CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC CON HỌC SINH
THAM DỰ TIẾT HỌC

CÙNG CHÚ ẾCH CON
THAM GIA TRÒ CHƠI
“ĐỐ VUI” NÀO!

BÀI MỚI

Làm thế nào để con cua được chín chân?

luộc

Bàn gì xe ngựa sớm chiều giơ ra?

Bàn cờ

Quần rộng nhất là quần gì?

Quần đảo

Nước gì ăn được mà không uống được?

Nước cờ

Cầu gì biết chạy?

Cầu thủ

Xã nào đông nhất?

Xã hội

Con gì đập thì sống, không đập thì chết?

Con tim

Bệnh gì bác sĩ bó tay?

Gãy tay

Từ gì mà 100% người Việt Nam đều phát âm sai?

Sai

Một trăm thứ bạc, bạc gì là chẳng ai mua?

bạc tình

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
TỪ ĐA NGHĨA, TỪ ĐỒNG ÂM, TỪ MƯỢN

I. LÝ THUYẾT

1. Từ đa nghĩa:

Từ “ăn” trong các câu sau có giống nhau không?
1. Cả nhà ăn cơm tối.
2. Bạn Hoa ăn mặc rất đẹp.
3. Xe này ăn xăng lắm.

🎯 “Đúng rồi, cùng một từ 'ăn' mà nghĩa thay đổi theo từng tình huống!
🎯 Các nét nghĩa có mối liên hệ với nhau
→ từ đa nghĩa.

Kết luận: Từ đa nghĩa là từ có hai nghĩa trở lên.

2. Từ đồng âm:

Từ “đường” trong các câu này có giống
nhau không?
a) Mẹ pha nước chanh với đường.
b) Chúng em đi học trên đường làng.
🎯 Cùng một từ, mà nghĩa khác nhau hoàn toàn!
👉 Các từ viết và đọc giống nhau nhưng nghĩa không liên quan
→ từ đồng âm.

Kết luận: Từ đồng âm là những từ có cách phát âm
và viết chữ giống nhau nhưng có nghĩa khác nhau.

3. Từ mượn

Gọi tên các sự vật sau. Theo em, chúng từ đâu mà có?

📺 🍔 🚗
🎯 Tiếng nước ngoài
Kết luận: Từ mượn là những từ mượn tiếng nước
ngoài để biểu thị những sự vật, hiện tượng, đặc điểm,...
mà tiếng Việt chưa có từ thích hợp để biểu thị.

Ví dụ: 

+ Từ mượn tiếng Hán (tiếng Trung Quốc): tác phẩm, văn học,
sứ giả, hòa bình,...
+ Từ mượn tiếng Pháp: (nhà) ga, xà phòng, pa nô, áp phích,...
+ Từ mượn tiếng Anh: mít tinh, ti vi,...
Các từ đã được Việt hóa thì viết như tiếng Việt. Còn thuật ngữ
khoa học thì cần viết theo nguyên trạng để dễ tra cứu khi cần
thiết, ví dụ: acid, oxygen, hydro,... 

Lưu ý:
Mượn từ là một cách làm
giàu cho ngôn ngữ dân
tộc. Tuy nhiên để bảo vệ
sự trong sáng của ngôn
ngữ dân tộc chỉ nên mượn
từ khi thật sự cần thiết và
đã mượn thì phải tìm hiểu
kĩ để sử dụng cho đúng.

NHÓM 1: Bài tập 1
NHÓM 2: Bài tập 3
NHÓM 3: Bài tập 2, 4
Thời gian: 05 phút

HOẠT
ĐỘNG
NHÓM

Bài tập 1:
Xác định nghĩa của các từ chân, chạy trong mỗi trường hợp dưới đây:
Chân:
a) Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi khi trèo lên xe, tôi ríu cả hai
chân lại. .
(Nguyên Hồng)
→ Từ chân chỉ bộ phận cơ thể người.
b) 
Dù ai nói ngả, nói nghiêng
Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.

(Ca dao)

→ Từ chân chỉ bộ phận đồ vật.

c) Đám tàn quân giẫm đạp lên nhau chạy trốn, tráng sĩ đuổi đến chân núi
Sóc. (Thánh Gióng)
→ Từ chân chỉ bộ phận của núi nối núi với đất liền.
Chạy:
a) Thằng Khìn chạy lon ton quanh sân... (Cao Duy Sơn)
→ Từ chạy chỉ hành động con người.
b) Xe chạy chậm chậm. (Nguyên Hồng)
→ Từ chạy chỉ hoạt động của xe.

Chạy:
c) Vào Thanh Hóa đi, tao chạy cho tiền tàu. (Nguyên Hồng)
→ Từ chạy chỉ hành động lo (cho) tiền tàu.
d) Bãi cát trắng phau, chạy dài hàng mấy nghìn thước. (Mộng Tuyết)
→ Từ chạy chỉ độ dài của bãi cát.

Bài tập 2:
Tìm thêm ba từ chỉ bộ phận cơ thể người và kể ra một số ví dụ về sự
chuyển nghĩa của chúng (sang nghĩa chỉ bộ phận của vật).

Mặt: mặt bàn, mặt
ghế, mặt sàn,...

Miệng: miệng chén,
miệng bát, miệng
chum,...

Chân: chân ghế, chân
bàn, chân tủ,...

Bài tập 3: Tìm từ đa nghĩa, từ đồng âm trong những câu dưới đây:
a) Chín:
Quýt nhà ai chín đỏ cây
Hỡi em đi học, hây hây má tròn.
(Tố Hữu)
→ Từ chín chỉ trạng thái đã sẵn sàng thu hoạch của quýt.
Một nghề cho chín còn hơn chín nghề.
(Tục ngữ)
→ Từ chín thứ nhất chỉ sự thành thạo, chuyên nghiệp, lành nghề.
Từ chín thứ hai chỉ số đếm.

b) Cắt:
Nhanh như cắt, rùa há miệng đớp lấy thanh gươm rồi lặn xuống nước. (Sự tích Hồ
Gươm)
→ Từ cắt chỉ loài chim.
Việc làm khắp chốn cùng nơi
Giục đi cắt cỏ vai tôi đã mòn.

(Ca dao)

→ Từ cắt chỉ một hành động dùng kéo/ liềm/...để dọn sạch cỏ.
Bài viết bị cắt mất một đoạn. (Dẫn theo Hoàng Phê)
→ Từ cắt chỉ hành động lược bỏ ngôn từ cho ngắn gọn.
Chúng cắt lượt nhau suốt ngày vào cà khịa làm cho Trũi không chịu được.
 (Tô Hoài)
→ Từ cắt chỉ sự phân công, phân chia, thay phiên.

Bài tập 4:
Tìm các từ mượn trong những câu dưới đây. Đối chiếu với nguyên
dạng trong tiếng Pháp, tiếng Anh để biết nguồn gốc của những từ đó.

a) Đó là lần đầu tiên tôi thấy ô tô. (Hon-đa Sô-i-chi-rô) 
→ Tiếng Pháp: auto.
b) Chọn lúc cả nhà không ai để ý, tôi lén lấy 2 xu để làm tiền lộ
phí. (Hon-đa Sô-i-chi-rô) 
→ Tiếng Anh: cent.
c) Lúc đó, tôi vô cùng cảm phục những chú thợ điện với túi đồ nghề
gồm kìm, tuốc nơ vít cột ngang lưng trèo lên cột điện nối dây
cáp. (Hon-đa Sô-i-chi-rô) 
→ Tiếng Pháp: tournevis.

d) Khi tôi đọc sách, mọi thông tin vào đầu tôi rất chậm, những khi xem ti
vi bằng tai và mắt thì tôi cảm nhận mọi việc nhạy bén hơn nhiều. 
(Hon-đa Sô-i-chi-rô) 
→ Tiếng Anh: TV - television.
e) Tôi khẩn khoản xin cha mua cho tôi một chiếc mũ kết và tự tay tôi làm
một cặp kính đeo mắt của phi công bằng bìa các tông. 
(Hon-đa Sô-i-chi-rô) 
→ Tiếng Anh: carton.

01 Trước khi viết
Lựa chọn đề tài
Tìm ý
Lập dàn ý

02

Viết bài, chỉnh
sửa bài viết

,
Ố
C
G
N
Ủ
C
G
N
Ộ
R
MỞ

Dựa vào dàn ý viết
thành một bài văn
hoàn chỉnh

Đảm bảo đặc điểm
kiểu bài kể lại một
trải nghiệm

Chúng ta cùng khám phá bí ẩn của Tiếng Việt

Mỗi bạn sẽ có 3 phiếu trả lời:

Luậ
t
chơi

Từ đa nghĩa
Từ đồng âm
Từ mượn

🔎

 Vụ án 1: ĂN HAY KHÔNG ĂN?
a. Bé Lan ăn cơm rất ngon.
b. Cái áo này ăn màu đẹp thật!
👉 Thám tử nào bắt được đây?

Vụ án 2: ĐÁ KÌ LẠ

�
�
a. Cậu bé đá bóng thật mạnh.

b. Bức tường này xây bằng đá.
👉 Nghi phạm này thuộc nhóm
nào?

�
�

Vụ án 3:
PHIM TRUYỀN HÌNH LÊN SÓNG

Cô Lan thích xem tivi mỗi tối.
👉 Đây là từ gì đặc biệt trong tiếng Việt?

�
�1. Nam chạy thật nhanh.

Vụ án 4: CHẠY NHƯ GIÓ

2. Cái đồng hồ này chạy sai rồi.
👉 “Chạy” này là ai phụ trách?

�
�Tư đang câu cá.
1. Ông

Vụ án 5: CÂU CÁ HAY CÂU VĂN?

2. Cô giáo bảo viết một câu văn thật hay.
👉 Hai “câu” này có họ hàng gì không?

Vụ án 6: CÀ PHÊ THƠM PHỨC

�
�
Sáng nào bố cũng pha một ly cà phê nóng.
👉 “Cà phê” là từ Việt hay là du học sinh?

VẬN DỤNG

Viết một đoạn văn
ngắn (5 – 7 câu) nói
về tình yêu quê hương
đất nước của em,
trong đoạn văn có sử
dụng ít nhất một từ
đồng âm, một từ đa
nghĩa và một từ mượn.

SUY NGHĨ
VÀ LÀM
BÀI:

XIN CHÂN THÀNH
CẢM ƠN!