PHƯƠNG PHÁP CỨU ĐUỐI VÀ SƠ CẤP CỨU NGƯỜI BỊ TAI NẠN ĐUỐI NƯỚC
I. KHÁI NIỆM CHUNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG PHÒNG, CHỐNG TAI NẠN ĐUỐI NƯỚC
1.1.Tai nạn sông nước và vấn đề cứu hộ cứu nạn bơi
Cứu hộ, cứu nạn bơi là nhiệm vụ quan trọng, là trách nhiệm xã hội không thể thoái thác khi tai nạn xảy ra của các huấn luyện viên, giáo viên, hướng dẫn viên, nhân viên cứu hộ, VĐV bơi.
1.1.1. Tình hình tai nạn sông nước tại Việt Nam
Việt Nam là một quốc gia có khí hậu nhiệt đới với hệ thống sông ngòi dày đặc có khoảng 2.360 con sông lớn nhỏ với chiều dài khoảng 41.900 km với nhiều đoạn ngắn, nhỏ và dốc; chảy theo hướng vòng cung theo chiều Tây Bắc Đông Nam; lượng nước phân bổ theo mùa: Mùa mưa và mùa khô, một số con sông vào mùa mưa có thể gây nên lũ, lụt; vùng rừng núi thường xảy ra lũ ống, lũ quét dẫn đến sạt lở đất, đá. Ngoài ra, hệ thống kênh mương, ao hồ tại các vùng nông thôn cũng được phân bố dày đặc và chằng chịt…
- Với sự tác động ngày càng nặng nề của biến đổi khí hậu, Việt Nam là một trong những nước bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi những yếu tố bất lợi của thiên nhiên. Theo thống kê trong 3 thập kỷ gần đây bão lũ tại Việt Nam tăng rõ rệt cả về tần suất và cường độ đã gây nên nhiều thiệt hại về tài sản và con người. Việt Nam hiện đang là quốc gia có tỷ lệ số người chết do đuối nước cao nhất khu vực Đông nam Á. Những tai nạn thương tâm đã khiến toàn xã hội quan tâm sâu sắc, Đảng và Nhà nước, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội đã có nhiều cố gắng đưa ra nhiều giải pháp khắc phục tình trạng này song kết quả đạt được vẫn còn rất hạn chế.
- Theo thống kê công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng (do Ủy ban chăm sóc thiếu niên và nhi đồng, Bộ lao động thương binh và xã hội, Bộ y tế cung cấp) trung bình mỗi năm ở nước ta xảy ra trên 3500 vụ tai nạn chết người liên quan đến sông nước (trung bình 10 người/ ngày), nhưng thống kê của Tổng cục Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (Bộ công an) thì con số người chết vì đuối nước còn khủng khiếp hơn (Mỗi năm, tại Việt Nam có khoảng 27.000 trẻ em chết vì tai nạn thương tích, trong đó có 12.700 trẻ em chết đuối (47,04%), tính trung bình mỗi ngày có khoảng 35 người chết đuối đa số là trẻ em (Tài liệu tập huấn cán bộ chiến sỹ Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ năm 2013). So với các nước phát triển, tỷ lệ chết đuối của nước ta cao gấp 10 lần, đứng đầu khu vực Đông Nam Á, đặc biệt số trẻ em chết đuối thường gia tăng vào dịp hè là lúc học sinh nghỉ học, có nhiều thời gian rảnh rỗi.
Theo kết quả điều tra:
- Gần 70% trẻ chết đuối, suýt chết đuối là dưới 15 tuổi, trong đó độ tuổi nguy hiểm nhất là từ 5 – 9 tuổi.
- Gần 80% những nạn nhân chết đuối là nam giới do những hành vi có nguy cơ trong khi bơi, chèo thuyền, lặn, đùa nghịch hoặc những hoạt động khác có liên quan với nước.
- Trong năm 2009 cả nước đã xảy ra trên 75.000 trường hợp tai nạn thương tích ở trẻ em, trong đó nguyên nhân tử vong do chết đuối chiếm tỷ lệ rất cao (gần 50%).
- Một số tỉnh có tỷ lệ trẻ em tử vong do đuối nước cao nhất là Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Nội, Tiền Giang, Nam Định, Quảng Bình, Quảng Ngãi…trung bình mỗi tỉnh có hơn 100 trẻ em và vị thành niên (1-19 tuổi) chết vì lý do này.
1.1.2. Một số khái niệm liên quan đến tai nạn dưới nước
- Khái niệm đuối nước:
Đuối nước là tình trạng kiệt sức vì ngạt thở dưới nước. Hay nói cách khác, đuối nước là tình trạng nước tràn vào đường hô hấp làm
cho các cơ quan bị thiếu
ô xy và các chức
năng sống của cơ thể
ngừng hoạt động
- Khái niệm chết đuối:
Theo định nghĩa của y học, chết đuối là một quá trình gây nên một sự biến đổi hô hấp nguyên phát do bị chìm (hoặc nhận chìm) trong một môi trường dịch. Hay nói cách khác, chết đuối là chết ngạt do chìm dưới nước.
+ Chết đuối ướt: là chết đuối trong đó nước được hít vào trong phổi.
+ Chết đuối khô (cạn): là chết đuối trong đó sự ngạt thở gây nên do co thắt thanh quản mà không hít nước vào. Khoảng 10% các nạn nhân khởi phát do co thắt thanh quản sau ngụm nước đầu tiên và không bao giờ hít nước vào. Là kết quả của co thắt thanh quản, gây nên thiếu oxy-huyết và các thương tổn thần kinh với những mức độ khác nhau và chiếm đến 20% các thương tổn do bị chìm trong nước. Đuối nước lâu, não thiếu oxy, người sẽ bị chết ngạt. Như vậy, chết đuối là do nước sặc vào đường hô hấp gây phản ứng co thắt dẫn tới ngạt thở, gây tử vong.
1.1.3. Nguyên nhân và triệu chứng của chết đuối
1.1.3.1. Nguyên nhân đuối nước
Chết đuối là chết ngạt do chìm dưới nước, từ đó có thể đưa ra một số nguyên nhân trực tiếp dẫn đến người bị tai nạn chết đuối:
+ Người bị nạn không biết bơi khi bị ngã xuống nước, tắm hay chơi đùa dưới nước và không được người khác cứu kịp thời dẫn đến bị chết đuối.
+ Người bị nạn bị chuột rút khi hoạt động dưới nước và không được người khác cứu kịp thời dẫn đến bị chết đuối.
+ Tai nạn đường thuỷ dẫn đến người bị rơi xuống nước và không có khả năng bơi vào bờ dẫn đến bị chết đuối.
+ Một số tai nạn khác như: sụp đổ cầu, cống, mưa, lũ… Một số nguyên nhân làm cho số người không biết bơi gặp hậu quả tai hại dưới nước là do: Sơ ý ngã xuống nước, chơi đùa dưới nước, đắm tàu, đò khi qua sông , biển, lũ lụt …
- Tuy nhiên với trách nhiệm, vai trò của những người làm công tác về bơi thể thao cần có nhận thức sâu xa và đầy đủ hơn về nguyên nhân gây nên thảm họa đuối nước hiện nay.
- Điều kiện tự nhiên và ảnh hưởng của biến đổi thời tiết, khí hậu đã gây nên những trận lũ, lụt với cấp độ ngày càng cao, địa bàn rộng, diễn biến phức tạp làm nguy cơ đuối nước tăng cao.
- Điều kiện tập bơi tại các địa điểm tự nhiên đang ngày càng thu hẹp do ô nhiễm môi trường, những nơi có thể tập bơi tự nhiên như sông, suối, ao, hồ hiện nay đã bị ô nhiễm nặng nề không đảm bảo vệ sinh, an toàn cho người tập là cản trở to lớn khiến người dân không có chỗ tập bơi và hậu quả tỷ lệ người không biết bơi ngày càng lớn. Hiện nay tại các thành phố và thị xã số lượng bể bơi do nhà nước và các doanh nghiệp, tư nhân xây dựng ngày càng nhiều nhưng cũng chỉ mới đáp ứng một phần rất nhỏ nhu cầu tập luyện của nhân dân. Nhiều tỉnh và thành phố mới chỉ có 1-2 bể bơi và cũng còn nhiều tỉnh chưa có bể bơi nào.
- Trong hệ thống giáo dục mới chỉ có một số ít trường Đại học, chuyên nghiệp, phổ thông có bể bơi nhưng phải đến hơn 90 % các trường Đại học và chuyên nghiệp, 95% các trường phổ thông không có. Có thể nói tại các trường
học hiện nay là gần như chưa có bể bơi, điều này gây nên tình trạng dù có Quy định bắt buộc của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì các trường cũng không thể đưa môn bơi thể thao vào chương trình giảng dạy chính khóa ( giờ thể dục) và cũng không thể tổ chức tập bơi ngoại khóa cho học sinh, sinh viên. Hậu quả là đa số học sinh, sinh viên không biết bơi.
- Công tác vận động và tuyên truyền về lợi ích tác dụng của môn bơi thể thao còn thiếu và hiệu quả thấp. Nhận thức và hiểu biết về môn bơi thể thao còn rất hạn chế trong nhân dân đã dẫn đến sự quan tâm chưa đúng mức của các cấp có thẩm quyền, sự thờ ơ của các bậc phụ huynh, tình yêu và hứng thú của các tầng lớp xã hội. Cần phải tăng cường công tác vận động tuyên truyền với nhiều hình thức đa dạng và phong phú với những biện pháp quyết liệt, có hiệu quả để người dân và các cấp lãnh đạo nhận thức đầy đủ hơn về lợi ích tác dụng của môn bơi thể thao với sức khỏe và an toàn của người tập.
- Số lượng giáo viên bơi thể thao còn rất ít và quá thiếu so với nhu cầu của xã hội, đặc biệt những giáo viên có thể dạy bơi thể thao tại các trường đại học, chuyên nghiệp, phổ thông chiếm tỷ lệ quá thấp. Trình độ những người tham gia dạy bơi thể thao hiện nay cũng còn rất hạn chế, qua phỏng vấn khảo sát chỉ có 20% giáo viên cho rằng đã đáp ứng về trình độ chuyên môn khi dạy bơi, đây cũng là nguyên nhân khiến người tập chậm biết bơi, không có hứng thú bền vững tập luyện và ít có tác dụng lôi kéo cuốn hút người khác tham gia tập.
- Lực lượng cứu nạn cứu hộ bơi còn thiếu và yếu, thiếu phương tiện chuyên dùng và các dụng cụ y tế, thuốc men. Công tác đào tạo nhân viên cứu nạn cứu hộ bơi còn rất ít và chất lượng cũng chưa cao nên mới chỉ đáp ứng một phần rất hạn chế so với nhu cầu thực tế. Những văn bản quy định của nhà nước và các cấp có thẩm quyền chưa cụ thể và việc thực hiện còn bị xem nhẹ nên nhiều cơ sở, địa điểm có nhiều nguy cơ đuối nước như: Các khu du lịch, nghỉ mát có hoạt động sông nước( bãi tắm, chèo thuyền, hồ tự nhiên..) các bể bơi, các địa điểm tập bơi còn thiếu nhân viên cứu nạn cứu hộ (thậm chí không có). Đây là nguyên nhân khiến nhiều người tham gia vui chơi, du lịch, tập luyện khi bị đuối nước không được phát hiện kịp thời và cấp cứu đúng cách nên đã dẫn đến hậu quả rất to lớn và đau đớn. Cần có những biện pháp quyết liệt hơn để tăng cường cả về chất lượng và số lượng lực lượng cứu nạn cứu hộ bơi.
- Trước tình trạng trên, Ủy ban chăm sóc thiếu niên và nhi đồng cùng Bộ G&ĐT đã đưa ra một số khuyến cáo để các bậc phụ huynh phòng tránh chết đuối cho con em mình như: Không cho trẻ đi tắm, bơi ngoài sông, suối, biển mà không có người lớn biết bơi đi kèm; nên rào quanh ao, hố nước, hố sâu, hố vôi đang tôi để tránh các em chơi đùa bị ngã, rơi xuống hố; ở vùng sông nước cần làm cửa chắn và rào quanh nhà; nên cho người lớn đưa trẻ em đi học trong mùa lũ, đặc biệt khi phải đi qua suối, sông; mặc áo phao cho trẻ khi đi thuyền, đò; nên tập bơi cho trẻ…
Người biết bơi và bơi khá tốt vẫn có thể bị đuối nước do các nguyên nhân sau:
a. Đuối nước do lũ lụt
Khi nước lụt dâng lên, những vùng đất trũng thấp sẽ cực kỳ nguy hiểm. Nếu không đề phòng cơn hoảng loạn do sụp hố cũng sẽ làm cho người ta dễ
dàng bị chết đuối. Theo thống kê thì số người chết đuối vì lũ hằng năm chủ yếu là trẻ em. Chúng ta không biết rằng ở phía dưới làn nước tưởng chừng như hiền hòa kia, chỗ nào là sâu, chỗ nào là cạn? Do đó, đôi khi chỉ vì một cái hụt chân rất đơn giản, trẻ em cũng có thể bị sặc nước và chết đuối. Có em còn bị chết đuối ngay trong nhà của mình...
Cách phòng tránh:
Luôn tích trữ những vật nổi được trên mặt nước ở trong nhà như: Các bình nhựa, can nhựa, bình nước suối sau khi uống xong và hướng trẻ cách sử dụng. Lúc cần đến thì nó sẽ trở thành chiếc phao cứu hộ rất hiệu quả và không tốn kém. Khi nghi ngờ nước lụt sẽ đến. Trước khi ngủ, ta nên buộc tay của bé vào một sợi dây nối với 1 cái thùng, can nhựa gần đó, phòng khi gặp chuyện, bé có thể tự cứu mình bằng cách bám vào thùng, can nhựa để sống. Hoặc nếu bé không bám được thùng, thì chiếc thùng nổi cũng làm cho ta dễ dàng xác định vị trí để tìm đến cứu. Tốt nhất nên để trẻ nằm ở vị trí cao hơn người lớn và che chắn cẩn thận không để cho trẻ lăn lọt xuống nước. Trong trường hợp trẻ đang thức, nhưng xung quanh ngập nước. Ta nên buộc phao tự chế bằng các bình Cooca, nước suối... quanh người. Phòng khi trẻ bị trượt chân hay sụp hố, cũng không bị chết chìm.

b. Đuối nước khi tắm biển
Nước ta có bờ biển dài trên 3.200km, nên các tiềm năng về du lịch bãi biển vô cùng phát triển. Tuy nhiên bên dưới lòng biển cũng có những loại hố lớn nhỏ khác nhau, đó là nguyên nhân của những cái chết không được báo trước. Nếu vô tình lọt vào những vùng sâu hoặc vùng xoáy thì rất nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu nắm vững được kỹ thuật thì có thể thoát được một cách an toàn.
- Cách phòng tránh:
Thường trên vùng biển có nhiều khách du lịch, người ta thường cảnh báo cờ hiệu cho nghi ngờ những chỗ nước sâu và vùng xoáy, ta nên tránh. Nếu tắm tập thể nên có dây phao an toàn để ngăn độ sâu cho phép bơi, nước không quá cổ Tuyệt đối không đi tắm biển một mình nếu bạn không biết bơi, mà phải luôn luôn có ít nhất 2 người. Người bơi tốt kèm người bơi yếu. Nếu bạn không biết bơi mà không có ai đi cùng tốt nhất nên tắm thật gần bờ hoặc ngồi hẳn trên bãi cát chơi ”xếp lâu đài trên cát” cho chắc ăn.
- Bị sụp đáy bất ngờ khi đang tắm
Nên biết rằng, hố thường có hình tròn và nước biển tại hố sâu thường di chuyển theo nguyên tắc: Bên trên thì tràn vào bờ nhưng dưới đáy thì hút trở ra. Do đó nếu bạn sụp hố ngoài biển. Đừng cố gắng bơi ngược trở vào, mà phải bơi theo chiều xoáy để thoát ra ngoài
c. Đuối nước do chuột rút
Đôi khi dòng nước ở sông hoặc biển không có vấn đề gì. Nhưng vấn đề thuộc về con người chúng ta. Có một số người quá ỷ lại với trình độ bơi khá giỏi của mình. Do đó, không thận trọng với động tác khởi động cần thiết trước khi xuống nước, và khi xuống nước thì lại chủ quan bơi ra quá xa bờ. Đến khi bất ngờ bị chuột rút, không biết cách bơi vào bờ nên bị chết đuối.
Cách phòng tránh:
Nếu bạn biết bơi, hãy bình tĩnh, đừng chần chừ. Bạn hãy tập những bài tập bơi ngửa (chỉ dùng tay, hay chỉ dùng chân). Bạn sẽ khắc phục được sợ hãi và cố gắng bơi được vào bờ. Khi bơi, khởi động không kỹ hoặc dùng sức không đúng sẽ xuất hiện hiện tượng chuột rút. Đùi, cẳng chân, ngón chân, thậm chí ngón tay, phần bụng là những bộ phận thường xuất hiện chuột rút. Chuột rút thường do các nguyên nhân sau: không khởi động kỹ, nước quá lạnh, động tác căng thẳng, không nhịp nhàng v.v... Khi bị chuột rút, cần bình tĩnh, có thể nhờ người cứu giúp, có thể tự cứu. Tốt nhất là khi bị chuột rút thì lên bờ ngay, xoa bóp bộ phận bị chuột rút, chú ý giữ ấm, không nên tiếp tục xuống bơi. Tự cứu khi bị chuột rút trong nước là kéo dài cơ bị chuột rút, làm cho cơ bị co được thả lỏng và duỗi ra.
Phương pháp tự cứu như sau:
- Ngón tay bị chuột rút, thì nắm chặt bàn tay, sau đó dùng sức xòe ra, làm lập lại vài lần là khỏi
- Chuột rút cẳng chân hoặc ngón chân:
Trước hết hít một hơi dài để nổi người lên mặt nước. Dùng tay đối diện với chân bị chuột rút nắm lấy ngón chân bị chuột rút, dùng sức kéo ngược lên phía thân người, đồng thời dùng tay cùng bên chân bị chuột rút ấn vào đầu gối của chân bị chuột rút, làm cho chân bị chuột rút thẳng ra. Khi bị chuột rút ở đùi cũng áp dụng phương pháp như trên
d. Đuối nước khi gặp xoáy nước ở sông
Có 2 nguyên nhân tạo xoáy
a) Do nước chảy thành 2 dòng ngược nhau. Chỗ giao nhau sẽ tạo thành xoáy nước.
Cách phòng tránh như sau: Ta không bơi theo mũi tên A, mà phải bơi vòng theo mũi tên B (bơi theo vòng xoáy có chiều hướng xa dần tâm xoáy). Đôi khi ta nghĩ bơi theo đường A là ngắn nhất, nhưng đó là đường không thể thực hiện một cách dễ dàng. Cho dù bạn bơi đến kiệt sức, nhưng khoảng cách của bạn đến tâm xoáy vẫn không đổi, thậm chí bạn càng vào tâm xoáy mà không biết
b) Do có thể dưới đáy sông có 1 cái lỗ thông qua một dòng chảy khác. Khu vực này sẽ tạo thành một vùng xoáy có lực hút rất mạnh tất cả các vật trên mặt nước xuống tận đáy sông. Đây là loại xoáy cực kỳ nguy hiểm
Cách phòng tránh như sau:
Ta phải bình tĩnh hít một hơi thật dài và lặn hẳn xuống cho chìm và tìm cách bơi thoát ra khỏi chỗ xoáy bằng hết sức lực có được của mình. Xoáy hút tuy nguy hiểm nhưng cũng có nguyên tắc là càng xuống sâu tâm xoáy càng nhỏ lại, vùng nguy hiểm sẽ càng hẹp dần, ta sẽ thoát ra dễ dàng hơn là ở trên mặt nước (là nơi có tâm xoáy to hơn).
e. Đuối nước khi bị lũ cuốn
Không biết phải hướng dẫn cho các bạn như thế nào? Nhưng thường khi bị lũ cuốn, phải thật nhanh nhạy bám ngay vào bất cứ vật gì có thể bám được hoặc cố gắng bơi lại gần bất cứ những vật gì nổi trên mặt nước để chụp lấy. Đừng cố gắng tìm cách bơi ngược dòng trở lại vị trí cũ. Nước lũ gặp những chỗ hẹp thì cháy xiết, nhưng khi ra đến chỗ rộng thì chảy êm, khi đến chỗ chảy êm hoặc khúc quanh ta hãy tìm cách vào bờ. Do đó nếu mất bình tĩnh, sự sống của bạn sẽ rất mong manh.
f. Đuối nước khi bị đắm tàu, đò: Hiện nay các trường hợp đắm tàu, đò, thuyền thường gây nên những hậu quả đuối nước rất nghiêm trọng làm chết rất nhiều người. Khi bị đắm thuyền nhiều trường hợp kể cả người biết bơi rất tốt vẫn bị chết. Nguyên nhân do: Đắm ở nơi nước chảy xiết, sóng to, bị ôm túm...
Cách phòng tránh như sau: Để tự cứu mình và có thể cứu những người khác nên theo các bước sau khi tình huống xảy ra:
- Hãy bình tĩnh, nhanh chóng cởi bỏ quần áo, vật dụng không cần thiết đồng thời quan sát tìm kiếm các vật nổi có thể tận dụng.
- Nhanh chóng giải thoát nếu bị người khác đeo bám( trừ trẻ em) rời khỏi tầu, thuyền và bơi xa đến khoảng cách an toàn, tránh bị cuốn vào xoáy khi tàu chìm.Nên bơi xuôi dòng và về hướng gần bờ nhất.
- Dừng lại quan sát tìm kiếm các vật nổi, cây, cọc... có thể bám tạm thời chờ trợ giúp. Tìm kiếm người bị nạn để cứu từng người một, ưu tiên cứu những trẻ em, phụ nữ, người già, người không biết bơi. Nên kêu, gọi to để những người khác biết và trợ giúp.
1.1.3.2. Triệu chứng của chết đuối
Đặc điểm lâm sàng chủ yếu của tất cả các nạn nhân chết đuối hay suýt chết đuối là giảm oxy huyết não gây nên bởi co thắt thanh quản hay hít dịch vào (áp suất 02 giảm, áp suất CO2 gia tăng, nhiễm oxi hô hấp và chuyển hoá kết hợp). Diễn biến đầu tiên của nạn nhân là bị chìm bất ngờ và kéo dài, bắt đầu vùng vẫy, hoảng loạn, căng thẳng và hiện tượng sặc nước, thiếu không khí phát sinh. Sau cùng là sự hít vào phản xạ thắng sự nín thở, nạn nhân uống nước vào và sự hít nước xảy ra gây nên co thắt thanh quản có thể kéo dài trong vài phút.Tình trạng giảm oxy huyết não tăng dần và nạn nhân bất tỉnh sau đó. Nếu nạn nhân không được cứu nguy và hồi sức nhanh chóng, thương tổn hệ thần kinh trung ương bắt đầu xảy ra.
Trong vòng 3 - 5 phút sau khi bị chìm hoàn toàn trong nước, mức độ của giảm oxy huyết não sẽ đủ để gây mất trí giác cho tất cả các nạn nhân. Khi cấp cứu chết đuối không được để mất thời gian vào việc lấy nước ra khỏi phổi nạn nhân. Tình trạng xung huyết phổi có thể xảy ra rất nhanh chóng nhưng tình trạng này có thể kéo dài vài giờ trước khi nhìn thấy rõ ràng (ho ra bọt màu hồng).
Các triệu chứng của chết đuối có thể là:
- Các triệu chứng hô hấp thay đổi, nạn nhân có thể hoàn toàn không có triệu chứng hô hấp, ho nhẹ, khó thở nhẹ và nhịp thở nhanh hoặc trong tình trạng phù phổi đột ngột.
- Các dấu hiệu thần kinh có thể đi từ lú lẫn hay ngủ lịm đến hôn mê.
- Một số nạn nhân có thể bị ngưng tim.
- Phù phổi không phải do tim xảy ra trong những trường hợp chết đuối ướt,do hút nước vào phổi với mức độ từ trung bình đến nặng.
- Trạng thái tâm thần có thể từ bình thường đến hôn mê.
1.1.4. Khái niệm, tầm quan trọng của công tác cứu nạn, cứu hộ dưới nước.
1.1.4.1. Khái niệm cứu nạn, cứu hộ dưới nước:
- Cứu nạn dưới nước: Là các hoạt động cứu người bị nạn dưới nước thoát khỏi nguy hiểm đang đe doạ đến tính mạng của họ và đưa người bị nạn đến nơi an toàn.
- Cứu hộ dưới nước: Là các hoạt động trợ giúp
phương tiện, tài sản đang ở dưới nước đang ở tình trạng không an toàn hoặc khu vực không an toàn thoát khỏi tình trạng không an toàn hoặc chuyển đến khu vực an toàn.
Hiện nay vẫn còn nhiều người nhầm lẫn về 2 khái niệm này.
- Khái niệm cứu đuối: Cứu đuối là biện pháp cứu những người bị đuối nước do phát sinh sự cố dưới nước.
1.1.4.2. Tầm quan trọng của công tác cứu nạn, cứu hộ dưới nước:
Các sự cố, thiên tai, tai nạn dưới nước có thể xảy ra bất cứ khi nào, bất cứ nơi đâu (không gian, thời gian, địa điểm) và kéo theo đó là thiệt hại rất lớn về người và tài sản nếu hoạt động cứu nạn, cứu hộ không kịp thời. Hoạt động cứu hộ cứu nạn dưới nước kịp thời sẽ cứu giúp người bị nạn thoát khỏi nguy hiểm đang đe doạ đến tính mạng hay hoạt động trợ giúp phương tiện, tài sản đang ở tình trạng không an toàn để đưa đến vị trí an toàn hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản trong các sự cố, thiên tai, tai nạn dưới nước
II. PHƯƠNG PHÁP CƯU ĐUỐI NƯỚC
2.1. Phân loại phương pháp cứu đuối
Thông thường cứu đuối có hai phương pháp chính:
Cứu đuối gián tiếp: Là người cứu đuối lợi dụng các dụng cụ cứu đuối sẵn có để cứu người bị đuối nước khi họ vẫn còn đang tỉnh. Ví dụ: quăng phao,dây, ván hoặc sào để kịp thời ứng cứu.
- Cứu đuối trực tiếp: Là khi không có dụng cụ cứu đuối hoặc người bị đuối nước đã ở vào trạng thái hôn mê thì dùng kỹ thuật cứu người bị đuối nước trực tiếp.
* Tuy nhiên có một phương pháp ít được đề cập là phương pháp tự cứu mình khi bị đuối nước:
Bất kỳ ai từ già đến trẻ đều cần hiểu rõ và nắm chắc kỹ năng tự cứu mình khi bị đuối nước. Để tự cứu mình bạn cần những kỹ năng sau:
a. Phải biết cách nhịn thở: Đa số các trường hợp chết đuối là do không biết nhịn thở, khi bị đuối nước cần nhịn thở rồi làm nổi người một cách tự nhiên. Nếu bị xoáy hút, nước cuốn cần hít sâu nhịn thở để chờ cơ hội có thể hít vào lần sau, mỗi lần nhô người hay đầu lên phải nhanh chóng tranh thủ hít sâu, nhịn thở, quan sát chỗ có thể bám vào tạm thời hoặc kêu cứu để người khác trợ giúp (hiện nay trên một số trang mạng có đề cập đến vấn đề tự cứu đuối, tuy nhiên có một chỉ dẫn là hãy thở ra ngay sau khi bị chìm hay ngụp xuống theo tôi là không đúng. Người ta chỉ có thể trụ được, tìm cơ hội sống khi biết cách nhịn thở, khả năng nhịn thở cáng lâu thì cơ hội sống cáng nhiều).
b. Phải bình tĩnh: Không vùng vẫy, mà quạt tay và đạp chân để nổi người, tránh giơ tay lên vì các cử động của tay trong nước mới giúp nổi người. Khi bị chìm thì cứ để chân chạm đáy rồi mới đạp để nhô người lên rồi hít vào quan sát vật có thể bám vào tạm thời hoặc kêu cứu nhờ người trợ giúp. Thông thường người bị đuối tay thường giơ cao, chân đạp lung tung do mất phương hướng nên không đứng lên hay nổi người được sẽ nhanh chóng đuối sức và bị chìm. Chỉ cần bạn cứ để im cho chìm hẳn đến khi chân chạm đáy rồi mới đạp mạnh để người nổi lên hay đứng dậy được nhanh chóng thở ra rồihà miệng hít vào quan sát chỗ bờ gần nhất nhao hay bơi vào hay kêu cứu sự trợ giúp.
- Chú ý khi cứu đuối:
Trước khi cứu đuối người cứu cần phán đoán khả năng có thể cứu được không? Nếu mình yếu hay bé hơn người bị nạn thì hãy kêu to gọi người trợ giúp. Cần ưu tiên các phương pháp cứu đuối gián tiếp, vì như vậy sẽ tránh gặp nguy hiểm cho chính mình. Tùy theo tình hình cụ thể của người bị đuối nước mà quyết định sử dụng phương pháp thích hợp.
2.1.1. Cứu đuối gián tiếp: Mặc dù có biết bơi hay không, khi gặp một người rơi xuống nước sâu, ta phải biết kêu gọi những người xung quanh tới trợ giúp. Nhưng luôn luôn phải để ý tới nạn nhân và cố gắng với sáng kiến, khả năng của mình tìm tòi mọi cách để cứu họ lên.Trong trường hợp nạn nhân ở gần bờ, không phải lúc nào cũng có sẵn phao cứu hộ bên mình, ta có thể tận dụng một chiếc gậy, một cây sào...hoặc xa hơn một chút thì dùng một cuộn dây buộc một đầu vào một vật gì đó nổi lên được trên mặt nước như: Can nhựa, thùng nhựa, chai nước suối, thùng dầu ăn rỗng... đều có thể dùng cứu họ được.
Ta hãy thực hiện bằng cách níu chặt lấy một thân cây, một mô đất hoặc một vật gì chắc chắn, rồi ném hoặc đưa vật hiện có cho nạn nhân nắm lấy và lôi vào bờ.
Nếu có nhiều người, ta đứng thành một hàng người nắm tay nhau để kéo nạn nhân vào bờ
Nếu có thuyền, ta chèo thuyền ra chỗ nạn nhân, cũng có thể đưa tay hoặcmái chèo ra cho nạn nhân nắm lấy, hoặc trong trường hợp khẩn thiết ta buộc dây vào người và nhảy xuống nước cứu họ lên thuyền
Khi không có vật gì gần nơi ta đứng có thể sử dụng mà có một người đang bị đuối nước ở chỗ không sâu lắm, ta có thể cứu dễ dàng. Nhưng nếu không biết bơi, tốt hơn hết là dùng áo của mình quăng cho họ bám lấy rồi kéo vào bờ
Trường hợp nếu bơi giỏi, nạn nhân lại ở xa bờ, không thể dùng gậy hoặc sào, nếu được nên tự trang bị cho mình thành một phao cứu hộ, hoặc bất kỳ một vật gì có thể như một vật nổi chẳng hạn..
2.1.2.Cứu đuối trực tiếp
- Người cứu đuối quan sát địa hình khu vực cũng như dòng nước có người bị đuối nước (Chướng ngại vật, dòng chảy ...).
- Người cứu đuối phải thận trọng quan sát tình trạng người bị đuối nước lựa chọn thời cơ và phương án khi tiếp cận họ để đưa ra phương pháp giải thoát khi cần thiết.
- Nếu người bị đuối rơi vào vùng nước chảy xiết trên sông rạch thì người cứu có thể chạy trên bờ để đón đầu và bơi ra cứu đuối. Có những trường hợp nhân viên cứu hộ hay người cứu đuối phải sử dụng các kỹ thuật khác nhau khi cứu đuối, lặn là một trong những biện pháp cần thiết. Lặn là phương pháp di chuyển chìm người trong nước. Có nhiều loại lặn có và không có khí tài. Trong pham vi bài này xin giới thiệu các kỹ thuật lặn không khí tài (lặn vo), Lặn vo được chia thành: Lặn xa và lặn sâu.
Khoa học đã chứng minh rằng, cứ sâu xuống 10 mét nước thì áp xuất tăng lên 1 at-mốt-phe, đồng thời khi thở sâu; áp xuất trong của phổi gây trở ngại tuần hoàn máu trong phổi, máu về tim giảm. Vì vậy lặn trong điều kiện không có khí tài để cung cấp oxy thì không thể dừng ở độ sâu quá lâu. Nếu không sẽ dẫn đến thần kinh mất thăng bằng, đau đầu, thậm chí mất tri giác, nguy hiểm tới tính mạng.
a. Kỹ thuật lặn xa: Có rất nhiều kỹ thuật lặn, nhưng kỹ thuật lặn kiểu bơi ếch là thường được sử dụng nhất. Khi lặn, yêu cầu tư thế thân người và đầu luôn giữ ngang bằng, khi hai tay bắt đầu quạt nước thì đầu hơi cúi xuống để giữ cho cơ thể không nổi lên.
- Khi quạt nước hai tay tách ra đồng thời nâng khuỷu, quạt xuống dưới và vung bên cạnh, tiếp đó tăng tốc độ quạt nước ra sau đến ngang đùi thì kết thúc.
- Động tác chân giống động tác chân trong kỹ thuật bơi ếch, nhưng chân co ít hơn, hai chân tách ra hơi nhỏ.
- Động tác phối hợp tay chân như sau: co chân và duỗi tay hầu như bắt đầu cùng một lúc. Sau khi đạp chân và quạt tay kết thúc, thân người thành một đường thẳng để lướt về trước. sau đó thực hiện chu kỳ động tác tiếp theo (chú ý cần giữ cho cơ thể di động ở độ sâu nhất định
b. Kỹ thuật lặn sâu: Có hai kỹ thuật lặn sâu.
b.1. Lặn hai chân xuống nước trước: Trước khi vào nước, hai tay duỗi thẳng về phía trước, co gối, hông, sau đó hai tay dùng sức đè nước xuống, đồng thời làm động tác đạp chân ếch xuống phía dưới, để cho thân người vọt lên mặt nước tư thế đứng. Sau khi vào nước tay làm động tác đẩy nước từ dưới lên để tăng tốc độ chìm sâu
b.2. Lặn tay và đầu vào nước trước: Tư thế chuẩn bị giống phương pháp trên, chỉ khác là hai tay duỗi xuống phía dưới, quạt nước từ dưới hất ra phía sau và lên trên, đầu cuối xuống, nâng mông, giơ chân, hai tay làm động tác duỗi kiểu bơi ếch. Do tác dụng của trọng lượng, cơ thể sẽ chìm sâu trong nước. Sau khi vào nước, hai chân đạp ếch theo hướng lên trên để tăng nhanh tốc độ chìm

2.2. Phương pháp tiến hành cứu đuối :
Bước 1. Nhảy xuống nước Người cứu nếu không quen với vớí địa hình nước ở khu vực có người đuối thì tuyệt đối không được nhảy cắm đầu xuống nước mà nên nhảy xoạc chân trước sau, hai tay dang hai bên về phía trước
Bước 2. Tiếp cận người bị đuối nước
Khi tiếp cận với người bị đuối, nên dùng kiểu bơi ếch hoặc trườn sấp ngẩng cao đầu để tiện cho việc quan sát vị trí và động tác của người đuối, khi bơi cần chú ý chọn quãng đường ngắn nhất ( chú ý dòng chảy). Khi người đuối đang còn tỉnh, giẫy dụa, người cứu không nên tiếp cận vào phía trước mặt mà nên tiếp cận họ từ sau lưng để tránh khỏi bị ôm túm gây nguy hiểm. Nếu họ xoay người thìlặn để luồn sang sau lưng để tiếp cận. Sau khi tiếp cận họ từ phía sau lưng nâng họ lên mặt nước, tiếp đó dùng kỹ thuật bơi nghiêng sau lưng nâng họ lên mặt nước, tiếp đó dùng kỹ thuật bơi nghiêng hoặc bơi ếch ngửa để dìu họ vào bờ và tiến hành cấp cứu trên cạn
Bước 3. Dìu người bị đuối nước vào bờ. Khi cứu người nếu chúng ta không khẩn trương bơi dìu họ vào bờ để cấp cứu trên cạn thì coi như ”công dã tràng”. Thường người cứu sử dụng các kiểu bơi dìu như sau:
Cách 1: Nạn nhân nằm ngửa, người cứu bơi ở phía sau nạn nhân, một tay dùng để bơi, một tay vắt ngang trên ngực xốc chéo qua nách bên kia. Bơi kiểu nhái đưa họ vào bờ. Kiểu này người cứu khá mệt nhưng làm cho nạn nhân được an toàn tuyệt đối. Kiểu này người cứu phải khá tỉnh táo và phải biết bơi thành thạo
Cách 2: Nâng cằm nạn nhân cho ngửa hẳn mặt lên, như thế mũi của nạn nhân sẽ được thoát lên khỏi mặt nước. Cách này được dành cho các nạn nhân có cơ thể hơi mập. Người cứu có thể dùng tay còn lại để bơi ếch ngửa vào bờ nhanh hơn.
Cách 3: Từ phía sau, người cứu dùng tay nắm ngay chùm tóc phía trên trán, giựt ngửa cổ nạn nhân ra đằng sau, phương pháp này dùng để cứu nạn nhân là nữ rất có lợi
Cách 4: Nắm cổ áo nếu nạn nhân còn mặc đầy đủ quần áo, mà ta lại không có thời gian cởi ra kịp dưới nước.






Cách 5: Nếu nạn nhân đã bất tỉnh thực sự, ta có thể dùng hai tay nâng đầu nạn nhân nổi lên mặt nước, bơi ngửa bằng hai chân và kéo nạn nhân vào bờ
Cách 6: Nếu nạn nhân có trọng lượng nhẹ hơn ta và đã bất tỉnh. Ta có thể bơi ngửa, dùng ngực để đỡ đầu nạn nhân, hai tay xốc dưới nách cho nạn nhân nằm sải với tư thế thoải mái, hai chân đạp kiểu ếch ngửa để đưa nạn nhân vào bờ.








Đừng mặc cảm là mình còn bơi yếu nên không thể làm gì được! Chắc chắn không có ai bơi giỏi cả nhưng bạn có thể thoát chết đó là nhờ sự bình tĩnh và sử dụng những kiến thức đã được học đem ra để áp dụng. Nếu những phương pháp này được các bạn rèn luyện tốt. Rất có thể bạn sẽ giúp được một ai đó thoát chết trong khả năng cho phép. Hy vọng rằng chính bạn sẽ là người góp phần làm cho số người thiệt mạng vì chết đuối sẽ được giảm đáng kể.
2.3. Phương pháp giải thoát khi bị ôm túm khi cứu người đuối nước
Người bị đuối thường rất hoảng sợ, giẫy dụa, hoảng loạn để tìm kiếm vật bám. Khi người cứu không may bị nạn nhân ôm, túm chặt cần phải bình tĩnh tìm cách giải thoát. Tốt nhất là lợi dụng nguyên lý bẻ ngược khớp và nguyên lý đòn bẩy để làm đau và giải phóng khỏi đeo bám, thực hiện động tác phải nhanh chóng và đột ngột, nếu không thì người đuối và người cứu có thể bị chìm trong nước sâu. Sau đây là một số phương pháp tự giải thoát. Các tình huống và cách giải quyết.
2.3.1. Giải thoát khi bị nạn nhân nắm cổ tay:
Xoay cho cạnh của cổ tay về phía tiếp xúc giữa ngón cái và bốn ngón còn lại của nạn nhân. Sau đó giựt mạnh, cổ tay của ta sẽ tuột ra khỏi bàn tay nắm của nạn nhân.
a) Tìm cách xoay cổ tay về phía tiếp xúc giữa các ngón tay.
b) Cố gắng dùng lực để giựt ra.
c) Giật mạnh theo chiều mũi tên, cổ tay của ta sẽ tuột ra khỏi tay nạnnhân.
2.3.2.Giải thoát khi bị ôm ghì sau gáy:
- Trước hết cầm chặt lấy cổ tay của người bị đuối, tay kia đưa xuống đẩy khuỷu từ dưới lên, làm cho người bị đuối phải quay người. Sau đó cúi đầu luồn qua nách và quay người lại để kéo cổ tay của họ ra sau và dìu họ vào bờ





2.3.3.Giải thoát khi bị nạn nhân nắm một chân:
Co chân bị nắm lại, dùng chân kia đạp mạnh vào cằm nạn nhân. Ngay lập tức nạn nhân sẽ buông tay ra.
2.3.4.. Giải thoát khi bị nạn nhân bám chặt lấy cổ: Hít một hơi thật dài và lặn xuống sâu thêm cho họ buông ra. Nếu nạn nhân nhất định không buông, ta chắp hai tay lại như tư thế cầu nguyện, rồi hất bung lên trên cao.
2.3.5..Giải thoát khi bị nạn nhân ôm chặt từ phía sau lưng: Lần tìm đến ngón út hoặc ngón cái của nạn nhân và bẻ ngược mạnh về phía sau, nạnnhân sẽ buông tay ra tức khắc.
2.3.6.. Giải thoát khi bị nạn nhân ôm ngang trước ngực:
Vít đầu nạn nhân về phía mình, đồng thời dùng đầu gối chống vào bụng họ. Nếu họ chưa buông ra, ta lấy lòng bàn tay tỳ vào cằm nạn nhân mà đẩy ra, hoặc hai tay nắm lấy cằm nạn nhân xoay ra ngoài, tức khắc họ sẽ quay theo và buông tay ra.
2.3.7.Giải thoát khi bị nạn nhân ôm cứng hai tay:
Lặn xuống, dùng hai vai hích mạnh tay nạn nhân. Dùng tay phải đẩy vào cằm họ ra sau và đầu gối trái tỳ vào bụng. Những cách xử lý trên tuy có phần thô bạo, nhưng lại hết sức cần thiết trong tình huống nguy cấp. Nếu không xử lý kịp thời, chúng ta sẽ nhanh chóng bị đuối sức và tuyệt vọng. Lúc ấy cái chết sẽ ập đến với chúng ta rất bất ngờ. Lưu ý: Trong trường hợp cần thiết, ta có thể đánh vào gáy cho nạn nhân ngất đi để việc cấp cứu được dễ dàng.
2.3.8.Gỡ hai người đang ôm cứng nhau Đôi khi, có trường hợp bạn A bơi ra cứu nạn nhân. Nhưng bạn A lại bị nạn nhân ôm chặt cứng và có nguy cơ bị đuối sức.
Lúc này, ta phải bơi vòng
ra sau lưng bạn A, vòng
hai tay ôm cằm của bạn
A làm điểm tựa, dùng một
chân đạp vào bụng nạn
nhân, cùng một lúc đạp
mạnh chân kia vào ngực
nạn nhân để nạn nhân rời
ra xa. Sau đó tìm cách dìu
nạn nhân vào bờ
III. SƠ CẤP CỨU CHO NẠN NHÂN ĐUỐI NƯỚC
Mục tiêu
1. Biết được các dấu hiệu, nguyên nhân và nguy cơ
của tình trạng bất tỉnh
2. Thực hành thành thạo kỹ thuật sơ cứu nạn nhân
bất tỉnh
Dấu hiệu nhận biết
· Gọi hỏi không đáp ứng.
· Người mềm nhũn.
· Các biểu hiện toàn thân :
da tím tái, xanh nhợt,
người lạnh, vã mồ hôi,...
Nguyên nhân
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng bất tỉnh:
- Dị vật đường thở
- Điện giật
- Đuối nước
- Bị kích động hệ thần kinh
- Ngộ độc
- Tai nạn giao thông
- Mất máu quá nhiều
- Ngạt khói, khí độc
- Các chấn thương khác Không được sơ cứu kịp thời
Nguy cơ
- Thiếu máu não dẫn đến nhũn não không hồi phục
Ngừng thở, ngừng tim và tử vong do :
+ 0 - 4 phút : ngừng thở, tìm sẽ ngừng đập
+ 4 phút : Não có thể tổn thương
+ 6 - 10 phút : Não bị tổn thương
+ 10 phút : Não tổn thương không có khả năng hồi phục
Lưu ý:
Bất tỉnh sau tai nạn chấn thương là một tình trạng nguy hiểm cần được theo dõi thường xuyên để tránh những diễn biến xấu dẫn đến tử vong.
Xử lý
1. Quan sát đánh giá hiện truờng để phát hiện những mối nguy hiểm tiềm ẩn: Nguy hiểm tiềm ẩn tại hiện trường
- Nguồn điện cao thế
- Nước sâu
- Nguy cơ cháy, nổ
- Khí độc, hoá chất
- Vật rơi từ trên cao
- Sạt lở,…
2. Đánh giá sự đáp ứng của nạn nhân .
Kiểm tra xem nạn nhân còn tỉnh hay bất tỉnh bằng cách:
- Lay, gọi, hỏi nạn nhân. Yêu cầu nạn nhân thực hiện những động tác đơn giản. Đáp ứng của nạn nhân giúp bạn nhận biết được nạn nhân còn tỉnh hay không :
· Trường hợp nạn nhân có đáp ứng thì tiếp tục kiểm tra các tổn thương khác để tiến hành sơ cứu, sau đó đưa nạn nhân về tư thế hồi phục an tòan (nếu không có tổn thương xương) và sau đó gọi điện thọai huy động hỗ trợ .
· Một nạn nhân không có đáp
ứng gì được xem là bất tỉnh