CHÀO MỪNG THẦY CÔ
VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP
Môn: Ngữ văn 6

HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU

NGHE BÀI HÁT VÀ TRẢ LỜI CÂU HỎI

Tên của bài hát là gì?
Việt Nam quê hương tôi
Quê hương
Quê tôi
Một thoáng quê hương

Bài hát nói về chủ đề nào?
Tôi và các bạn
Gõ cửa trái tim
Yêu thương chia sẻ
Quê hương yêu dấu

Trong bài hát có câu : “Thoáng thấy áo dài bay
trên đường phố”. “Áo dài”Chỉ ai?

Trẻ em Việt Nam
Người phụ nữ Việt Nam
Thanh niên Việt Nam
Người cao tuổi Việt Nam

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH
THÀNH KIẾN THỨC

TIẾT 49: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Trang 99-100)

1. Nhận biết hoán dụ
- Đọc phần thông tin trang 99-100 và trả lời phiếu
học tập số 1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Làm việc nhóm cặp đôi 2 phút

Đọc câu thơ sau:
Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
(Trích Việt Bắc -Tố Hữu)

- Áo chàm để chỉ ai? Tại sao nói
như vậy?

- Áo Chàm

(Dấu hiệu)

Chỉ người dân Việt Bắc với trang phục
đặc trưng là áo chàm.
(Sự vật)

Hai đối tượng này có quan hệ tương
cận (gần nhau) nên có thể thay thế
cho nhau.
Trong tiếng Việt gọi đây là biện
pháp tu từ hoán dụ.

1. Nhận biết hoán dụ

Khái niệm: Hoán dụ là biện pháp tu từ dùng từ
ngữ vốn chỉ sự vật, hiện tượng này để gọi tên sự
vật, hiện tượng, khác có mối tương cận (gần
nhau), nhằm tăng khả năng gợi hình, gợi cảm,
cho sự diễn đạt.

- Các kiểu hoán dụ thường gặp:
Xét các ví dụ sau:
Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè.
(Lượm - Tố Hữu )

Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
(Hoàng Trung Thông)

Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè.
( Tố Hữu )
“Huế”

Người dân xứ Huế

Lấy vật chứa đựng để gọi vật
được chứa đựng.
“đổ máu”

Chiến tranh

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật.

Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
( Hoàng Trung Thông )
Bàn tay
(Một bộ phận)

Người lao động
(Toàn thể)

Lấy một bộ phận để gọi toàn thể.

- Các kiểu hoán dụ thường gặp:
+ Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật;
+ Lấy vật chứa đựng để gọi vật được chứa đựng;
+ Lấy một bộ phận để gọi toàn thể.

2. Nghĩa của từ
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
(Thảo luận nhóm lớn 8 nhóm- 5 phút)
Em hãy giải thích nghĩa của các từ, cụm từ sau:
- Khỏe như voi:...............................
- Chậu nhựa (chất liệu, công dụng):…………
- Giáo viên (nhiệm vụ):………………….......
- Nhà gỗ (vật liệu, chức năng):…………........

2. Nghĩa của từ
- Khỏe như voi: Chỉ người có sức khỏe rất tốt, cường tráng…
- Chậu nhựa: Là vật dụng làm bằng nhựa, chức năng để chứa đựng…
- Giáo viên: Là người làm nhiệm vụ dạy học, giáo dục…

- Nhà gỗ: Được làm từ gỗ, chức năng dung để ở, chứa đồ…
=> Như vậy ta thấy mỗi từ, cụm từ đều có cách giải thích nghĩa riêng
của nó.

2. Nghĩa của từ
Khái niệm: Nghĩa của từ là nội dung (sự việc,
tính chất, hoạt động, quan hệ) mà từ biểu thị

3. Luyện tập

Câu 1 (trang 99 SGK) Hoạt động cá nhân.
Các từ ngữ in đậm trong những câu sau có ý nghĩa hoán dụ.
Em hãy giải thích nghĩa của các từ ngữ đó:
a. Suốt một đời người, từ thuở lọt lòng trong chiếc nôi tre, đến
khi nhắm mắt xuôi tay, nằm trên chiếc giường tre, tre với mình
sống có nhau, chết có nhau, chung thủy.
b. Tre giữ làng giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín.
c. Thị thơm thì giấu người thơm
Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà.

1. Bài tập 1 SGK
a. Nhắm mắt xuôi tay: nói đến cái chết, qua đời, mất.
b. Mái nhà tranh, đồng lúa chín: chỉ quê hương, làng
mạc, ruộng đồng.
c. Áo cơm cửa nhà: nói đến của cải vật chất.

2. Bài tập 3 (trang 100 SGK)
(Hoạt động nhóm đôi 3 phút)
Những dòng thơ :
Đẽo cày theo ý người ta.
Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì.
 Gợi cho em liên tưởng đến thành ngữ nào? Giải
thích ý nghĩa ngắn gọn của thành ngữ đó.
 

2. Bài tập 3 (trang 100 SGK)
- Thành ngữ : “Đẽo cày giữa đường”.
- Ý nghĩa: Trong cuộc sống cần có chính kiến, độc lập, những ai luôn
bị tác động và thay đổi theo ý kiến người khác thì làm việc gì cũng
không đạt được kết quả.

HOẠT ĐỘNG
4: VẬN DỤNG

là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của sự vật,
hiện tượng, khái niệm khác có mối quan hệ tương cận
với nó, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.”

Là khái niệm của biện pháp tu từ nào từ nào?
So sánh
Hoán dụ
Ẩn dụ
Nhân hóa

Nhận xét nào sau đây đúng nhất với khái niệm
thành ngữ?
Cụm từ cố định

Biểu thị ý hoàn chỉnh
Cụm từ cố định, biểu thị ý hoàn chỉnh
Cụm từ cố định, biểu thị ý không hoàn chỉnh

- Hoàn thành bài tập 2, 4 SGK/100
- Viết một đoạn văn ngắn (6 – 8 câu) miêu
tả về vẻ đẹp quê hương em, trong đoạn văn
có sử dụng phép tu từ hoán dụ.