CHỦ ĐỀ 1:

GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT CHƯƠNG TRÌNH
MÔN SINH HỌC

GV: ĐẶNG VĂN TIẾNG

BÀI 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP
MÔN SINH HỌC
1. Tìm hiểu phương pháp
nghiên cứu sinh học
2. Các thiết bị nghiên cứu và
học tập môn Sinh học
3. Các kỹ năng trong tiến hành
nghiên cứu khoa học

4. Tin sinh học – Công cụ
nghiên cứu và học tập môn
Sinh học

KHỞI ĐỘNG

AI NHANH HƠN
Câu 1: Đối tượng nghiên cứu của sinh học là gì?
Câu 1. Sinh vật
Câu 2: Sinh học là ngành khoa học nghiên cứu về vấn đề gì?
Câu 2. Sự sống.
Câu 3: Đơn vị cấu tạo nên mọi cơ thể sống là gì?
Câu 3. Tế bào

I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC
Kết hợp thông tin trong SGK, hoạt động theo nhóm hoàn thành PHT theo sự phân công sau:
+ Nhóm 1: Đọc thông tin SGK ở mục I.1 trang 12. Trả lời câu hỏi: Em hãy cho biết phương pháp quan sát là gì? Được
thực hiện qua những bước nào?
+ Nhóm 2: Đọc thông tin SGK ở mục I.2 trang 12, 13 và trả lời câu hỏi: Kể tên một số phương pháp làm việc trong
phòng thí nghiệm? Những hoạt động nào được tiến hành trong phòng thí nghiệm ở trường? Khi làm một thí nghiệm ở
phòng thí nghiệm em thường thực hiện theo những bước nào?
+ Nhóm 3, 4: Đọc thông tin SGK ở mục I.3 và trả lời câu hỏi: Phương pháp thực nghiệm khoa học là gì? Những phương
pháp nào thường được sử dụng?

 

Phương pháp quan sát
 

Phương pháp làm việc
trong phòng thí nghiệm
 

Phương pháp thực nghiệm
khoa học
 

Khái niệm
Các bước tiến
hành

 

 

 

I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC
Kết hợp thông tin trong SGK, hoạt động theo nhóm hoàn thành PHT theo sự phân công sau:

+ Nhóm 1: Đọc thông tin SGK ở mục I.1 trang 12. Trả lời câu hỏi: Em hãy
cho biết phương pháp quan sát là gì? Được thực hiện qua những bước nào?

Phương pháp quan sát: là phương pháp sử dụng trí giác để thu
thập thông tin về đối tượng được quan sát. Phương pháp quan
sát được thực hiện theo ba bước:
+ Bước 1: Xác định đối tượng quan sát và phạm vi quan sát.
+ Bước 2: Tuỳ theo từng đối tượng và phạm vi quan sát mà xác
định công cụ quan sát cho phù hợp (kính hiển vi, kính lúp,...).
+ Bước 3: Thu thập, ghi chép và xử lí các dữ liệu quan sát được.

I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC
+ Nhóm 2: Đọc thông tin SGK ở mục I.2 trang 12, 13 và trả lời câu hỏi: Kể tên một số phương pháp làm
việc trong phòng thí nghiệm? Những hoạt động nào được tiến hành trong phòng thí nghiệm ở trường? Khi
làm một thí nghiệm ở phòng thí nghiệm em thường thực hiện theo những bước nào?

Phương pháp làm việc trong phòng thí nghiệm: là phương pháp sử dụng các dụng cụ,
hoá chất, quy tắc an toàn trong phòng thí nghiệm để thực hiện các thí nghiệm khoa học.
+ Bước 1: Chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ, hoá chất và mẫu vật để làm thí nghiệm.
+ Bước 2: Tiến hành các thí nghiệm theo đúng quy trình và thu thập dữ liệu từ kết quả
thí nghiệm. Từ việc quan sát và phân tích kết quả, người nghiên cứu giải thích và kết
luận cho kết quả thí nghiệm đó.
*Một số kĩ thuật phòng thí nghiệm thường dùng ở THPT: Phương pháp giải phẫu,
phương pháp làm và quan sát tiêu bản.
+ Bước 3: Báo cáo kết quả thí nghiệm
+ Bước 4: Vệ sinh dụng cụ thí nghiệm.

I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC
+ Nhóm 3, 4: Đọc thông tin SGK ở mục I.3 và trả lời câu hỏi: Phương pháp
thực nghiệm khoa học là gì? Những phương pháp nào thường được sử dụng?
- Phương pháp thực nghiệm khoa học: là phương pháp chủ động tác động vào đối tượng
nghiên cứu và những hoạt động của đối tượng đó nhằm kiểm soát sự phát triển của chúng một
cách có chủ đích. Để thực nghiệm khoa học, người nghiên cứu cần tiến hành theo ba bước
sau:
+ Bước 1: Chuẩn bị các điều kiện thí nghiệm, thiết kế mô hình thực nghiệm phù hợp với mục
đích thí nghiệm.
+ Bước 2: Tiến hành thực nghiệm và thu thập các dữ liệu. Trong bước này, người nghiên cứu
có thể dùng các phương pháp khác nhau tuỳ mục đích thực nghiệm: nghiên cứu và phân loại
để định
danh các loài sinh vật; tách chiết các chế phẩm sinh học; nuôi cấy mô, tế bào;...
+ Bước 3: Xử lí các dữ liệu thu thập được và báo cáo kết quả thực nghiệm.

MỘT SỐ QUY ĐỊNH
AN TOÀN TRONG PHÒNG THỰC HÀNH

II. CÁC THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC

Hãy kể tên một số thiết bị nghiên cứu trong phòng thí
nghiệm của trường em và cho biết những thiết bị này
dùng để nghiên cứu những lĩnh vực nào của sinh học?

II. CÁC THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC

- Có rất nhiều thiết bị khác nhau từ đơn giản đến phức tạp được sử dụng trong
nghiên cứu sinh học như kính hiển vi, máy li tâm, kính lúp, pipet, đèn cồn, cốc
đong…
- Ống nghiệm: dùng làm thí nghiệm về các phản ứng hoá học.
- Ống nhỏ giọt: lấy và nhỏ hoá chết lên tiêu bản, mẫu vột.
- Lam kính và lamen: dùng làm tiêu bản quan sát dưới kính hiển vi quang học.
- Đèn cồn: đun sôi mẫu cột có thể tích nhỏ, tạo tiêu bản vết bôi,...
- Cốc thủy tinh: đựng hoá chất.
- Giấy lọc: lọc các dung dịch nghiền mẫu bột để chắt lấy dịch lọc.
- Khi sử dụng bất cứ loại thiết bị nào dù đơn giản hay phức tạp, chúng ta cần
hiểu rõ cấu trúc, cách vận hành và sử dụng thiết bị để tránh làm hư hỏng dụng
cụ, máy móc, thiết bị cũng như thu được kết quả chính xác và đảm bảo an toàn.

III. CÁC KỸ NĂNG TRONG TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Nêu trình tự các bước trong tiến trình nghiên cứu khoa học.
Để hình thành nên một giả thuyết khoa học và kiểm chứng một giả thuyết
chúng ta cần sử dụng cách tư duy khoa học nào? Giải thích.

III. CÁC KỸ NĂNG TRONG TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Các nhà sinh học luôn tuân theo một quy trình nghiên cứu khoa học
bao gồm các bước theo trình tự: Quan sát → đặt câu hỏi →hình
thành giả thuyết → thiết kế và tiến hành thí nghiệm kiểm chứng →
phân tích kết quả thí nghiệm → rút ra kết luận (chấp nhận hoặc bác
bỏ giả thuyết).

IV. TIN SINH HỌC – CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC

Câu 1. Tin sinh là gì?
Câu 2. Nêu một số vai trò và thành tựu của tin
sinh học.
Câu 3. Chúng ta có thể sử dụng các công cụ tin
học trong học tập môn Sinh như thế nào?

III. TIN SINH HỌC – CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC
 

Tin sinh học là ngành khoa học sử dụng các phần mềm máy tính
chuyên dụng, các thuật toán, mô hình để lưu trữ, phân loại, phân
tích các bộ dữ liệu sinh học ở quy mô lớn nhằm sử dụng chúng một
cách có hiệu quả trong nghiên cứu khoa học và trong đời sống.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Để hỗ trợ cho việc điều tra các vụ án hình sự, các nhà pháp y có thể
sử dụng phương pháp nghiên cứu nào? Cho ví dụ.

- Phương pháp quan sát: khám nghiệm tử thi thể xác định các
vết thương, quan sát các vật chứng ở hiện trường,...
- Phương pháp làm việc trong phòng thí nghiệm: xét nghiệm
DNA từ mẫu máu, tóc,... từ hiện trường hoặc trên hung khí gây
án,...
.

LUYỆN TẬP
Câu 2: Tại sao phẩm chất trung thực rất quan trọng trong nghiên cứu
khoa học?
Trong nghiên cứu khoa học, người nghiên cứu cần có phẩm chất trung thực
để đảm bảo kết quả nghiên cứu chính xác và khách quan, không làm giả số
liệu để tránh sai lệch kết quả nghiên cứu; đảm bảo quyền lợi và quyền tác
giả của người khác bằng việc không sao chép phương pháp hay kết quả
nghiên cứu của người khác; đảm bảo được tính chính xác của các kiến thức
khoa học cũng như đảm bảo được niềm tin của cộng đồng đối với kết quả
nghiên cứu.

VẬN DỤNG, MỞ RỘNG

Hoạt động nhóm ở nhà: thiết kế thí nghiệm tìm hiểu ảnh hưởng của
nước đến chiều cao cây đậu tương ngoài thực địa.