Bài 14 : Photpho
Bạn đã biết bao
nhiêu về nguyên
tố photpho ?

Hải sản là
nguồn
photpho dồi
dào .

Nguồn
cung
cấp
photpho
khác .

Rau , củ
, lương
khô _
cung
cấp
nhiều
photpho.
.

Nội dung bài học :
I/ Tính chất vật lí :
II/ Tính chất hóa học :
1. Tính oxi hóa.
2. Tính khử.
III/ Ứng dụng :
IV/ Trạng thái tự nhiên . Điều chế:

Nguyên tố photpho :
• Kí hiệu hóa học : P .
• Nguyên tử khối : 30,97.
• Vị trí phân tử : Ở ô số 15 , nhóm VA ,
chu kì 3.
• Công thức phân tử : P
2

Lịch sử tìm ra nguyên tố
photpho:
Do một giả kim thuật tìm ra tên là
Henning Brand phát hiện năm 1669 thông
qua việc điều chế nước tiểu . Ông cho bay
hơi nước tiểu vào thu được một chất
khoàng màu trắng , phát sáng trong bóng
đêm .

Henning
Brand _ nhà
giả kim thuật
(1630 – 1770)
sinh ở Đức .

I / Tính chất vật lí :
Đơn chất photpho tồn tại ở một số dạng thù hình
phổ biến là photpho trắng và photpho đỏ .
Một số khác như Photpho đen , Photpho vàng …
Cấu trúc phân tử
photpho vàng

1- Photpho trắng :
-Là chất rắn trong suốt màu trắng hay vàng
nhạt , trông giống như sáp .
-Photpho trắng mền , dễ cháy ( t0 = 44,10 c) .
-Phopho trắng không tan trong nước , tan nhiều
trong dung môi hữu cơ . Rất độc , gây bỏng
nặng khi rơi vào da .
-Phát quan màu lục nhạt trong bóng tối . Khi
đun đến 250 0 c không có không khí , photpho
trắng chuyển thành photpho đỏ .

Photpho
trắng .

-Photpho trắng có
cấu trúc mạng tinh
thể phân tử .
-Các nút mạng là
các phân tử hình
tứ diện P . Các
phân tử này có lực
4
tương tác yếu .
Mô hình photpho trắng .

Tại nạn cháy xe do vận
chuyển photpho trắng .
Photpho trắng phát quan
trong bóng tối .

2- Photpho đỏ :

-Photpho đỏ là chất bột màu đỏ , có cấu
trúc polime nên khó nóng chảy , khó bay hơi
hơn photpho trắng .
- Photpho đỏ không tan trong dung môi và
nước , dễ hút ẩm , không phát quan trong bóng
tối và bền trong không khí , chỉ bốc cháy ở
nhiệt độ 250 0 C.
- Khi đun nóng không có không khí
photpho đỏ chuyển thành hơi , khi làm lạnh thì
chuyển thành photpho trắng .
- Photpho đỏ ít độc , được sử dụng trong
phòng thí nghiệm .

Photpho đỏ .

Cấu trúc polime của photpho đỏ .

II/ Tính chất hóa học :
-Ở điều kiện thường photpho hoạt động
hóa học mạnh hơn nito .
- Photpho trắng hoạt động hơn photpho đỏ
.
-3

P
Tính oxh

0

P

+3

P
Tính khử

+5

P

1/ Tính oxi hóa .

Photpho thể hiện tính oxi hóa khi tác dụng
với một số kim loại .
PTPU:
0

P
0

P

+
+

t

Ca
Na

0

-3
Ca 3 P2

(Canxi photphua)
t

0

-3

Na 3 P

(Natri photphua)

Lưu ý : các photphua kim loại rất độc .

Hiện tượng
ma trơi .

Zn 3 P2 +

H2 O

PH2

O2

+

Zn(OH) 2

+

PH3

Photphin

P2O 5

+

H2 O

Giải tích về hiện tượng ma trơi :

- Ma trơi thật chất là một phản ứng hóa học .
Chất photpho có trong protein _ cơ thể người .
Khi cơ thể người bị phân hủy _ protien trong cơ
thể người bị phân hủy tạo ra photphin ( dạng
khí ) khi thoát ra từ lòng đất , chúng tác dụng
với oxi trong không khí , tạo ra những ngọn lửa
lập lòe _ ma trơi .
- Photphin rất độc có thể gây chết khi hít phải .
- Photphin thường có trong các nghĩa địa , nhiều
nhất vào buổi chiều tối .

2/ Tính khử

Khi tác dụng với các phi kim mạnh như oxi
, halogen ,… photpho thể hiện tính khử .
a)Tác dụng với oxi
Thiếu oxi :
0

P+

O2

t0

Dư oxi :
0

P+

O2

to

+3

P2O3

Điphotpho
trioxit
+3

P2 O5

Điphotpho
pentaoxit

b) Tác dụng với clo
Thiếu clo :
0

P

+

Cl 2

+3

PCl 3

Dư clo :
0

P

+

Cl2

+5

PCl 5

c) Tác dụng với hợp chất
Photpho tác dụng dễ dàng với các hợp
chất có tính oxi hóa mạnh như HNO 3 đặc ,
KClO 3 , KNO 3 , K 2Cr 2 O 7 .
PTPU :

P + KClO3

t0

P2 O5 +

KCl

III/ Ứng dụng :
-Phần lớn photpho được điều chế
dùng để sản xuất axit photphoric , sản
xuất phân bón , sản xuất diêm , sản
xuất thuốc chuột . . .
-Ngoài ra photpho còn được dùng
để sản xuất bom , đạm , pháo …

Đạn pháo Israel với màu trắng
của phốtpho được bắn vào
Gaza ngày 4/1/2009. (Ảnh:
AFP/TTXVN)

Một trong những ứng dụng của photpho .

2

Thành phần Ca(H2PO4) 2

2

IV / Trạng thái tự nhiên – Điều chế :
- Nguyên tố photpho khá hoạt động về
mặt hóa học nên trong tự nhiên ta không gặp
chúng ở dạng tự do mà gặp ở dạng hợp chất
muối của axit photphoric .
_ Apatit ( 3 Ca3(PO4 ) 2 .CaF2 ) .
_ Photphorit ( Ca3 ( PO4 ) 2) .

- Nước ta có mỏ apatit ở Lào Cai , Thái
Nguyên , Thanh Hóa . Ngoài ra , photpho
còn có trong protein thực vật ( hạt , quả) ,
trong xương răng , bắp thịt , tế bào não …
của người và động vật .

Trong công nghiệp photpho được
điều chế bằng cách nung hỗn hợp
quặng photphoric , than cốc và cát ở
12000C trong lò điện :
PTPU:
Ca 3(PO4 )2+ SiO2+ C

t0

CaSiO3+ P +

CO

Photphoric .

TInh thể apatit .

Khai thác apatit
ở Lào Cai .