BÀI 2:
PHẦN MỀM MÁY TÍNH

KHỞI ĐỘNG

Phần cứng

Phần mềm

 Nếu không có phần mềm thì máy tính có hoạt động được không?
 Phần mềm nào phải cài đặt trước vào máy tính?

KHỞI ĐỘNG
 Nếu không có phần mềm thì máy tính không hoạt
động được.
 Hệ điều hành và phần mềm ứng dụng phải cài đặt
trước vào máy tính để máy tính có thể hoạt động
được.
 Hệ điều hành quản lí, điều khiển các hoạt động của
máy tính hoặc điện thoại thông minh nên cần được
cài đặt vào trước.

Hoạt động 1 Điều hành

Trong dự án Sổ lưu niệm, bạn An đóng vai trò trưởng nhóm.
Em hãy chọn ba công việc thể hiện chức năng điều hành nhóm
của bạn An trong những công việc sau đây:
a) Mô tả nội dung sổ lưu niệm bằng phần mềm sơ đồ tư duy.
b) Quản lí công việc của cả nhóm, theo dõi thời gian thực
hiện.
c) Định dạng và sắp xếp các đoạn văn bản trong sổ lưu
niệm.
d) Phân công nhiệm vụ và kết nối các hoạt động của các
thành viên.

1. Hệ điều hành
 Đọc thông tin trong SGK – tr.10, 11 và trả lời câu hỏi:
1. Hệ điều hành là gì?
2. Trong máy tính hệ điều hành đóng vai trò gì?
3. Hệ điều hành có những chức năng gì?
4. Hãy kể tên những hệ điều hành mà em biết dành cho máy
tính hoặc điện thoại thông minh.

1. Hệ điều hành là chương trình máy tính có nhiệm vụ trực tiếp quản
lí, điều khiển toàn bộ hoạt động của máy tính và đóng vai trò cầu nối
trung gian trao đổi giữa người dùng và máy tính.
2. Các thiết bị phần cứng và phần mềm được kết nối với nhau, phối
hợp hoạt động trong cùng một hệ thống thống nhất dưới sự quản lí
của hệ điều hành.

3. Chức năng của hệ điều hành:
-Quản lí các thiết bị và
dữ liệu của máy tính,
điều khiển chúng phối
hợp hoạt động nhịp
nhàng với nhau.

-Cung cấp và quản lí
môi trường trao đổi
thông tin giao diện
giữa người sử dụng và
máy tính.

-Cung cấp, quản lý
môi trường cho phép
người sử dụng chạy
các phần mềm ứng
dụng trên máy tính.

 Các hệ điều hành thông dụng:
 Hệ điều hành Windows, Linux,
MacOS,… dành cho máy tính
để bàn, máy tính xách tay.
 Hệ điều hành iOS, Android,…
dành cho điện thoại thông minh.

 Các loại máy tính cần phải cài đặt hệ điều
hành thì mới sử dụng được.
 Hệ điều hành phải được cài đặt trước,
sau đó mới có thể cài đặt và chạy các
phần mềm máy tính khác.

Lưu ý

1. Hệ điều hành
 -Hệ điều hành là phần mềm hệ thống quản lí
và điều khiển hoạt động chung của máy tính,
quản lí dữ liệu, cung cấp cho con người môi
trường tương tác với máy tính và chạy các phần
mềm ứng dụng.
-Có những hệ điều hành dành cho máy tính như
Windows, MacOS, Linux, … và những hệ điều
hành dành cho điện thoại thông minh và máy
tính bảng như IOS, Android, ….

Em hãy trình
bày
những
hiểu biết về hệ
điều hành?

2. Phần mềm ứng dụng:
Nghiên cứu và thảo luận
Loại tệp và phần mở rộng
Em hãy ghép mỗi loại tệp ở cột bên trái với một phần
mở rộng tệp phù hợp ở cột bên phải.
Loại tệp
1. Tài liệu Word
2. Chương trình viết bằng Scratch
3. Hình ảnh
4. Ứng dụng
5. Trang web
6. Bài trình bày PowerPoint

Phần mở rộng
a) .jpg; .png; .bmp
b) .exe; .com; .bat; .msi
c) .sb; .sb2; .sb3
d) .ppt; .pptx
e) .htm; .html
f) .doc; .docx

Kết quả
1+ f
2+ c
3+ a
4+ b
5+ e
6+ d

*Điền thông tin cần thiết vào phiếu học tập hoặc vở ghi chép

2. Phần mềm ứng dụng

 Đọc thông tin đoạn 1 SGK – tr.11 và trả lời câu hỏi:
Phần mềm ứng dụng là gì? Em đã
sử dụng phần mềm ứng dụng nào?
Phần mềm đó giúp em xử lí công
việc gì trên máy tính? Tại sao cần có
phần mềm ứng dụng.

 Phần mềm ứng dụng là những chương trình máy tính, cung cấp
công cụ để hỗ trợ con người xử lí công việc cụ thể trên máy tính.

Soạn thảo văn bản

Tạo bài trình chiếu

Cần có phần mềm ứng dụng để đáp ứng nhu cầu đa dạng
của người dùng.

Phân biệt hệ điều hành và phần mềm
ứng dụng:
 Hệ điều hành kết nối, quản lí và trực
tiếp điều khiển các thiết bị phần cứng.
 Phần mềm ứng dụng chạy trên nền của
hệ điều hành, tương tác với thiết bị
phần cứng thông qua hệ điều hành.

Em hãy so sánh chi tiết sự khác nhau giữa hệ điều hành và phần mềm ứng dụng
theo từng tiêu chí sau:
Tiêu chí

Hệ điều hành

Phần mềm ứng dụng

1.
Tương Trực tiếp quản lí và vận hành
Tương tác với phần cứng thông
tác với phần phần cứng như bàn phím, chuột,
qua hệ điều hành.
cứng
màn hình, máy in,..
2. Sự cần Phải cài đặt đầu tiên để máy tính Có thể cài đặt hoặc không tuỳ
thiết
có thể hoạt động được.
theo yêu cầu của người sử dụng
Chạy trong môi trường hệ điều
Tạo môi trường để cài đặt và
3. Phụ thuộc
hành. Được lựa chọn phù hợp với
chạy phần mềm ứng dụng
HĐH.
Mind Maple, Mind Manager,..
Windows, Linux, MacOS, …
(PM SĐTD), MS Word, Writer,
Ví dụ
(cho điện thoại thông minh hoặc
… (PM STVB), MS Paint, Draw,
máy
*Điền thông
tintính
cầnbảng).
thiết vào phiếu họcPhotoshop,
tập hoặc vở
ghi
chép
…

Bài tập 1. Chỉ ra hệ điều hành, phần mềm ứng dụng trong các
phần mềm dưới đây:
A. Windows 10

B. iMindmap

C. Linux

D. MS Powerpoint

E. iOS

G. MS Word

H. Scratch

I. Zalo

- Hệ điều hành: Windows 10, Linux, iOS.
- Phần mềm ứng dụng: iMindmap, MS Powerpoint, MS Word,
Scratch, Zalo.

LUYỆN TẬP
1. Em hãy nêu các chức năng của hệ điều hành?
A. Quản lí, điều khiển và cung cấp thông tin thiết bị phần cứng
máy tính.
B. Tổ chức, lưu trữ, quản lí dữ liệu trên ổ đĩa.
C. Quản lí, điều khiển các chương trình đang chạy trên máy tính.
D. Tạo và chỉnh sửa nội dung tệp văn bản.

2. Phát biểu nào sau đây là sai?
A. Người sử dụng xử lí những yêu cầu cụ thể bằng phần
mềm ứng dụng.
B. Để phần mềm ứng dụng chạy được trên máy tính
phải có hệ điều hành.
C. Để máy tính hoạt động được phải có phần mềm ứng
dụng.
D. Để máy tính hoạt động được phải có hệ điều hành.

Phát biểu nào sau đây sai?
A. Người sử dụng xử lí những yêu cầu cụ thể bằng phần
mềm ứng dụng.
B. Để phần mềm ứng dụng chạy được trên máy tính phải
có hệ điều hành.
C. Để máy tính hoạt động được phải có phần mềm ứng
dụng.
D. Để máy tính hoạt động được phải có hệ điều
hành

Đâu không phải phần mềm ứng dụng trong các phương
án sau:
A. Linux.
B. Gmail.
C. UnikeyNT.
D. Windows Media Player.

Việc nào sau đây không thuộc chức năng của hệ điều
hành?
A. Khởi động phần mềm trình chiếu.
B. Soạn thảo nội dung trình chiếu.
C. Sao chép tệp trình chiếu đến vị trí khác.
D. Đổi tên tệp trình chiếu.

Phương án nào là phần mở rộng của tệp trình chiếu?
A; .docx.
B; .pptx.
C; .xlsx.
D. .png.

Việc nào sau đây là chức năng của hệ điều hành?
A. Khởi động phần mềm đồ hoạ máy tính.
B. Vẽ hình ngôi nhà mơ ước của em.
C. Vẽ thêm cho ngôi nhà một cửa sổ.
D. Tô màu đỏ cho mái ngói.

Phương án nào sau đây là phần mở rộng của tệp chương
trình máy tính?
A; .docx .rtf .odt
B; .pptx .ppt .odp
C; .xlsx .csv .ods
D; .com .exe .msi

Phương án nào sau đây là phần mở rộng của tệp dữ liệu
âm thanh?
A; .sb3.
B; .mp3.
C; .avi.
D; .com.

Phương án nào là phần mở rộng của tệp hình ảnh?
A; .html.
B; .jpg.
C; .docx.
D; .xlsx.

Em hãy chọn phương án đúng nói về quan hệ phụ thuộc
giữa hệ điều hành và phần mềm ứng dụng.
A. Hệ điều hành phụ thuộc vào phần mềm ứng dụng.
B. Phần mềm ứng dụng phụ thuộc vào hệ điều hành.
C. Hệ điều hành và phần mềm ứng dụng phụ thuộc nhau
theo cả hai chiều.
D. Hệ điều hành và phần mềm ứng dụng độc
lập, không phụ thuộc gì nhau.

Việc nào sau đây là chức năng của hệ điều hành?
A. Sửa nội dung của sơ đồ tư duy.
B. Sửa ngày giờ của máy tính.
C. Sửa hiệu ứng của tệp trình chiếu.
D. Sửa định dạng của bảng trong tệp văn bản.

Phương án nào sau đây là những ví dụ về hệ điều
hành?
A. Microsoft
PowerPoint.

Word,

Microsoft

Excel,

B. Google Docs, Google Sheets, Google Slides.
C. Writer, Calc, Impress.
D. Windows, Linux, iOS.

Microsoft

Máy tính có thể cái đặt được mấy hệ điều hành?
A. Không cần cài đặt hệ điều hành
B. Có thể cài đặt nhiều hệ điều hành
C. Chỉ cài đặt được một hệ điều hành
D. Chỉ cài đặt được tối đa hai hệ điều hành

Phần mềm cần cài đặt đầu tiên vào máy tính để máy
tính hoạt động được có thể là:
MS Word
MS PowerPoint
Window 10
Google Chrome

Đâu không phải là tên của hệ điều hành?
A. Scratch 3.0
B. Window 10
C. IOS
D. Linux

Tệp có phần mở rộng .exe thuộc loại tệp gì sau đây?
A. Không có loại tệp này.
B. Tệp chương trình máy tính.
C. Tệp dữ liệu của chương trình Microsoft Word.
D. Tệp dữ liệu Video.

Trong các tên phần mềm ứng dụng dưới đây, phần mềm
ứng dụng nào có chức năng giúp người dùng để vẽ hình?
A. Scratch.
B. Microsoft Excel
C. Microsoft Word.
D. Paint.

Em hãy cho biết phần mềm nào sau đây quan trọng nhất?
A. Lập trình trực quan Scratch.
B. Soạn thảo văn bản.
C. Phần mềm vẽ hình.
D. Hệ điều hành.

VẬN DỤNG
Khi tải Scratch để cài đặt lên máy tính, tại sao cần phải chọn phiên
bản phù hợp với hệ điều hành trên máy tính của em?
Gợi ý trả lời:
Khi tải và cài đặt bất cứ phần mềm nào (kể cả Scratch), ta cần phải
chọn phiên bản phù hợp tương thích với hệ điều hành máy tính thì
phần mềm mới có thể hoạt động trơn tru và tương thích với máy
tính. Nếu tải Scratch không phù hợp với hệ điều hành của máy tính
thì sẽ không thể hoạt động được, thậm chí có thể làm ảnh hưởng
đến máy tính của em.