Đọc xuôi- đọc ngược

"Ta mến cảnh xuân ánh sáng ngời
"Cười mỉm mắt ai bóng thướt tha
Thú vui thơ rượu chén đầy vơi
Bổng trầm đàn hát tiếng ngân xa
Hoa cài giậu trúc cành xuân biếc
Người đông bến đợi thuyền xuôi ngược
Lá quyện hương xuân sắc thắm tươi
Sóng lặng sông chờ khách lại qua
Qua lại khách chờ sông lặng sóng
Tươi thắm sắc xuân hương quyện lá
Ngược xuôi thuyền đợi bến đông người
Biếc xanh cành trúc giậu cài hoa
Xa ngân tiếng hát đàn trầm bổng
Vơi đầy chén rượu thơ vui thú
Tha thướt bóng ai mắt mỉm cười".
Ngời sáng nh xuân cảnh mến ta"
Trời buồn làm gì trời rầu rầu
Anh yêu em xong anh đi đâu?
Lắng tiếng gió, suối, thấy tiếng khóc
Một bụng một dạ một nặng nhọc
Ảo tưởng chỉ để khổ để tủi
Nghĩ mãi gỡ mãi lỗi vẫn lỗi
Thương thay cho em căm thay anh
Tình hoài càng ngày càng tày đình.

Đố bạn tìm
được sự đặc
biệt, ấn tượng
của các bài thơ,
đoạn thơ ?

“Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi”

Mưa ( Trần Đăng
Khoa)
Sắp mưa
Sắp mưa
Những con mối
Bay ra
Mối trẻ
Bay cao
Mối già
Bay thấp
Gà con
Rối rít tìm nơi
Ẩn nấp
Ông trời
Mặc áo giáp đen
Ra trận
Muôn nghìn cây
mía

Kiến
Hành quân
Đầy đường
Lá khô
Gió cuốn
Bụi bay
Cuồn cuộn
Cỏ gà rung tai
Nghe
Bụi tre
Tần ngần
Gỡ tóc
Hàng bưởi
Đu đưa
Bế lũ con
Đầu tròn
Trọc lốc

Chớp
Rạch ngang trời
Khô khốc
Sấm
Ghé xuống sân
Khanh khách
Cười
Cây dừa
Sải tay
Bơi
Ngọn mùng tơi
Nhảy múa
Mưa
Mưa
Ù ù như xay lúa

Lộp bộp
Lộp bộp...
Rơi
Rơi...
Đất trời
Mù trắng nước
Mưa chéo mặt sân
Sủi bọt
Cóc nhảy chồm
chồm
Chó sủa
Cây lá hả hê
Bố em đi cày về
Đội sấm
Đội chớp
Đội cả trời mưa...

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt
Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng
I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
1. Những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng Việt
- Ngôn ngữ chung : ngôn ngữ được một cộng
Dựa
vào
kiến
đã nhất để giao tiếp .
đồng
xã hội
sử thức
dụng thống
học hãy nhớ lại và trả
Quy ước:
câu hỏi
- Các yếu tố ngôn ngữ chung (âm,lời
thanh,
âmsau.
tiết, Hiện
từ và ngữ cố định) 
quy
tắc cấu tạo câu, đoạn,
- Các quy tắc chung (qui tắc cấu tượng
tạo từ,phá
cấuvỡtạo
ngữ,
ngôn ngữ thông
văn bản)
thường
là gì?
Đặc chuyển loại từ)
- Các phương thức chung (phương thức
chuyển
nghĩa,
điểm
và công
dụngvà lĩnh hội lời nói cá
Ngôn ngữ chung của xã hội là cơ
sở để
sản sinh
của nghệ
nó. thuật hóa, chọn lọc, gọt
nhân.• Tác giả: sáng tạo, phát kiến, chế tác,
giũa, cách điệu hóa, gây ấn tượng… tính năng mới , nghĩa mới… đa
nghĩa, hàm súc, hình tượng, thẩm mỹ, biểu cảm.
• Nhằm : tạo hiệu quả tu từ, hiệu ứng cảm xúc

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt
Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng
I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
- Tạo
Tác
sự kết
hợp từ trái logic nhằm lạ hóa đối
1. dụng
Những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực
củaratiếng
Việt
- Thể hiện cái nhìn độc đáo của người viết
tượng
được
nói tới.
2. Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ
thông
thường
trong sáng tác văn học:
về đối tượng.
- Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một
vỡ quy
tắc ngôn
ngữ thông
-- Hiện
Gợi tượng
nhữngphá
liên
tưởng
lạ lùng,
mới mẻ
đặc điểm nào đó của đối tượng miêu tả thể hiện.
thường
là
hiện
tượng
người
nói
và
người
viết
cho người đọc.
- Cung cấp một nét nghĩa mới cho từ ngữ nhằm
vỡ
có
chủ
ý
một
số
quy
tắc
để
thể
hiện
-phá
Làm mới cách biểu đạt, tránh tự sáo
đưa đến phát hiện bất ngờ về đối tượng được đề
những
vật hiện
tượng từ
cảm
xúc nhận xét đặc
mònsự
trong
sử dụng
ngữ,...
cập.
nhằm
tăng thể
cường
hiệutư
quảtưởng,
giao tiếpthái độ
-biệt
Góp
phần
hiện
- Bổ sung chức năng mới cho dấu câu.
của tác giả.
- Tách rời các tiếng trong từ.
- Để nhận ra phải :
- Chuyển từ loại
+ Nắm vững những quy ước ngôn ngữ có tính
- Tỉnh lược thành phần chính của câu.
chuẩn mực của tiếng Việt.
- Tách một bộ phận câu thành câu.
+ Đối chiếu so sánh các phương án sử dụng
- Sử dụng câu đặc biệt
ngôn ngữ khác nhau.

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng

I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
1. Những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng Việt
2. Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ thông thường trong sáng tác văn học:
*Tác dụng :
- Nhấn mạnh nội
dung, thể hiện cái
nhìn độc đáo
- Gợi những liên
tưởng lạ lùng, mới
mẻ .
- Diễn đạt mới mẻ
- Góp phần thể hiện
thái độ, tư tưởng của
tác giả.

- Ví dụ 1: Tạo ra sự kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa” đối tượng được
nói tới.
+ Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều

(Xuân Diệu, Vội vàng)

Nhận diện và chỉ ra sự kết hợp từ trái logic trong câu thơ ?
- Diễn tả, nhấn mạnh sự khát khao, tình yêu mãnh liệt với cuộc
sống + Tiếc nuối tuổi xuân đang qua đi.
+ Thêm yêu Hà Nội vắng đầy cả em (Tế Hanh, Hà Nội vắng em )
- Diễn tả, nhấn mạnh nối nhớ, khẳng định tình yêu.

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng

I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
1. Những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng Việt
2. Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ thông thường trong sáng tác văn học:
*Tác dụng :
- Nhấn mạnh nội
dung, thể hiện cái
nhìn độc đáo
- Gợi những liên
tưởng lạ lùng, mới
mẻ .
- Diễn đạt mới mẻ
- Góp phần thể hiện
thái độ, tư tưởng của
tác giả.

Ví dụ 2: Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một đặc điểm
nào đó của đối tượng miêu tả thể hiện.
Lắt lẻo cành thông cơn gió thốc

( Hồ Xuân Hương, Đèo Ba Dội)

- Đưa tính từ lên trước danh từ chỉ sự vật cũng thể hiện chủ ý của nữ sĩ là muốn nhấn
mạnh tính chất, đặc điểm của sự vật đang hiện hữu trước mắt, sống động lạ kỳ như
có linh hồn
- Thử đảo lại theo đúng trật tự thông thường : Cành thông lắt lẻo... thì ý nghĩa đặc
tả đã giảm đi nhiều

Mấy chùm trước giậu/
giậu hoa năm ngoái

(Nguyễn Khuyến, Thu Vịnh)

Nhấn mạnh : tác động thị giác, còn đó, còn đến mấy chùm … hiện tại… kết hợp cùng với hoa năm
ngoái=> Nỗi nhớ ngày cũ, hoài niệm quá khứ diễn tả nỗi buồn sâu sắc.

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng

I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
1. Những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng Việt
2. Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ thông thường trong sáng tác văn học:
Tác dụng
- Thể hiện cái nhìn độc đáo
của người viết về đối
tượng.
- Gợi những liên tưởng lạ
lùng, mới mẻ cho người
đọc.
- Làm mới cách biểu đạt,
tránh tự sáo mòn trong sử
dụng từ ngữ,...

Ví dụ 3: Cung cấp một nét nghĩa mới cho từ ngữ nhằm đưa đến
phát hiện bất ngờ về đối tượng được đề cập.
Vừa thoáng tiếng còi tàu
Lòng đã Nam đã Bắc
(Xuân Quỳnh, Sân ga chiều em đi)
Cột đèn rớm điện
Là chiều Bích Câu
(Lê Đạt, Chiều Bích Câu)

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng

I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
1. Những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng Việt
2. Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ thông thường trong sáng tác văn học:
+ Ngẩng đầu ngắm mãi chưa xong nhớ
Ví dụ 4:
Bổbưởi
sung chức
năng
chođã
dấukhuya.
câu.
Hoa
thơm
rồi:mới
đêm
Thường: Bắt đầu, liệt kê, diễn giải
(Xuân Diệu,
 kết thúc: tỉnh ngộ
Buồn trăng)
+
Non xanh ngây cả buồn chiều,
- Nhân gian e cũng tiêu điều dưới kia.
(Huy cận,Thu rừng)
Thường: đối thoại  độc thoại, tự nhận thức + nỗi buồn, cô đơn , tuyệt vọng

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng

I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
II. Luyện tập :
Nhóm 1. Bài tập 1

Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp,

- buồn là trạng thái tâm
lý vốn vô hình

- điệp điệp: sóng vỗ, núi non

- Tượng hình
 tri giác được, hình dung
được  hữu hình

=>kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa”

- đi điệp điệp trùng trùng
- Buồn mênh mang, buồn rười rượi…

Tác dụng:
- Nhấn mạnh : nỗi buồn được hữu hình hóa trở nên
sống động, tưởng có thể thấy được bằng giác quan
- Câu thơ , hình ảnh thơ trở nên rất độc đáo.
- Diễn tả nỗi buồn thấm thía, cuộn trào, không nguôi,
không dứt.

Nhóm 1

Bài tập 1

Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp,

Nhóm 3 Bài tập 3

Hãy nhận diện và phân tích ý nghĩa của hiện
tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
thể hiện trong hai câu thơ sau:
Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiề

Nhóm 2 Bài tập 2
Nắng xuống, trời lên sâu chót vót;

Nhóm 4

Bài tập 4

Phân tích giá trị biểu đạt của dấu hai chấm ở
câu thơ Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa
trên cơ sở liên hệ đến chức năng thông thường
của dấu hai chấm trong văn bản.

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng

I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
II. Luyện tập : Nhóm 2. Bài tập 2

Nắng xuống, trời lên sâu chót vót;
- sâu thăm thẳm, sâu hun hút
- cao chót vót, đứng chót vót …:
hướng lên cao, hụt xuống , chới
 Nhìn xuống: chênh vênh,
với, không biết tựa bám vào đâu
chống chếnh…
=>kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa”
Là một sự hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa” khi không lấy từ đo độ cao mà
lấy từ đo độ sâu để diễn tả sự rợn ngợp của con người trước không gian
Tác dụng: Gây ấn tượng tổng hợp về các động thái và cảm giác:
 cảm giác chới với, rợn ngợp, chênh vênh…
 Nhằm diễn tả nỗi buồn, sự chênh vênh, vô định…

Nhóm 3. Bài tập 3
Lơ thơ cồn nhỏ: nhấn
=> sử dụng hình thức đảo ngữ.
Hãy nhận diện và phân tích ý
mạnh sự thưa thớt rời rạc
nghĩa của hiện tượng phá vỡ quy
của các cồn bãi trên sông
tắc ngôn ngữ thông thường thể
 nhấn mạnh gây ấn
hiện trongDấu
hai câu
sau: trong câu “Chim
haithơ
chấm
nghiêng
bóng chiều
vãn chợ chiều:
nhấncánh
mạnhnhỏ:tượng
về sựsa”  
bát ngát của
Lơ thơ cồn- Thể
nhỏ gió
đìuquan
hiu hệ nhân
hiện
quả
nặng phủ
lên gian
cánh và
chim
tiếng
(âmbóng
thanh)chiều
của chợ
không
nỗi cô
Đâu tiếngkhiến
làng xanó
vãn
chợ chiều
nghiêng
lệchchiều
đi. Từlúcđóvãn
cho
thấy
satrong
xuốngtâm
đổ trạng
bỗng
trởbóng
nên chiều
quạnh
ụp xuống mặt đất.
mơ hồ bất định như là
của nhân vật trữ tình.
- Thể hiện quan hệ giảitiếng
thích:
cánh
chim gian
phải lệch đi vì ánh chiều
vọng
từ không
đang sa xuống đè nặng
vũlên
trụ đôi vai của nó.
Nhóm 4. Bài tập 4
Phân tích giá trị biểu đạt của dấu
hai chấm ở câu thơ Chim nghiêng
cánh nhỏ: bóng chiều sa trên cơ
sở liên hệ đến chức năng thông
thường của dấu hai chấm trong
văn bản.

Dấu hai chấm xác lập
tương đương giữa hai vế
trong câu.
- Có thể nghĩ: chim
nghiêng cánh nhỏ là tín
hiệu hiển nhiên cho biết
thời gian đã ngả về hoàng
hôn.

Bổ sung chức năng mới
cho dấu câu.
Ý nghĩa biểu tượng của hình
ảnh được tô đậm, hình ảnh
xuất hiện theo logic của sự
suy nghiệm, vì bóng chiều sa
xuống nên khiến cánh nhỏ
chao nghiêng đi

Bài 2- Tiết 18: Thực hành tiếng Việt

Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc
ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng
I. Nhận biết những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
II. Luyện tập : Bài tập 5.

Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! Vàng rơi: Thu mênh mông.
(Bích Khê, Tinh huyết, 1939)

Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! Vàng rơi: Thu mênh mông.
(Thơ Bích Khê, sở VHTT Nghĩa Bình,1988)

- Dấu chấm than thường thể hiện cảm xúc mạnh mẽ hoặc đánh dấu sự
kết thúc của một câu cầu khiến.
=> Trong trường hợp này: Bổ sung chức năng mới cho dấu câu.
+ Tác dụng của nó để biểu đạt cảm xúc + mang theo ý nghĩa hỏi han.
+ Tiếp nối, nhiều … mất dần đi
=> Cảm xúc dồn nén nhất, ngạc nhiên nhất và cũng tiếc nuối nhất.

Củng cố

Câu 1. Có những hiện tượng phá vỡ nguyên tắc trong ngôn ngữ
nào?
A. Tạo ra những kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa” đối tượng được nói tới
B. Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một đặc điểm nào đó của đối
tượng miêu tả, thể hiện.
C. Cung cấp nét nghĩa mới cho từ ngữ nhằm đưa đến phát hiện bất nhờ về
đối tượng được đề cập.
D. Tất cả các đáp án Dtrên

Câu 2:  Làm sao để nhận ra những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ trong sáng
tác văn học?
A. Phải nắm vững những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng việt
B. Thực hiện đối chiếu, so sánh các phương án sử dụng ngôn ngữ khác nhau
C. Cả hai đáp án trên đều sai
D. Cả hai đáp án trên đều đúng D

Câu 3
Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi
(Vội vàng, Xuân Diệu)
Đoạn thơ trên sử dụng hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường nào?
A. Bổ sung chức năng mới cho dấu câu (khi trình bày văn bản trên giấy)
B. Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một đặc điểm nào đó của đối tượng
miêu tả, thể hiện.
C. Tạo ra những kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa” đối tượng được nói tới
C
D. Bổ sung chức năng mới cho dấu câu (khi trình bày văn bản trên giấy)

Câu 4.Chỉ ra hiện tượng phá vỡ những
quy tắc ngôn ngữ thông thường trong
các trường hợp sau:
a) Dù ai nói ngả nói nghiêng
Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
b) Mấy ông bà này rất tiết kiệm nụ cười
và lời nói đùa.
c) Năm nay, ta lại nhớ bốn câu thơ của
Bác Hồ, vừa rất thơ, vừa rất thép.
d) Củi một cành khô lạc mấy dòng.
 

a) Tách rời các tiếng trong từ: Dù
ai nói ngả nói nghiêng / Lòng ta
vẫn vững như kiềng ba chân.
b) Kết hợp từ bất bình thường:
Mấy ông bà này rất tiết kiệm nụ
cười và lời nói đùa.
c) Chuyển từ loại: Năm nay, ta lại
nhớ bốn câu thơ của Bác Hồ,
vừa rất thơ, vừa rất thép.
d) Thay đổi trật tự từ trong cụm
từ: Củi một cành khô lạc mấy
dòng.