CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM HỌC SINH
Việt Bắc
1947-1948
Đầu não kháng chiến
Chiến dịch thu đông
Kháng chiến chống
Pháp
Chủ tịch Hồ
Chí Minh
Hồ Chí Minh
CẢNH KHUYA
RẰM THÁNG GIÊNG
Văn bản
Tiết 42, 43
I. ĐỌC - HIỂU CHÚ THÍCH
1. Tác giả
Trình bày đôi nét về tác giả, tác phẩm
- Hồ Chí Minh (1890-1969): danh nhân văn hóa thế giới, anh hùng giải phóng dân tộc, vị lãnh tụ vĩ đại của đất nước Việt Nam.
2. Tác phẩm
Trình bày đôi nét về hoàn cảnh sáng tác tác phẩm, thể thơ, bố cục
a. Hoàn cảnh sáng tác: được Bác viết ở chiến khu Việt Bắc trong những ngày đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ( 1946-1954).
Việt Bắc
Hang Pác Pó
b. Đọc chú thích
Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt
c. Bố cục: 2 phần
P1: 2 câu thơ đầu: Vẻ đẹp của thiên nhiên
P2: 2 câu thơ cuối: Tâm trạng của nhà thơ.
d. Phương thức biểu đạt
Biểu cảm + miêu tả
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
A. CẢNH KHUYA
1. Vẻ đẹp thiên nhiên
TRAO ĐỔI CẶP ĐÔI TRẢ LỜI CÂU HỎI:
1. Cảnh rừng Việt Bắc vào lúc đêm khuya được miêu tả thông qua những sự vật nào?
2. Khi miêu tả tiếng suối, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng?
3. Em có nhận xét như thế nào về thiên nhiên núi rừng Việt Bắc?
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”
- Âm thanh: tiếng suối
-> So sánh: tiếng suối với tiếng hát: gần gũi với cuộc sống và con người
- Hình ảnh:Trăng, cây cổ thụ,hoa
-> NT: tính từ, điệp ngữ: cỏ cây hoa lá đan lồng vào nhau, hòa quện vào nhau
=> Cảnh đêm trăng lung linh, huyền ảo, giàu sức sống và gần gũi với con người
Cảnh rừng núi đêm khuya
Tiếng suối
Trăng, cổ thụ, hoa
Trong trẻo, gần gũi, ấm áp
So sánh
Quấn quýt, lung linh, huyền ảo
Tiểu đối
Điệp từ
Gần gũi, huyền ảo, sống động, tràn ngập ánh trăng
2. Tâm trạng của nhà thơ (Bác Hồ)
Động não:
1. Hãy chỉ ra đối tượng được nhắc đến trong câu thơ 3?
Biện pháp NT nào được sử dụng trong câu thơ này?
2. Người chưa ngủ là vì lí do gì?
Điều đó cho thấy vẻ đẹp nào trong con người HCM?

3. Em học đc gì từ Bác khi phải đối mặt với khó khăn?

“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
- Trằn trọc không ngủ được.
- Người chưa ngủ vì:
+ Rung động trước vẻ đẹp của đêm trăng
+ Lo nỗi nước nhà
+ Lo cho vận mệnh dân tộc
-> điệp ngữ, so sánh
=> Tình yêu thiên nhiên hòa quyện với tình yêu đất nước
B. RẰM THÁNG GIÊNG
1. Hai câu thơ đầu
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân
Đọc hai câu thơ đầu em thấy cảnh rằm tháng riêng được Bác miêu tat bằng những chi tiết, hình ảnh nào?
- Hình ảnh: Trăng, dòng sông, màu trời, mặt nước
+ Trăng: tròn nhất, sáng nhất
+ Sông, nước, bầu trời: đầy sức xuân
Biện pháp nghệ thuật được Bác sử dụng trong 2 câu thơ đầu?
-> Tính từ, từ láy, điệp từ.
> Bầu trời cao rộng, trong trẻo, trăng tròn tỏa sáng khắp nơi. Không gian mênh mông bát ngát, tràn đầy sức sống của mùa xuân.
2. Hai câu thơ cuối
giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền
Hình ảnh con người và trăng trong 2 câu thơ cuối hiện lên như thế nào?
- Đàm quân sự: ban bạc việc quân, việc nước
- Nguyệt mãn thuyền: trăng đầy thuyền
hai câu cuối nhà thơ đã sử dụng thủ pháp nghệ thuật gì?
-> Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, tính từ
+ Trăng lan tỏa đầy thuyền
+ Trăng làm xao xuyến lòng người
=> Yêu trăng, yêu thiên nhiên và cũng là yêu nước đến tha thiết
em hãy so sánh mối quan hệ giữa trăng và người trong bài thơ “ cảnh khuya” và rằm tháng giêng”
Qua đó em thấy được tình cảm nào của Bác trong hai câu thơ cuối
II. GHI NHỚ/SGK/143
1. Nghệ thuật:
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật cùng với nghệ thuật tiểu đối và những hình ảnh thơ cổ mang lại màu sắc cổ điển cho hai văn bản.
Nghệ thuật so sánh, sử dụng điệp từ kết hợp với ngôn ngữ giản dị.
2. Nội dung:
Vẻ đẹp của đêm trăng nơi chiến khu Việt Bắc thơ mộng, huyền ảo, đầy sức sống.
Vẻ đẹp tâm hồn Bác: tha thiết yêu thiên nhiên, tha thiết với đất nước; tinh thần lạc quan cách mạng sáng ngời.
3. Ý nghĩa:
- Hai văn bản cho thấy vẻ đẹp của quê hương, xứ sở, đặc biệt là vẻ đẹp tâm hồn của chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

III. LUYỆN TẬP
So sánh hai bài thơ Cảnh khuya và Rằm tháng giêng, chỉ ra những nét chung và nét riêng của hai bài
Nhóm 1: Điểm chung
Nhóm 2: Điểm riêng ở mỗi bài
Đều được sáng tác ở Việt Bắc những năm đầu chống Pháp
Đều làm theo thể thất ngôn tứ tuyệt
Đều miêu tả cảnh trăng ở chiến khu Việt Bắc
Đều bộc lộ tâm hồn yêu thiên nhiên, lòng yêu nước, phong thái ung dung, tự tại, sự kết hợp giữa tâm hồn nghệ sĩ và chiến sĩ của Bác
Bài Cảnh khuya viết bằng tiếng Việt
- Bài Rằm tháng giêng viết bằng tiếng Hán
- Cảnh trăng trong mỗi bài có nét đẹp riêng
+ Bài Cảnh khuya: Cảnh trăng rừng lồng vào vòm cây hoa lá nhiều tầng, nhiều đường nét. Nhà thơ một mình ngắm trăng
+ Bài Rằm tháng giêng: Trăng trên sông nước, không gian bát ngát, tràn đầy sắc xuân. Nhà thơ cùng đồng chí của mình bàn việc quân
o
Sưu tầm một số bài thơ, câu thơ của Bác viết về trăng hoặc cảnh thiên nhiên.
Giải đi sớm 1
Gà gáy một lần đêm chửa tan
Chòm sao nâng nguyệt vượt lên ngàn
Người đi cất bước trên đường thẳm
Rát mặt đêm thu trận gió hàn
Giải đi sớm 2
Phương đông màu trắng chuyển sang hồng
Bóng tối đêm tàn quét sạch không
Hơi ấm bao la trùm vũ trụ
Người đi thi hứng bỗng thêm nồng
Mới ra tù, tập leo núi
Núi ấp ôm mây, mây ấp núi
Lòng sông gương sáng, bụi không mờ
Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh
Trông lại trời Nam nhớ bạn xưa
Ngắm trăng
Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa nắm nhà thơ.