DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG 12.BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG

Bài 9
HỒ CHÍ MINH
VĂN HÓA PHẢI SOI ĐƯỜNG CHO QUỐC DÂN ĐI

Văn bản: Mộ (Chiều tối)
GV thực hiện
Bùi Thị Luyến, Gv Trường THPT Chuyên Thái Bình
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Văn bản

MỘ

(Chiều tối)
Hồ Chí Minh

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Nhật kí trong tù

KHỞI ĐỘNG
Trong lịch sử Việt Nam thời kì kháng chiến chống Pháp, có nhiều
chiến sĩ cách mạng đồng thời là nhà thơ bị bắt bớ, giam cầm. Em
Vào
hãy kể tên một số tác giả và các sáng tác trong tù của họ?
nhà
ngục
Quảng
Đông
cảm
tác

Đập đá ở Côn Lôn
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Khi con tu hú

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

I.TÌM HIỂU KHÁI QUÁT
Câu hỏi trắc
Câu 1: Cụm từ nào sau đây diễn tả đúng nhất phong cách thơ nghiệm
chữ Hán
của Hồ Chí Minh?
A. Mẫu mực, ước lệ
B. Đậm màu sắc cổ điển
C. Cổ điển mà hiện đại
D. Mang màu sắc hiện đại

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

I.TÌM HIỂU KHÁI QUÁT
Câu 2: Bài thơ Mộ (Chiều tối) sáng tác trong hoàn cảnh cụ thể nào?
A. Khi Bác Hồ tìm đường sang Trung Quốc tranh thủ viện trợ cho cách mạng
B. Khi Bác bị bắt giam và đày đi từ nhà lao Tĩnh Tây đến Thiên Bảo
C. Khi nhà thơ bị bắt xuống nhà lao Ung Ninh
D. Khi nhà thơ bị bắt giam lần thứ hai trong nhà tù Tưởng Giới Thạch

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

I.TÌM HIỂU KHÁI QUÁT
Câu 3: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?
A. Vẻ đẹp của thiên nhiên trong buổi chiều hôm
B. Vẻ đẹp của thiên nhiên miền sơn cước và cuộc sống sinh hoạt của
người lao động xóm núi
C. Cuộc sống tuy nghèo mà vẫn ấm áp của người lao động
D. Nỗi buồn rầu về hoàn cảnh thân phận bị tù đày

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

I.TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

1. Phong cách thơ chữ
Hán của Hồ Chí Minh
là sự hài hòa giữa chất cổ
điển và màu sắc hiện đại

2. Bài thơ Chiều tối
- Là bài số 30 trong Nhật kí
trong tù
- Sáng tác vào khoảng những
tháng đầu bị chính quyền
Tưởng Giới Thạch bắt giam,
khi bị đày đi từ Tĩnh Tây đến
Thiên Bảo

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1.Đối chiếu dịch thơ và phiên âm
Phiên âm

Dịch thơ

Nhận xét

- Quyện điểu
- Cô vân

- Chim mỏi
- Chòm mây

Bản dịch chưa thể hiện hết ý
nghĩa đặc tả của từ quyện, cô
->chưa chuyển tải hết ý thơ và
tâm trạng của nhà thơ

- Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

- Cô em xóm núi
- thêm chữ “tối”

Thêm chữ tối vào bản dịch
làm giảm tính hàm súc của
hình ảnh thơ

- lô dĩ hồng

- lò than đã rực hồng

Bản dịch làm thay đổi ý nghĩa
của từ hồng (vốn là đốt cháy,
thắp lên) thành màu hồng

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
2.Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên (2 câu đầu)
Hình ảnh

Từ ngữ

Bút pháp

- Một cánh chim
mỏi mệt bay về tổ.
- Hình ảnh chòm
mây cô lẻ chầm
chậm trôi qua bầu
trời rộng lớn

Từ ngữ: quyện, cô,
mạn mạn,…
->vốn chỉ trạng thái
thể chất, tinh thần
của con người
->đặc tả tâm trạng,
gợi cái hồn của sự
vật

Bút pháp chấm
phá, tạo hình: đối
ứng và nối tiếp giữa
cái hữu hình và cái
vô hình, cái hữu hạn
và cái vô hạn  

Phiếu học tập
số 1

Nhận xét khả năng khơi gợi, tâm
trạng nhân vật trữ tình
- Hình ảnh một cánh chim mỏi mệt
bay về tổ, gợi thời gian chiều tối, gợi
nhịp điệu của cuộc sống tự nhiên ngầm
đối lập với hình ảnh người tù bị giải đi
trên con đường vô tận, không biết đâu
là điểm dừng.
- Hình ảnh chòm mây cô lẻ chầm
chậm trôi qua bầu trời rộng lớn lúc trời
chiều gợi cảm giác xa vắng, bâng
khuâng.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
3. Mối liên hệ giữa hoàn cảnh sáng tác với tâm thế, tâm trạng, cảm
xúc của nhân vật trữ tình
Hoàn cảnh sáng tác:
thời điểm chiều tối
-vạn vật nghỉ ngơi
-không gian, thời gian
khép lại, ngưng đọng,
tĩnh tại
=>quy luật “chim về tổ
- người về nhà”

Đối lập

Gợi liên tưởng

-người tù bị gông cùm, đối diện
với hành trình không điểm dừng,
mất tự do ->dễ bi quan, bế tắc, cô
đơn
-con người phóng khoáng,
mạnh mẽ, có tâm hồn rộng
mở

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
Phiếu học tập
số 2

4.Bức tranh cuộc sống của con người
Hình ảnh
Thiếu nữ
Lò lửa

Từ ngữ
Xay ngô, hồng

Biện pháp tu từ
Điệp vòng tròn

Nhận xét

Tâm trạng, vẻ đẹp tâm
hồn nhà thơ
- hình ảnh hết sức cụ thể, chân - Người tù cách mạng có
thực, thân thương: thiếu nữ mải tâm hồn thi nhân vẫn thung
miết với công việc xay ngô, lò lửa dung, tự tại; nhạy cảm.
cháy rực giữa đêm tối.
- nhà thơ - chiến sĩ Hồ Chí
- Người tù trên đường bị áp giải, Minh là con người không
mệt mỏi, mất tự do nhưng không chỉ có bản lĩnh mà còn có
ta thán, bi luỵ; toàn bộ thế giới đời sống tâm hồn hết sức
tinh thần dường như hướng hẳn phong phú.
về những cảnh tượng, hình ảnh  
cuộc sống xung quanh, với tình
cảm ấm áp, gần gũi

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
5. Sự vận động của thời gian, hình tượng thơ, bút
pháp
+ Thời gian nghệ thuật
Thời gian khách quan
Chiều tối->đêm khuya
thân thương

><

+ Hình tượng thơ
Thiên nhiên
><
Cánh chim, chòm mây

thời gian tâm trạng
bóng tối vắng lặng ->ánh sáng, sự sống

khung cảnh sinh hoạt
thiếu nữ xay ngô, lò than rực cháy

+ Bút pháp hội họa:
- hữu hạn
><
vô hạn
(cánh chim, chòm mây)
(cảnh trời chiều, tầng không bao la)
- điểm nhãn: hình ảnh thiếu nữ xay ngô, lò than rực cháy trong đêm
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
5. Sự vận động của thời gian, hình tượng thơ, bút pháp
Nhận xét về cách nhìn của tác giả với chiều
hướng vận động của sự vật?

Cách nhìn của tác giả về chiều hướng vận động của sự vật: từ thiên
nhiên đến cuộc sống con người, từ viễn cảnh đến cận cảnh, từ ngoại
cảnh đến tâm cảnh
=>Thế giới tâm hồn của con người luôn hướng về ánh sang, cuộc
sống dãu là trong hoàn cảnh gian khổ nhất của thân phận

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

III. TỔNG KẾT
Thể thơ tứ tuyệt

Thi liệu mang
tính ước lệ (thời
gian chiều tối;
hình ảnh cánh
chim, chòm mây

Ngôn ngữ cô
đọng, hàm súc

Dấu ấn
phong các
cổ điển

Bút pháp đối lập
(hữu hạn – vô
hạn; tối – sang,…)

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Đặc tả nội tâm

LUYỆN TẬP
(Về nhà)
Viết đoạn văn khoảng 150 chữ phân tích giá trị của hình
ảnh lò than rực hồng

GV soạn: Bùi Thị Luyến
Trường: THPT Chuyên Thái Bình – Tp. Thái Bình

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyề
n) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG