VĂN BẢN:
QUÊ HƯƠNG
Tế Hanh
b. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác:
I/- Đọc – chú thích
Đọc
Chú thích
-Tên khai sinh: Trần Tế Hanh, sinh ngày 20/6/1921, - 2009. quê Quảng Ngãi
-Năm 1936 bắt đầu sáng tác, sáng tác nhiều về quê hương Tế Hanh là nhà thơ của quê hương.
- Ông là một nhà thơ mới tiêu biểu, với phong cách thơ hồn hậu, sáng trong, đằm thắm, thanh thoát, nhẹ nhàng.
- Ông được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.
Bài thơ được sáng tác năm 1939, lúc nhà thơ mới 18 tuổi đang học ở Huế, rất nhớ nhà, nhớ quê hương.
a.Tác giả
c. Giải nghĩa từ ngữ: trai tráng, tuấn mã, ghe.
1.Tìm hiểu khái quát
- Thể thơ, gieo vần :
-PTBĐ:
- Bố cục.
Bố cục: Ba phần
Phần 1: Khổ 1 giới thiệu chung về làng quê
Phần 2: Khổ 2 và khổ 3: Bức tranh lao động của làng chài
Phần3: Khổ 4: Nỗi nhớ quê hương
Thể thơ: thể tám chữ, liền mạch, gồm nhiều khổ, số câu chữ không bắt buộc,
Gieo vần: Linh hoạt, đa dạng
* Vần Ôm và vần Liền , vần chân
(- Vần Ôm : Trong 1 khổ thơ 4 câu
+ Chữ cuối câu 1 vần với chữ cuối câu 4
+ Chữ cuối câu 2 vần với chữ cuối câu 3.
- Vần chân: gieo ở cuối các câu thơ)
- PTBĐ: BC kết hợp miêu tả, tự sự.
a. Giới thiệu chung
về làng chài:
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây, cách biển nửa ngày sông.
2.Tìm hiểu chi tiết văn bản
-> giọng điệu tâm tình, lời kể-Cách giới thiệu ngắn gọn,
giản dị mà nêu được cả nghề nghiệp, vị trí địa lí của làng:
Làng chài như một hòn đảo nhỏ nổi giữa bốn bề sông nước.
b. Bức tranh lao động của làng chài:
Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang.
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió...
*.Cảnh đoàn thuyền ra khơi:
Yêu cầu: Đọc khổ 2. Khổ thơ miêu tả cảnh gì? Hãy chỉ ra và phân tích cái hay cái đẹp ở đoạn này?
Gợi ý:
- Đoàn thuyền ra khơi đánh cá trong khung cảnh thiên nhiên thế nào - báo hiệu điều gì?
- Trong nền không gian ấy nổi bật lên hình ảnh nào? Cảnh ra khơi của đoàn thuyền được gợi tả qua những hình ảnh nào?
- Phân tích cái hay của những nét nghệ thuật mà tác giả sử dụng khi giới thiệu những hình ảnh đó?
- Chú ý cái đẹp, cái hay của hai câu thơ:
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió
* Cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá:
-Thiên nhiên: khi trời trong, gió nhẹ.“sớm mai hồng”
=> Liệt kê-Buổi sớm tươi đẹp, trong sáng, báo hiệu một điềm lành đầy hứa hẹn.
Hình ảnh dân chài: Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá
Chiếc thuyền : nhẹ, hăng như tuấn mã, phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm : giương to như mảnh hồn làng; rướn thân trắng bao la thâu góp gió.
=> Bằng biện pháp nghệ thuật so sánh nhân hóa , ngôn ngữ giàu giá trị biểu cảm, bút pháp lãng mạn cùng với một loạt động từ mạnh tác giả đã nên một khung cảnh thiên nhiên tươi sáng , làm nổi bật vẻ đẹp mạnh mẽ, khoáng đạt, khí thế dũng mãnh hăm hở đầy sức sống của con thuyền khi ra khơi, toát lên vẻ đẹp và sức sống khoẻ khoắn, mạnh mẽ hấp dẫn của người dân chài.
– kể, tả=> dân chài vạm vỡ, khỏe mạnh.
=>So sánh, động từ mạnh- con thuyền dũng mãnh băng mình ra khơi


=> So sánh cánh buồm cụ thể với mảnh hồn làng- trừu tượng, vô hình ; nhân hóa; động từ mạnh => mang linh hồn làng chài, Thuyền ưỡn căng lồng ngực thu hết sóng gió bao,la hết sức tiến ra biển khơi
Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.
Không khí vui vẻ, rộn ràng, đầy ắp niềm vui và sự sống..
-Không khí trở về:
*. Cảnh đoàn thuyền trở về:
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”.
Lời cảm tạ của người chài với thiên nhiên khi trời yên biển lặng, an toàn trở về với thành quả : những con cá tươi ngon thân bạc trắng.
- So sánh với cá của Huy cận
Dân chài lưới, làn da ngăm rám nắng,
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.
Hình ảnh con thuyền:
-Nhân hóa, ẩn dụ ->nghỉ ngơi, cảm nhận vị biển-Con thuyền đồng nhất với cuộc đời, số phận người dân chài.
Hình ảnh dân chài:
=>Cảnh đoàn thuyền trở về trong niềm vui hạnh phúc ấm no; những người dân chài thì khỏe đẹp, dày dạn nắng gió biển khơi và gắn bó sâu nặng với quê hương.
Tả thực+ sáng tạo (vị biển: mặn, tanh,nắng gió)-tạc nên dáng vẻ rất riêng của người dân chài.
Nhớ
Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ
Màu nước xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi
Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi
Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!
c. Nỗi nhớ quê hương:
-Điệp ngữ, liệt kê, câu cảm thán- Nỗi nhớ đa dạng: Màu sắc cảnh vật, hình dáng thấp thoáng con thuyền. Kết đọng lại mùi vị đặc trưng của làng chài
=>Giọng thơ trầm lắng, tha thiết , câu cảm thán; điệp ngữ, liệt kê, khổ thơ thể hiện nỗi nhớ và sự gắn bó sâu nặng của nhà thơ với quê hương làng chài.
Màu xanh của nước
Màu bạc của cá
Màu vôi của cánh buồm
Hình bóng con thuyền…
Mùi nồng mặn
III. Ghi nhớ:
1 Nghệ thuật: là bài thơ trữ tình, sử dụng thể thơ 8 chữ hiện đại, có những sáng tạo mới mẻ, phóng khoáng. Sáng tạo nhiều hình ảnh so sánh độc đáo, đặc sắc, lời thơ bay bổng, đầy cảm xúc
2 Nội dung:
- Bức tranh tươi sáng, sinh động về một làng quê miền biển.
- Cuộc sống lao động vất vả và niềm hạnh phúc bình dị của người dân làng biển
- Nỗi lòng chân thành sâu sắc của nhà thơ với quê hương.
3 Ý nghĩa: Bài thơ là sự bày tỏ của tác giả về một tình yêu tha thiết đối với quê hương làng biển, với đất nước.
III/- Luyện tập:
TÌM TỪ KHÓA TRONG CÁC Ô CHỮ SAU
1
1
2
3
4
5
6
C
N
T
U
Ấ
N
M
Ã
H
U
H
C
Ế
A
N
I
Ê
N
H
C
Á
N
H
B
U
Ồ
M
N
H
Ớ
À
O
I
L
Ư
Ớ
I
O
Hình ảnh so sánh con thuyền ra khơi?
TỪ KHÓA:
T
Ế
H
A
N
H
Bài thơ này được sáng tác lúc tác giả đang ở đâu?
Nghề nghiệp dân làng trong bài thơ này?
Bài thơ “Quê hương” in trong tập thơ này.
Nhà thơ ví cái gì như “mảnh hồn làng”
Tâm trạng của nhà thơ khi xa quê.
Rất tiếc bạn đã trả lời sai
T
N
H
Ế
H
A
T
Ế
H
A
N
H
1
2
3
4
5
6
Bài tập 2 (SGK tr18)
- Sưu tầm và chép lại một số câu thơ, đoạn thơ nói về tình cảm đối với quê hương mà em yêu thích.
Lớp lớp mây cao đùn núi bạc,
Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa.
Lòng quê dợn dợn vời con nước,
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.
Tràng Giang -Tác Giả: Huy Cận
Yêu quê tình mãi ngọt lành
Du dương khúc hát thanh bình ngân nga
Điệu hò xứ Huế vang xa
Gửi tình em với quê nhà đợi mong
Còn Mãi Hương Quê
Tác giả: Hiền Nhật Phương Trần
Có những trưa tôi đứng dưới hàng cây
Bỗng nghe dâng cả một nỗi tràn đầy
Hình ảnh con sông quê mát rượ
Lai láng chảy lòng tôi như suối tưới
Quê hương ơi! Lòng tôi cũng như sông
Tình Bắc Nam chung chảy một dòng
Không ghềnh thác nào ngăn cản được
Tôi sẽ lại nơi tôi hằng mơ ước
Tôi sẽ về sông nước của quê hương
Tôi sẽ về sông nước của tình thương.
Nhớ Con Sông Quê Hương
Tác giả: Tế Hanh
Quê Hương Hoài Nhớ
Thơ: Phú Sĩ
Quay gót trở về một lần với quê hương
Thương lắm anh ơi vấn vương bao nỗi nhớ
Ký ức tuổi thơ theo năm chờ tháng đợi
Ôm ấp vui buồn theo từng hạt mưa rơi
Hãy lại một lần về chốn cũ anh ơi!
Nơi bến sông xưa còn bên bồi bên lở
Lời hẹn năm nào đời này anh còn nợ
Trăn trở đêm buồn trăn trở khúc nhạc xưa
Hãy lặng nhớ về mùa hoa bưởi đong đưa
Dáng mẹ liêu xiêu nắng đùa trên mái lá
Có kỷ niệm về mối tình cha thắm đỏ
Ru mãi ngọt ngào tuổi thơ đã rời xa
Anh hãy quay về mùa cây lúa trổ hoa
Cánh đồng vàng ươm tình thương còn chan chứa
Cúm núm gọi đàn tiếng kêu còn dang dở
Điệp khúc quê mình còn đợi mãi tình anh.
Dặn dò
Soạn bài “ Khi con tu hú”
Về nhà học thuộc lòng bài thơ
Viết một đoạn văn ngắn nói cảm nghĩ của em về quê hương
Xao lòng
Bâng khuâng… về với Cẩm Đàn xanh
Người lính năm xưa… vấn vương nỗi nhớ
Tuổi thơ em từng năm chờ tháng đợi
Ôm ấp vui buồn trang thư lính từ anh
Hãy một lần về lại chốn rừng xanh
Nơi núi đèo xưa tdắt xe, đi bộ
Lời hẹn năm nào đời này anh còn nợ
Trăn trở đêm buồn trăn trở ước hẹn xưa

Hãy nhớ về miền đất đỏ đong đưa
Em chung xe với anh- người lính dược
Lá thư dịu dàng: say lòng người miền ngược
Ru mãi ngọt ngào… tuổi thơ đã rời xa

Anh có quay về? Bông đót đã trổ hoa
Miền Cẩm Đàn ươm một thời hoa đỏ
Ta xa rồi… lời yêu còn dang dở
Tóc ngả màu… còn đợi mãi tình anh…