Rừng Xànu
Nguyễn Trung Thành
1. Tác giả
- Nhà văn Nguyễn Trung Thành gắn bó với Tây Nguyên trong cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Ông được coi là nhà văn của Tây Nguyên.
- Tác phẩm của ông thường đề cập tới những vấn đề có tính sử thi, xây dựng những tính cách anh hùng tiêu biểu cho cộng đồng.
- Tác phẩm chính ( SGK)
I. Tiểu dẫn
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh ra đời
- Mĩ – Ngụy ra sức phá hoại hiệp định Giơ ne vơ, lê máy chém đi khắp miền Nam. Cách mạng rơi vào thời kì đen tối.
- Đầu năm 1965, Mĩ đổ quân ồ ạt vào miền Nam và đánh phá ác liệt ra miền Bắc. Cả nước sục sôi không khí đánh Mĩ. Rừng xà nu được viết vào đúng thời điểm đó.
- Rừng xà nu (1965) ra mắt đầu tiên trên Tạp chí văn nghệ quân giải phóng miền Trung Trung Bộ 2/1962, sau đó được in trong tập Trên quê Hương những anh hùng Điện Ngọc.
b. Tóm tắt tác phẩm
Rừng xà nu kể về người anh hùng Tnú của dân làng Xô Man, Tây Nguyên, sau thời gian 3 năm đi theo cách mạng đã trở về làng, Tnú được Bé Heng đón và dẫn về làng. Trở về đây anh gặp lại người thân nhất là Cụ Mết già làng và bà con làng Xô Man.
Đêm đó, cụ Mết kể về cuộc đời của Tnú, từ khi anh Xút bị giặc treo cổ, bà Nhan bị chặt đầu, Tnú và Mai phải đi vào rừng để nuôi anh Quyết, được anh dạy học chữ. Trong một lần băng rừng Tnú bị giặc bắt, bị tra tấn, Tnú vượt ngục trốn thoát, trở về làng kết hôn với Mai và lãnh đạo phong trào CM Xô Man.
Dân làng quyết tâm phản kháng, nghe tin Thằng Dục đưa lũ giặc về vây làng. Bọn giặc không tìm thấy Tnú đã tra tấn mẹ con Mai. Căm thù giặc anh tay không ra cứu vợ con, nhưng bị giặc bắt., chúng đốt cháy 10 ngón tay Tnú bằng nhựa xà nu. Tình thế nguy cấp cụ Mết và thanh niên từ rừng xông ra, dùng mác, rựa chém chết lũ ác ôn giải cứu cho Tnú.
Kết thúc truyện cụ Mết, bé Heng, Dít tiễn Tnú ra đi theo cách mạng để đánh đuổi bọn giặc.
 
II. Dọc- hiểu VAN B?N
1. Hình tượng cây xà nu
Mang hai lớp nghĩa: tả thực và tượng trưng.
a. Hỡnh ảnh t? thực
- Rừng xà nu nằm trong sự hủy diệt bạo tàn
"cả rừng xà nu hàng vạn cây không cây nào là không bị thuơng".
"có nh?ng cây bị chặt đứt ngang nửa thân mỡnh đổ ào ào nhuư một trận bão".
"có nh?ng cây con vừa lớn ngang tầm ngực nguười bị đạn đại bác chặt đứt làm đôi. ở nh?ng cây đó, nhựa còn trong, chất dầu còn loãng, vết thuương không lành đưuợc cứ loét mãi ra, nam mưuời hôm sau thỡ cây chết".
-> Nhà van đã mang nỗi đau của con nguười để biểu đạt cho nỗi đau của cây.
Sức sống mãnh liệt của cây xà nu

+ V? d?p:
Hỡnh dỏng: " nh?n ho?t nhu mui lờ", nhu " mui tờn lao th?ng lờn b?u tr?i".
M�u s?c: "xanh r?n".
Mựi huong: "thom ng�o ng?t", "thom m? m�ng".
Ham ỏnh sỏng m?t tr?i.
-> Quan sỏt tinh t?, miờu t? k?t h?p so sỏnh.
+ Sinh sôi nảy nở khỏe:
"Cạnh một cây xà nu mới ngã gục đã có bốn nam cây con mọc lên".
->Tác giả sử dụng cách nói đối lập (ngã gục- mọc lên; một- bốn nam) để khẳng định một khát sống mónh li?t.
+ Xà nu bảo vệ làng Xô Man:
"Cứ thế hai ba nam nay, rừng xà nu ưuỡn tấm ngực lớn ra che chở cho làng".
-> Nhõn húa

Tỏi hi?n tru?c m?t ngu?i d?c hỡnh ?nh nh?ng cỏnh r?ng x� nu ? Tõy Nguyờn.
b. Nghĩa biểu tượng.
- Lịch sử đau thương của rừng cây cũng chính là lịch sử đẫm máu, đẫm nước mắt của con người.
- Xà Nu còn biểu tượng cho vẻ đẹp, phẩm chất của người Xô Man, người Tây Nguyên:
+ Đó là tình yêu, niềm khao khát tự do
+ Đó là sức chịu đựng bền bỉ, sức sống kiên cường, tinh thần đấu tranh bất khuất.
- Rừng xà nu bị tàn phá với rất nhiều vết thương.
Nỗi đau của con người Tây Nguyên trong chiến tranh.
Tượng trưng cho sức sống dẻo dai,mãnh liệt của dân làng Xô Man, của con người Tây Nguyên
+ Cây ham ánh sáng và khí trời -> Người dân Tây Nguyên yêu tự do, tin vào Đảng, đi theo bước chân cách mạng
+ Những cây xà nu vững chắc, không chịu ngã trước giông bão, bom đạn của kẻ thù “ưỡn tấm ngực lớn của mình che chở cho làng” -> gợi hình ảnh cụ Mết, Tnu...con người tiêu biểu cho sức sống quật khởi của làng Xô Man
+ “Những cây vượt lên đựơc đầu người, cành lá sum sê như những con chim đã đủ lông mao, lông vũ” -> Biểu tượng cho những Mai, Dít, Tnú, Heng, thế hệ trẻ của làng Xô Man bất khuất, gắn bó với cách mạng
2. Cuộc đời Tnú
- Giới thiệu nhân vật
+ Ho�n c?nh nhõn v?t xu?t hi?n:
Tnỳ xu?t hi?n trong l?n v? tham dõn l�ng, s?ng trong s? thuong yờu c?a dõn l�ng.
Qua l?i k? r?t t? nhiờn c?a gi� l�ng theo cỏch k? " khan " c?a ngu?i TN.
-> Tác giả xuất phát từ vấn đề cộng đồng để phản ánh đời tư của Tnú


+ XuÊt th©n: mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được dân làng cưu mang, giác ngộ cách mạng sớm.
+ Tính cách: Trung thực, gan góc, táo bạo, dũng cảm.
Tnó häc chữ: dám lấy đá đập vào đầu mình khi học cái chữ không sáng dạ bằng Mai.
Tnú thay người già làm liên lạc, nuôi giấu cán bộ, nhanh nhẹn luồn rừng đưa thư, vượt qua suối lũ một cách dũng cảm.
Khi bị giặc bắt, chú bé nhỏ tuổi này đã chỉ vào bụng mình và nói: “Cộng sản ở đây này”.
Mặc cho những vết dao chém dọc ngang trên tấm lưng bé nhỏ, Tnú vẫn không khai báo


Số phận đau thương
+ V? con b? gi?c dỏnh ch?t
+ Tnỳ b? gi?c b?t. Th?ng D?c ỏc ụn dó dựng gi? t?m nh?a x� nu tra t?n anh.
-> N?i dau thuong n�y l� minh ch?ng hựng h?n cho cõu núi v?a gi?n d? v?a sõu s?c c?a c? M?t: "Chỳng nú dó c?m sỳng, mỡnh ph?i c?m giỏo".
- Sức sống mãnh liệt vượt trên đau thương
+ Tnú trong đêm nổi dậy của buôn làng:
L?a chỏy trong l?ng ng?c, chỏy ? b?ng! Mỏu anh m?n chỏt ? d?u lu?i. Tnỳ "c?n nỏt mụi" ch?u d?ng. Tnỳ l?m li?t hiờn ngang "khụng thốm kờu van!"
Ti?ng hột cam h?n, ph?n u?t c?a Tnỳ dó vang v?ng kh?p nỳi r?ng Xụ man, nhu khoi d?y cao d? lũng cam thự gi?c c?a c? buụn l�ng
+ Tnỳ gia nh?p l?c lu?ng chớnh quy .
-> Câu chuyện về cuộc đời một con ngưUời trở thành câu chuyện một thời, một d?t nước.
Nhân vật Tnú được xây dựng qua hình ảnh đôi bàn tay
khi còn lành lặn học chữ vụng về , đập đá vào đầu tự trừng phạt vì học chậm …
Khi bị bắt bị tra hỏi đặt tay lên bụng mình “ cộng sản ở đây này …”
Khi bị tra tấn giặc tẩm dầu Xànu và đốt 10 đầu ngón tay nghiến răng chịu đựng..
Tnú muốn dùng đôi bàn tay ấy để giết chết kẻ thù
-> Biểu tượng cho ý chí bất khuất , cho sức sông mãnh liệt của Tnú và người dân Xôman
Tiểu kết
-> Bút pháp lí tưởng hóa khiến các nhân vật trong truyện đều mang chất sử thi đậm nét.
-> Chủ đề tác phẩm: “chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo”
-> Xây dựng thành công nhân vật Tnú, nhà văn đã khắc hoạ được hình ảnh tiêu biểu của con người mang đậm dòng máu, tính cách của núi rừng Tây Nguyên
a/ Nhân vật cụ Mết :
- Cụ già 60 tuổi : mắt sáng , râu dài tới ngực , bàn tay nặng trịch như kềm sắt, ngực căng , tiếng nói ồ ồ dội vang ..
=> Ở cụ toát ra nét đẹp quắc thước , cứng cõi , lẫm liệt , mạnh mẽ..
- Già làng có uy tín và được kính trọng
3. Các nhân vật khỏc
- Trầm tỉnh , sáng suốt , dày dạn kinh nghiệm : hiểu rằng đánh Mỹ là phải đánh lâu dài
- Là người cổ động tổ chức , điều hành phong trào đấu tranh
Nhân vật gạch nối giữa quá khứ và hiện tại , là điểm tựa vững chắc cho thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ
Sơ kết : Nhân vật được xây dựng bằng bút pháp sử thi và cảm hứng lãng mạn , cụ Mết tượng trưng cho lịch sử , cho truyền thống hiên ngang bất khuất , cho sức sống bền bỉ của dân làng Xô Man
c/ Nhân vật Dít
- Cô gái trẻ giàu nghị lực , là hiện thân và sự tiếp nối của Mai
- Gan lì từ nhỏ : từ bé đã tiếp tế liên lạc bị bắt bị đạn bắn quanh người vẫn không sợ
- Có bản lĩnh vững vàng và trưởng thành mau lẹ : thay đổi từ hình dạng , lời nói , đến việc làm
Nhân vật Dít đặc biệt được xây dựng qua hình ảnh đôi mắt
Khi bị khủng khoảng tâm lý đôi mắt mở to trừng trừng nhìn bọn lính
Đôi mắt mở to bình thản nghiêm nghị
Cô hiện thân cho cây Xà Nu đã trưởng thành và trở thành người lãnh đạo nguyên tắc , bản lĩnh nhưng rất tình cảm với mọi người
d/ Nhân vật bé Heng :
- Lớp măng non nối tiếp cha ông đánh giặc
- Chú bé hồn nhiên tươi sáng , sống động
- Hình ảnh chú bé “ súng đeo chéo ngang lưng ra vẻ người lính thực sự” rất có ý nghĩa
Tượng trưng cho cây Xà Nu con đầy sinh lực và nhựa sống , hứa hẹn trở thành lực lượng kế tục trong cuộc chiến đấu dài lâu với kẻ thù
Sơ kết : Hình ảnh con người TN với đầy đủ các thế hệ, tiêu biểu cho các phẩm chất, khí phách của một tập thể anh hùng , mỗi nhân vật để lại trong lòng người đọc những ấn tượng sâu sắc…
* Những nhân vật trên là hình ảnh con người Tây Nguyên với đầy đủ các thế thệ, tiêu biểu cho các phẩm chất, khí phách của một tập thể anh hùng, mỗi nhân vật đê lại trong lòng người đọc những ấn tượng sâu sắc.
4. Nghệ thuật
Bút pháp sử thi: Hình ảnh cây xà nu xuyên suốt tác phẩm với hai lớp nghĩa: tả thực và biểu tượng. Giọng điêu sử thi trang nghiêm và chất thơ hùng tráng vút lên từ thiên nhiên và con người Tây Nguyên.
Nghệ thuật trần thuật độc đáo: đan xen giữa thực tại và quá khứ khiến tác phẩm có khả năng dồn nén sự kiện: dung lượng ngắn nhưng nói về số phận của cả một buôn làng, một dân tộc, câu chuyện của một đời người được kể lại trong một đêm.
Xây dựng được một số hình ảnh biểu tượng: cây xà nu, mười ngón tay thành mười ngọc đuốc.
4. Kết luận
Qua truyÖn g¾n Rõng xµ nu, ta nhËn thÊy ®Æc ®iÓm phong c¸ch sö thi NguyÔn Trung Thµnh: h­íng vµo vÊn ®Ò träng ®¹i cña ®êi sèng d©n téc
T¸c phÈm ®· ®Æt ra vÊn ®Ò cã ý nghÜa lín lao cña d©n téc vµ thêi ®¹i: ph¶i cÇm vò khÝ ®øng lªn tiªu diÖt kÎ thï b¹o tµn ®Ó b¶o vÖ sù sèng cña ®Êt n­íc, nh©n d©n.