo đức được coi là sức khỏe của cơ thể sống của xã hội.
-Xã hội sẽ phát triển bền vững và ổn định nếu các quy tắc, chuẩn mực đạo đức xã hội được thực hiện tốt.
39
Em cho biết cảm giác của em như thế nào, nếu em phải sống trong 1 xã hội tồn tài nhiều tệ nạn xã hội (tham ô, vô trách nhiệm, mại dâm, ma túy…) và tính mạng luôn bi đe dọa bất cứ lúc nào ?
Xã hội sẽ bị mất ổn định nếu như đạo đức bị xuống cấp. Con người sẽ mất an toàn và tâm lý hoảng loạn, lo sợ…

40
2) Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội:
a)Đối với cá nhân:
Đạo đức góp phần hoàn thiện nhân cách.
Có ý thức và năng lực ,sống thiện ,sống có ích.
- Giáo dục lòng nhân ái ,vị tha .
41
b) Đối với gia đình :
Là nền tảng của gia đình .
Tạo nên sự ổn định ,phát triển vững chắc của gia đình .
Là nhân tố xây dựng gia đình hạnh phúc .
42
c) Đối với xã hội :
D?o d?c du?c coi l� co th? s?ng c?a x� h?i.
Xã hội sẽ phát triển bền v?ng v� ?n d?nh nếu các qui tắc ,chuẩn mưc xã hội du?c th?c hi?n t?t.

43
3)Bài học kinh nghiệm:

Để giáo dục đạo đức cho học sinh cần thông qua những con đường nào ?
- Học tập thông qua tất cả các môn học.
- Thông qua những câu chuyện sống động, hình tượng nhân vât.
- Thông qua tổ chức tiếp xúc với người thực, việc thực có sức thuyết phục lớn như: bà mẹ Việt Nam anh hùng, gia đình thương binh, anh hùng lao động….
- Thông qua việc làm cụ thể: lao động, tham gia hoạt động xã hội, đóng góp từ thiện, hiến máu nhân …
- Tự giáo dục, rèn luyện là yếu tố quyết định đạo đức của học sinh.
44
4. Củng cố:
Bài tập :
Những hành vi nào sau đây phù hợp với chuẩn mực đạo đức:
a. Nhường chỗ cho người già trên xe buýt.
b.Giúp đỡ người tàn tật qua đường.
c.Giúp đỡ, ủng hộ người nghèo.
d.Sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng.
e. Vợ chồng không chung thủy.
f.Con cái không vâng lời cha mẹ.
45
Hồ Chí Minh nói :
“ Ngủ thì ai cũng như lương thiện
Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền
Hiền dữ phải đâu là tính sẵn
Phần nhiều do giáo dục mà nên.”

Người nhấn mạnh vai trò của giáo dục và tự giáo dục là vai trò vô cùng quan trọng.
46
- Hồ Chí Minh cho rằng : mỗi người phải thường xuyên chăm lo, tu dưỡng đạo đức như việc rửa mặt hằng ngày. Và đấy cũng là công việc phải làm kiên trì, bền bỉ suốt đời.

- Người nói : “ Đạo đức không phải từ trên trời sa xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển củng cố, cũng như ngọc, càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”.

- Vì vậy việc rèn luyện đạo đức của bản thân trong xã hội hiện nay là yêu cầu cấp thiết. Có như vậy mới có thể giữ vững và nâng cao phẩm chất đạo đức tốt đẹp của cá nhân.
47
5) Dặn dò:
Baøi vieát veà nhaø:
Laø moät hoïc sinh coøn ngoài treân gheá nhaø tröôøng, em seõ laøm gì ñeå reøn luyeän ñaïo ñöùc cuûa mình ?
(Thöù bảy tuaàn sau noäp baøi laïi cho coâ).
Xem bài 11 : các cặp phạm trù cơ bản của đạo đức.
48
chúc các em học tốt