Em hãy cho biết phản xạ là gì? cho ví dụ?
Trả lời: Phản xạ là phản ứng của cơ thể trả lời các kích
thích của môi trường thông qua hệ thần kinh.
Vd:….

TIẾT 56: BÀI 52:
PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ
PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN

I. Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
2. Qua ngã tư thấy
3. Đi nắng mặt đỏ
đèn đỏ vội dừng xe
gay, mồ hôi vã ra
1. Tay chạm
trước vạch kẻ
phải vật nóng,
rụt tay lại

5. Trẻ sơ sinh
khóc

Những phản
Những
phản
xạ nào
là xạ
nào
là tự
nhiên
được
hình
sinh
đã có?
2,ra4trong
thành
đời sống?

1, 3, 5

4. Chẳng dại gi mà
chơi đùa với lửa

Bảng 52.1. Các phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện
STT

1
2
3

VÍ DỤ

- Tay chạm phải vật nóng rút tay lại
- Đi nắng ,mặt đỏ gay, mồ hôi vã ra
- Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe lại trước
vạch kẻ
- Trời rét môi tím tái, người run cầm cập và
4
sởn gai ốc
5 - Gió mùa đông bắc thổi về, nghe tiếng gió rít
qua khe cửa chắc trời lạnh lắm, tôi vội mặc áo
len đi học
6
- Chẳng dại gì mà chơi/ đùa với lửa

PXKĐK PXCĐK

x
x
x
x
x
x

Lấy ví dụ khác về PXCĐK

Trời lạnh mặc áo ấm

Nóng bật quạt

Tập đi

Tập viết

Chơi đá bóng

Thức dậy đúng giờ

TIẾT 56: BÀI 52:
PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHẢN XẠ CÓ
ĐIỀU KIỆN
I. Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
- Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong
đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập rèn
luyện.

Phản xạ không điều kiện
Trời lạnh nổi da gà

Hắt hơi

Bú và nuốt sữa ở trẻ

Khóc

TIẾT 56: BÀI 52:
PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHẢN XẠ CÓ
ĐIỀU KIỆN
I. Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
- Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong
đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập rèn
luyện.
- Phản xạ không điều kiện là phản xạ sinh ra đã có,
không cần phải học tập.

II. Sự hình thành phản xạ có điều kiện
1. Hình thành phản xạ có điều kiện

Nhà sinh lý học thần kinh
người Nga Ivan Petrovich
Paplov _ người sáng lập ra lí
thuyết hoạt động thần kinh
cấp cao .Ông là người đầu tiên
nghiên cứu não bộ bằng các
phương pháp thực nghiệm
khách quan , là người đưa ra
nhận định "Mọi hoạt động
hành vi đều là các phản xạ”

Thí nghiệm của PaplovPhản xạ CĐK tiết nước bọt đối với ánh
đèn hoặc 1 kích thích bất kì.

Vùng thị giác
ở thuỳ chẩm

Phản xạ định hướng với ánh

Khi bật đèn, tín hiệu
sáng qua mắt kích
thích lên vùng thị giác
ở thuỳ chẩm và chó
cảm nhận được ánh
sáng.

Thí nghiệm của Paplôp
Vùng ăn uống
ở vỏ não
Trung khu
tiết nước bọt
Tuyến
nước
bọt

Phản xạ tiết nước bọt đối với thức ăn

- Khi có thức
ăn vào miệng,
tín hiệu được
truyền
theo
dây thần kinh
đến trung khu
điều khiển ở
hành tuỷ hưng
phấn, làm tiết
nước bọt đồng
thời trung khu

Thí nghiệm của Paplôp

Đang hình thành
đường liên hệ
tạm thời
Bật đèn trước, rồi
cho ăn. Lặp đi lặp lại
quá trình này nhiều
lần, khi đó cả vùng
thị giác và vùng ăn
uống đều hoạt động,
đường liên hệ tạm
thời đang được hình
thành.

Bật đèn rồi cho ăn nhiều lần, ánh đèn sẽ trở thành tín hiệu của ăn uống.

Thí nghiệm của Paplôp

Đường liên hệ
tạm thời đã được
hoàn thành.

- Khi đường liên
hệ tạm thời
được hình
thành thì phản
xạ có điều kiện
được thành lập.
Phản xạ có điều kiện tiết nước bọt với ánh đèn đã được thiết lập.

(PXKĐK)
(1)

(2)

(KKCĐK)
(4)

(3)

Hình 3: bật đèn cho chó ăn, chó tiết nước bọt;
(KKCĐK)

(PXKĐK)

Hình 4: bật đèn nhưng không cho chó ăn, chó có tiết nước bọt?
Vì ở hình 4 đường liên hệ tạm thời đã được hình thành, nghĩa là
PXCĐK đã được hình thành, PXCĐK đó là: Nhìn thấy ánh đèn chó
tiết nước bọt

Hãy lựa chọn cụm từ thích hợp để điền vào chỗ trống:
không điều kiện
đường liên hệ tạm thời
lặp đi, lặp lại
* Điều kiện hình thành PXCĐK:

tác động
có điều kiện
kết hợp

1
- Phải có sự …………
giữa kích thích có điều kiện với kích thích
2
…………..............
3
- Kích thích có điều kiện phải ……………
trước kích thích không
điều kiện một thời gian ngắn. Quá trình kết hợp đó phải được
4
………………
nhiều lần.
* Thực chất của việc hình thành phản xạ …….………...
là sự hình
5
6
thành ….…………..……..……
nối các vùng của vỏ não lại với
nhau.

II. Sự hình thành phản xạ có điều kiện
1. Hình thành phản xạ có điều kiện

- Phản xạ có điều kiện hình thành phải có sự kết
hợp giữa một kích thích có điều kiện với kích
thích không điều kiện.
- Trong đó kích thích có điều kiện phải tác
động trước kích thích không điều kiện một
thời gian ngắn.
- Quá trình kết hợp đó phải được lặp đi, lặp lại nhiều lần.
- Thực chất của phản xạ có điều kiện là: hình

1. PXCĐK chính là thói quen. Em hãy kể một số thói quen của bản thân em?

2.Nhà trường đã hình thành cho Học sinh những PXCĐK nào?
- Ra vào lớp theo tiếng trống
- Quàng khăn đỏ, sơ vin,không đi dép lê, mặc đồng phục khi đến trường
- Không quay cóp trong kiểm tra, thi cử
- Làm bài tập về nhà và học bài trước khi đến lớp
- Truy bài 15 phút đầu giờ
- Chào cờ, hát quốc ca, đội ca vào sáng thứ 2…..

2. Ức chế phản xạ có điều kiện

Các phản xạ có điều kiện
Trong
thí nghiệm
trêncủng cố
nếu không
được
nếu
ta chỉxuyên
bật đènsẽmà
thường
bị mất do
không
chó ăn
ức
chế cho
tắt dần,
vì vậy phải
nhiều lần thì hiện
thường xuyên củng cố các
tượng gì sẽ xảy ra?
phản xạ có điều kiện đã
được hình thành.
Phản xạ tiết nước bọt đối với
kích thích ánh đèn sẽ không

Đường liên hệ tạm
thời dần mất đi

2. Ức chế phản xạ có điều kiện

- Khi phản xạ có điều kiện không được củng cố thì sẽ
mất dần.
- Ý nghĩa:
+ Đảm bảo sự thích nghi với môi trường và điều kiện
sống luôn thay đổi.
Hình
thói
quen
tậpPXCĐK
quán tốtcủa
đốibản
vớithân
conem
-+Lấy
mộtthành
ví dụcác
về sự
hình
thành
và
trìnhnạn
bàynhân
quá trình
thành
và ức chếlá,PXCĐK
đó?có
người.
- Các
nghiện
(malập
túy,thuốc
game, ...)
Sự hình thành và ức chế PXCĐK có ý nghĩa gì đối với
thể
cai
nghiện
như
thế
nào?
đời sống?

III. So sánh các tính chất của PXKĐK và PXCĐK
Tính chất của phản xạ không điều kiện Tính chất của phản xạ có điều kiện
1. Trả lời các kích thích tương ứng hay
không điều kiện

1'. Trả lời các kích thích bất kỳ hay
kích thích có điều kiện

2. Bẩm sinh

2'. Được hình thành trong đời sống

3. Bền vững

3'. Dễ mất khi không củng cố

Hoàn thành bảng 52.2
4. Có tính chất di truyền, mang tính chất
4'. Có tính chất cá thể, không
(SGK-Tr
168),
so
sánh
tính
chủng loại
truyền
chất của 2 loại5'.phản
xạ.
5.
Số lượng không hạn chế
Số lượng hạn chế

6. Cung phản xạ đơn giản

6'. Hình thành đường liên hệ tạm
thời

7. Trung ương nằm ở trụ não,tuỷ sống

7'. Trung ương nằm ở vỏ não

di

III. So sánh các tính chất của PXKĐK và PXCĐK

- PXKĐK và PXCĐK có những điểm khác nhau, nhưng
chúng vẫn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Hãy nêu mối
liên hệ giữa PXKĐK và PXCĐK?
- PXKĐK là cơ sở để thành lập PXCĐK.
- Phải có sự kết hợp giữa một kích thích có điều kiện với
kích thích không điều kiện (trong đó kích thích có điều kiện
phải tác động trước kích thích không điều kiện một thời
gian ngắn).

Bài tập : Phản xạ nào dưới đây thuộc loại phản xạ CĐK:

a. Trẻ mới sinh ra, khi mẹ nhét vú vào miệng, trẻ bú sữa ngay.
b.
. Trẻ ba tháng tuổi thấy mẹ thì đòi bú.
c.. Trẻ reo mừng khi nhìn thấy bố mẹ.

d.
Sau
vài
tháng
tuổi
trẻ
phân
biệt
được:
người
lạ,
người
thân.
.

Câu chuyện: Mèo của Trạng Quỳnh
 Trạng Quỳnh sống vào thời vua Lê - chúa Trịnh. Khi ấy xã hội lầm than, đời sống
nhân dân vô cùng cực khổ, nạn đói xảy ra khắp nơi. Vậy mà chúa Trịnh đã không
đoái hoài, chăm lo cho đời sống của con dân mà còn sống xa hoa, đến nuôi mèo
cũng cho ăn bằng những cao lương mĩ vị mà cả đời người nông dân chưa bao giờ
dám nghĩ tới. Tức giận vì điều đó, Trạng Quỳnh đã lập mưu.
Ăn Trộm Mèo Nhà Chúa có một con mèo quý lắm, xích bằng xích vàng và cho ăn
những đồ mỹ vị.
    Quỳnh vào chầu, trông thấy, bắt trộm về, cất xích vàng đi mà buộc xích sắt, nhốt
một chỗ, đến bữa thì để hai bát cơm, một bát cơm thịt cá, một bát cơm với đầu tôm.
Mèo ta quen ăn ngon chạy đến bát cơm thịt cá chực ăn, Quỳnh cầm sẵn roi, hễ ăn
bát cơm thịt cá thì đánh. Mèo đói quá, phải ăn bát cơm với đầu tôm. Cứ như thế,
được hơn nửa tháng, dạy đã vào khôn, Quỳnh mới thả mèo ra.
  

Chúa mất mèo, tiếc quá, cho người đi tìm, thấy nhà Quỳnh có một con giống hệt,
Chúa bắt Quỳnh đem mèo vào chầu. Chúa xem mèo, hỏi:
- Sao nó giống mèo của trẫm thế? Hay khanh thấy mèo của trẫm đẹp bắt đem về, nói
cho thật!
- Tâu bệ hạ, bệ hạ nghi cho hạ thần bắt trộm, thật là oan, xin bệ hạ đem ra thử thì
biết.
- Thử thế nào? Nói cho ta nghe .
- Muôn tâu bệ hạ, bệ hạ phú quý thì mèo ăn thịt ăn cá, còn hạ thần nghèo túng thì
mèo ăn cơm với đầu tôm, rau luộc. Bây giờ để hai bát cơm ấy, xem nó ăn bát nào thì
biết ngay.
Chúa sai hầu đem 2 bát cơm ra thử. Mèo chạy thẳng đến bát cơm rau, ăn sạch.
Quỳnh nói:
- Xin bệ hạ lượng cho, người ta phú quý thì ăn cao lương mỹ vị, bần tiện thì cơm
hầm rau dưa. Mèo cũng vậy, phải theo chủ.
Rồi lạy tạ đem mèo về.
Tại sao nhà Chúa lại chịu mất mèo?

Tào tháo với rừng mơ

Cuối thời Đông Hán, Tào Tháo chỉ huy quân đội tiến đánh Trương
Tú. Dưới cái nắng như thiêu như đốt, binh sĩ hành quân trên sa mạc
mênh mông, ai cũng khát đến không chịu nổi nữa, đều muốn được
uống nước, nhưng xung quanh bốn bề đều là cát, làm sao tìm ra
được nguồn nước đây?
Tào Tháo nghĩ tới nghĩ lui, cuối cùng cũng nghĩ ra được một cách
hay. Ông nói với các binh sĩ: “Đừng sốt ruột, nói cho các người nghe,
nơi này ta đã từng đi qua, đi thêm một đoạn đường nữa là có thể
nhìn thấy một rừng mơ rất lớn. Mơ ở đó rất nhiều, lại vừa ngọt, vừa
chua, giải khát rất tốt. Binh sĩ nghe Tào Tháo nói rồi, không nhịn
được tưởng tưởng ra vị chua của mơ. Ai cũng đều ứa nước miếng,
thế là tự nhiên không còn cảm thấy khát nữa.
? Tại sao quân sỹ hết khát

Dặn dò:
-Học bài trong vở, trả lời các câu hỏi
SGK.
- Xem trước bài 53 “ Hoạt động thần kinh
cấp cao ở người”.
- Tìm các tư liệu có liên quan đến hoạt
động thần kinh cấp cao.