Khởi động: Quan sát các hình ảnh sau, cho biết
đâu là quần thể? Giải thích?

Ví dụ 1: Rừng cây
Ví dụ 4:Đồng ruộng
Chương II
QUẦN XÃ SINH VẬT
Tiết 45 – Bài 40
QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ


Giáo viên: Nguyễn Thị Lựu
Trường: THPT Thuận Thành số 1_ Bắc Ninh
I.KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

Hãy quan sát ví dụ sau đây cho biết: Trong đồng ruộng có những loài nào đang sinh sống và mối quan hệ giữa chúng?
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
- Các cây lúa torn ruộng lúa: QT lúa
- Các con rắn nước trong ruộng lúa: QT rắn nước
- Các con ốc trong ruộng lúa: QT ốc
- Các con tôm trong ruộng lúa: QT tôm
- Các con sâu cuốn lá trong ruộng lúa: QT sâu cuốn lá
- Các con cá trong ruộng lúa: QT cá…….



I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Quần xã sinh vật là gì?
Quần xã sinh vật là một tập hợp các quần thể sinh vật thuộc nhiều loài khác nhau, cùng sống trong một không gian và thời gian nhất định.
Các sinh vật trong quần xã tác động qua lại và có mối quan hệ gắn bó với nhau như một thể thống nhất do vậy quần xã có cấu trúc tương đối ổn định.
Quần xã rừng cây lá kim
Quần xã thực vật vùng sa mạc
Quần xã rừng thưa
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT
Quần xã rừng quốc gia Cát Tiên
Quần xã rừng ngập mặn
Quần xã đồng ruộng
Quần xã hồ cá tự nhiên
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
a. Số lượng loài và số lượng cá thể của mỗi loài:
I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.
- Biểu hiện: Số lượng loài và số lượng cá thể của mỗi loài trong quần xã
Em có nhận xét gì về số lượng loài và số lượng cá thể mỗi loài của hai quần xã trên?
Theo em quần xã nào trong hai quần xã trên tồn tại ổn định hơn?
Quần xã rừng mưa nhiệt đới
Biểu thị mức độ đa dạng và trạng thái của quần xã: ổn định hay suy thoái
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
a. Số lượng loài và số lượng cá thể của mỗi loài:
b. Loài ưu thế và loài đặc trưng
* Loài ưu thế
- Là những loài có vai trò quan trọng trong quần xã do có số lượng nhiều, sinh khối lớn hoặc do hoạt động của chúng mạnh.
+ Lúa ở quần xã ruộng lúa
- Ví dụ:
+ Quần xã rừng ngậpmặn: đước
Quần xã ruộng lúa
Quần xã rừng ngập mặn
Vai trò: Quyết định chiều hướng phát triển của quần xã
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
a. Số lượng loài và số lượng cá thể của mỗi loài:
b. Loài ưu thế và loài đặc trưng
* Loài đặc trưng
- Ví dụ:
- Là loài chỉ có ở quần xã nào đó hoặc có số lượng nhiều hơn hẳn các loài khác và có vai trò quan trọng hơn các loài khác trong quần xã.
Cá cóc ở Tam Đảo, rừng cọ ở Phú Thọ, tràm ở rừng U Minh.......
Rừng Tam Đảo
Đồi cọ ở Phú Thọ
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
2. Đặc trưng về phân bố cá thể trong không gian của quần xã
- Phân bố theo chiều thẳng đứng
* Các kiểu:
Ví dụ:
+ Rừng mưa nhiệt đới: tầng vượt tán, tầng tán rừng, tầng cây gỗ dưới tán, tầng cây nhỏ dưới cùng
+ Trong các ao nuôi cá: tầng trên (động vật, thực vật phù du, cá mè, cá trắm...); tầng giữa (cá chép, cá trôi, cá rô...); tầng đáy (tôm, cua, ốc, lươn...).
Tầng trên
Tầng giữa
Tầng đáy
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
2. Đặc trưng về phân bố cá thể trong không gian của quần xã
- Phân bố theo chiều ngang
* Các kiểu:
Ví dụ:
+Trên mặt đất: đỉnh núi, sườn núi, chân núi

+Đại dương: gần bờ (tôm, cua, cá nhỏ...), ven bờ (cá ngừ, cá thu...) và vùng ngoài khơi (cá voi, cá heo...)
Vùng gần bờ
Vùng ven bờ
Vùng ngoài khơi
- Phân bố theo chiều thẳng đứng
Tầng trên
Tầng đáy
Tầng giữa
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
* Nguyên nhân:
2. Đặc trưng về phân bố cá thể trong không gian của quần xã
* Các kiểu:
Do nhu cầu sống của mỗi loài khác nhau
Do điều kiện các nhân tố sinh thái phân bố không đều
- Phân bố theo chiều thẳng đứng
- Phân bố theo chiều ngang
Vùng gần bờ
Vùng ven bờ
Vùng ngoài khơi
Tầng trên
Tầng giữa
Tầng đáy
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã
* Nguyên nhân:
2. Đặc trưng về phân bố cá thể trong không gian của quần xã
4. Tầng vượt tán
3. Tầng tán rừng
2. Tầng cây gỗ dưới tán
1. Tầng cây nhỏ dưới cùng
* Các kiểu:
* Ý nghĩa
Gảm mức cạnh tranh sinh thái trong quần xã.
Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn sống
Vùng gần bờ
Vùng ven bờ
Vùng ngoài khơi
Hiểu biết về sự phân bố của quần xã ao hồ có ý nghĩa gì đối với việc nuôi cá?
2. Đặc trưng về phân bố cá thể trong không gian của quần xã
II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
1. Các mối quan hệ sinh thái
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
A
A
B
A
B
B
Hợp tác chặt chẽ giữa hai hay nhiểu loài và tất cả các loài tham gia cộng sinh đều có lợi
Nấm, vi khuẩn và tảo đơn bào cộng sinh trong địa y; vi khuẩn lam cộng sinh trong nốt sần cây họ đậu...
Hợp tác giữa hai hay nhiều loài và tất cả các loài tham gia hợp tác đều có lợi. Khác với cộng sinh, quan hệ hợp tác là quan hệ không chặt chẽ và nhất thiết phải có đối với mỗi loài.
Hợp tác giữa chim sáo và trâu rừng; chim mỏ đỏ và linh dương; lươn biển và cá nhỏ.
Hợp tác giữa hai loài, trong đó một loài có lợi còn loài kia không có lợi cũng không có hại gì.
Cộng sinh giữa phong lan và cây gỗ; cá ép sống trên cá lớn
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
1. Các mối quan hệ sinh thái
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Trong quan hệ hỗ trợ các loài hoặc đều có lợi hoặc ít nhất không bị hại.
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
1. Các mối quan hệ sinh thái
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
Là quan hệ giữa một bên là loài có lợi và bên kia là loại bị hại
Trong quan hệ hỗ trợ các loài hoặc đều có lợi hoặc ít nhất không bị hại.
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
1. Các mối quan hệ sinh thái
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
2. Hiện tượng khống chế sinh học
Thế nào là hiện tượng khống chế sinh học?
- Khống chế sinh học là hiện tượng số lượng cá thể của một loài bị khống chế ở một mức độ nhất định không tăng quá cao hoặc giảm quá thấp do tác động của các mối quan hệ sinh thái trong quần xã
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
1. Các mối quan hệ sinh thái
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
2. Hiện tượng khống chế sinh học
- Khái niệm
- Vai trò:
Ong ký sinh trên bọ dừa
+ Lí luận: Đảm bảo tính ổn định cho quần xã
+ Thực tế: sử dụng thiên địch để phòng trừ sinh vật gây hại
Cho các mối quan hệ sau:
1. Hải quỳ và cua 13.Cây tầm gửi sống trên thân cây gỗ
2.Trùng roi và mối 14.Vi khuẩn rhirobium và cây họ đậu
3.Nhạn bể làm tổ tập đoàn 15.Dây tơ hồng trên thân cây gỗ
4.Lúa và cỏ dại 16.Chim kền kền ăn thị thừa của thú
5.Kiến và cây kiến 17.Cá ép sống bám trên cá lớn
7. Cây nắp ấm và ruồi 18. Tỏi và1 số loài xung quanh nó.
8.Hươu và cỏ 19.Phong lan sống bám trên thân cây gỗ
9.Lươn biển và cá nhỏ 20. Cú và chồn
10.Chim sáo và trâu rừng
11.Giun sống trong cơ quan tiêu hóa của động vật
12. Khuẩn lam tiết các chất độc, gây hại cho các loài động vật sống xung quanh
Hãy sắp xếp các ví dụ trên thuộc các mối quan hệ?
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

Bài tập vận dụng:
1.Cộng sinh:
2.Hội sinh:
3.Hợp tác
4.Cạnh tranh
5.Kí sinh
6.Ức chế - cảm nhiễm
7.SV này ăn SV khác
1,2,5,14
16,17,19
3,9,10
4,20
11,13,15
12,18
7,8
Bài tập vận dụng:
1) Nêu thành phần loài trong
quần xã rừng cao su?
- Cây cao su, các cây cỏ,
cây bụi, giun dế, sâu bọ,….

2) Xác định loài ưu thế, loài
đặc trưng?
- Loài ưu thế: cây cao su
- Loài đặc trưng: cây cao su

3) Quần xã trên phân bố theo
kiểu nào?
- Kiểu thẳng đứng.

4) Xác định kiểu phân bố ở
quần xã biển?
- Kiểu thẳng đứng
- Kiểu nằm ngang

Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

Bài tập vận dụng:
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ


Tập hợp nhiều cá thể cùng loài.




Tập hợp nhiều quần thể khác loài.
Xảy ra mối quan hệ cùng loài: Hỗ trợ và cạnh tranh.
Ngoài quan hệ cùng loài còn có quan hệ khác loài.



Các đặc trưng cơ bản: Mật độ, nhóm tuổi, tỷ lệ giới tính, sức sinh sản, sức tử vong, kiểu tăng trưởng, sự phân bố, kích thước quần thể.




Các đặc trưng: Thành phần loài, phấn bố cá thể trong không gian quần xã.



Bài tập vận dụng:
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
1. Đặc điểm của các mối quan hệ hỗ trợ giữa các loài trong quần xã là :
các loài đều có lợi hoặc ít nhất không bị hại
B. ít nhất có một loài bị hại
C. tất cả các loài đều bị hại
D. không có loài nào có lợi

A
Đề tốt nghiệp năm 2009
Bài tập vận dụng:
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
2. quan hệ chặt chẽ giữa hai hay nhiều loài mà tất cả các loài tham gia đều có lợi là mối quan hệ
A. Ức chế - cảm nhiễm
B. Hội sinh
C. Cộng sinh
D. Hợp tác
C
Đề tốt nghiệp năm 2009
Bài tập vận dụng:
III. QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ
Tiết 45 – Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT.

II. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ
3. Loài rận sống trên da chó và hút máu chó để sống cơ thể, là biểu hiện của mối quan hệ :
A. Hội sinh
B. Ký sinh – sinh vật chủ
C. Hợp tác
D. Cộng sinh
B
Đề tốt nghiệp năm 2011
Bài tập vận dụng: