1

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả:
- Nguyễn Trung Thành (1932) quê
Quảng Nam, bút danh khác là
Nguyên Ngọc.
- Gương mặt tiêu biểu của văn xuôi
Việt Nam hiện đại
- Nhà văn gắn bó mật thiết với chiến
trường Tây Nguyên qua 2 cuộc
kháng chiến
- Ông là nhà văn có những tác phẩm
viết hay nhất về đất và con người
Tây Nguyên trong hai cuộc kháng
chiến..

2

- Tác phẩm chính: Đất nước đứng lên,
Trên quê hương những anh hùng Điện
Ngọc, Đất Quảng...

Nguyễn Trung Thành

3

2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh ra đời
- .

Truyện ngắn Rừng xà nu được viết năm 1965 trong không khí cả nước
sục sôi đánh Mĩ, in trong tập Trên quê hương những anh hùng Điện
Ngọc. Truyện được viết khi tác giả đang tham gia chiến đấu chống Mỹ
cứu nước và hoạt động trên chiến trường Tây Nguyên anh hùng, là tác
phẩm nổi tiếng nhất trong số các sáng tác của Nguyên Ngọc viết trong
4
những năm tháng kháng chiến chống đế quốc Mĩ.

Tôi yêu say mê cây xà nu từ
ngày ấy. Đó là một loại cây
hùng vĩ và cao thượng, man dại
và trong sạch. Thân cây cao vút,
vạm vỡ, ứ nhựa. Tán lá vừa
thanh nhã vừa rắn rỏi mênh
mông, tưởng như đã sống tự
ngàn đời và còn sống đến ngàn
đời sau.

b. Tóm tắt tác phẩm
Mở đầu truyện là cảnh rừng
xà nu bạt ngàn đứng trong “tầm đại
bác ”của giặc đang ưỡn tấm ngực
lớn ra che chở cho làng Xôman. Sau
3 năm đi lực lượng, Tnú được cấp
trên cho phép về thăm làng một
đêm. Bé Heng nay đã trở thành một
giao liên chững chạc, nhanh nhẹn.
Dít nay đã trở thành bí thư chi bộ
kiêm chính trị viên xã đội vững
vàng. Đêm hôm đó, cụ Mết đã kể
cho cả dân làng nghe về cuộc đời
Tnú. Hồi đó Mĩ Diệm khủng bố gắt
gao, được anh Quyết dìu dắt Tnú
cùng Mai tham gia nuôi giấu cán bộ
cách mạng từ nhỏ.

Giặc bắt anh, sau 3 năm
anh lại vượt ngục Kontum
trở về. Lúc này anh Quyết
đã hi sinh, Tnú lấy Mai.
Anh tiếp tục cùng dân làng
mài giáo mác chuẩn bị
chiến đấu. Giặc nghe tin,
chúng về làng càn quét,
khủng bố. Kẻ thù bắt vợ
con anh, tra tấn tàn bạo
ngay trước mắt anh. Căm
hờn cháy bỏng, anh đã nhảy
xổ ra giữa bọn lính nhưng
cũng không cứu được mẹ
con Mai. Giặc bắt anh,
quấn giẻ tẩm nhựa xà nu
đốt mười đầu ngón tay anh..

Cụ Mết cùng thanh niên trong làng đã nổi dậy
giết sạch bọn lính cứu Tnú. Sau đó anh gia nhập
lực lượng quân giải phóng. Cau chuyện kết thúc
bằng cảnh cụ Mết và Dít tiễn Tnú trở lại đơn vị,
trước mắt họ là những cánh rừng xà nu nối tiếp
đến tận chân trời.

II. Đọc hiểu văn bản

1. Cèt truyÖn vµ c¸ch tæ chøc
bè côc t¸c phÈm
-Rõng xµ nu ®ư­îc kÓ theo
mét lÇn vÒ th¨m lµng cña
Tnó sau 3 n¨m ®i bé ®éi.
§ªm Êy, d©n lµng qu©y
Klong, người dân tộc Gia Rai –
quÇn bªn bÕp löa nhµ r«ng Kpa
Tây Nguyên
nghe cô MÕt kÓ l¹i c©u
chuyÖn bi tr¸ng vÒ cuéc ®êi
Tnó vµ cuéc ®êi lµng X«
Man.
9

- Rõng xµ nu lµ sù lång quyÖn hai cuéc ®êi:
cuéc ®êi Tnó vµ cuéc ®êi lµng X« Man. Hai
cuéc ®êi Êy ®Òu ®i tõ bãng tèi ®au thư­¬ng ra
¸nh s¸ng cña chiÕn ®Êu vµ chiÕn th¾ng, ®i tõ
hai bµn tay kh«ng ®Õn hai bµn tay cÇm vò khÝ
®øng lªn dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng chèng l¹i
b¹o lùc ph¶n c¸ch m¹ng.
- Cèt truyÖn Rõng xµ nu c¨ng ra trong xung
®ét quyÕt liÖt mét mÊt mét cßn gi÷a mét bªn
lµ nh©n d©n, mét bªn lµ kÎ thï MÜ- DiÖm.
Xung ®ét Êy ®i theo t×nh thÕ ®¶o ngưîc mµ
thêi ®iÓm ®¸nh dÊu lµ lóc ngän löa cña lßng
c¨m thï ngïn ngôt ch¸y trªn 10 ®Çu ngãn tay
Tnó.
10

2. Nhan ®Ò t¸c phÈm
- Nhµ v¨n cã thÓ ®Æt tªn cho t¸c phÈm
cña m×nh lµ “Lµng X« Man" hay ®¬n
gi¶n h¬n lµ "Tnó"- nh©n vËt chÝnh cña
truyÖn. Như­ng nÕu nh­ư vËy t¸c phÈm
sÏ mÊt ®i søc kh¸i qu¸t vµ sù gîi më.
- §Æt tªn cho t¸c phÈm lµ Rõng xµ nu d­
ưêng nh­ư ®· chøa ®ùng ®ư­îc c¶m
xóc cña nhµ v¨n vµ linh hån tư­t­ưëng
chñ ®Ò t¸c phÈm.
11

- H¬n n÷a, Rõng xµ nu cßn Èn chøa c¸i kh«ng
khÝ, h­ư¬ng vÞ khã quªn cña ®Êt rõng T©y
Nguyªn, gîi lªn vÎ ®Ñp hïng tr¸ng, man d¹imét søc sèng bÊt diÖt cña c©y vµ tinh thÇn
bÊt khuÊt cña ng­ưêi.
- Bëi vËy, Rõng xµ nu mang nhiÒu tÇng nghÜa
bao gåm c¶ ý nghÜa t¶ thùc lÉn ý nghÜa tư­îng
trư­ng. Hai líp ý nghÜa nµy xuyªn thÊm vµo
nhau to¸t lªn h×nh tư­îng sinh ®éng cña rõng
xµ nu, ®­a l¹i kh«ng khÝ T©y Nguyªn rÊt
®Ëm ®µ cho t¸c phÈm
12

3. Hình tượng cây xà nu
Xuaát hieän ñaàu, cuoái t/p : K/caáu voøng troøn mang tính luaân hoài :
kheùp laïi caâu chuyeän naøy ñeå môû ra 1 caâu chuyeän khaùc,

a.Tả thực:
K quát: Xà nu không chỉ có mặt ở phần đầu và phần cuối
tác phẩm mà nó hiện diện trong
suốt câu chuyện về Tnú và dân làng
Xô man:

-Là loại cây họ thông,
mọc nhiều ở Tây Nguyên.
Đây là thứ cây khỏe, giàu sức sống,
sinh sôi rất nhanh và ham ánh mặt trời.
Làm cho câu chuyện có
không khí Tây Nguyên.
13

- Gaén boù maät thieát vôùi c/s
thöôøng nhaät cuûa daân laøng,
soáng thuyû chung, gaén boù
vôùi nguôøi daân Xoâ-man qua
nhieàu theá heä: ngọn lửa xà nu nấu ăn
trong bếp, đuốc xà nu soi đường rừng
đêm, lửa xà nu cháy bập bùng trong
đống lửa ở nhà ưng tập hợp dân làng
khói xà nu đen nhẻm thân mình
lũ trẻ

14

- Xà nu có mặt trong mọi sự
kiện trọng đại của làng:
Ngoïn ñuoác xaø nu trong tay cuï
Meát ñi vaøo röøng laáy giaùo, maùc,
röïa ñaõ giaáu kó ñeå chuaån bò cho
cuoäc noåi daäy.
Döôùi ngoïn löûa xaø-nu, ñeâm
ñeâm ngöôøi daân maøi vuõ khí gieát
giaëc
Nhöïa: giaëc ñaõ duøng ñeå ñoát
10 ngoùn tay Tnu ùdaõ man, ngọn
lửa đuốc xà nu soi sáng cả
làng trong đêm noåi day, û >10

xaùc giaëc ngoån ngang

15

=> Hình aûnh caây xaø nu luoân gaén boù
vôùi nieàm vui, noãi ñau –giao hoøa
chieáu öùng vôùi cuoäc soáng cuûa ngöôøi
daân Taây Nguyeân.

16

b. Ý nghĩa tượng trưng:
*K/ quát: Cây xà nu mang ý nghĩa

biểu tượng gợi ra những liên tưởng
về dân làng Xô man nói riêng, con
người Tây Nguyên nói chung.
*Hình ảnh cây xà nu tượng trung
cho những mất mát, đau thương,
uất hận của dân làng Xô man:
- Cây xà nu cũng chịu nhiều đau thương
mất mát như người dân làng Xô man:
+“ Trong rừng hàng vạn cây, không
cây nào không bị thương”:(

Ảnh tư liệu quân Mỹ đi càn

“
17

+ “Có những cây bị chặt đứt ngang
nửa thân mình, đổ ào ào như một
trận bão”
+ “Ở chỗ vết thương, nhựa ứa ra, tràn
trề (…) rồi dần dần bầm lại, đen và
đặc quyện lại thành từng cục máu
lớn”
=(Rừng xà nu bị tàn phá với rất nhiều
vết thương. Rừng xà nu bị vùi dập

dưới bom đạn của kẻ thù, như dân
làng Xô man bị Mỹ ngụy khủng bố dã
man. Đó là nỗi đau của con người Ảnh tư liệu quân Mỹ đi càn

Tây Nguyên trong chiến tranh
“

18

+ “ Tiếng kêu khóc dậy cả làng”
+ Bà Nhan bị chặt đầu, anh Xút bị
treo cổ, mẹ con Mai bị đánh đập
cho đến chết, Tnú bị đốt 10 đầu
ngón tay…
=> Bằng nghệ thuật nhân hóa, nhà
văn đã miêu tả thành công hình
ảnh rừng xà nu bị tàn phá. Đó
cũng là nỗi đau thương, mất mát
của dân làng Xô man, là chứng
tích cho tội ác của kẻ thù. Nỗi đau
của con người: bị tra tấn, bị giết hại.
“

Ảnh tư liệu quân Mỹ đi càn

19

- Hình ảnh cây xà nu tượng trưng cho sức sống
mãnh liệt của dân làng Xô man .Loài cây sinh sôi
nảy nở, có sức sống mãnh liệt:"Một cây ngã xuống,
bốn năm cây con mọc lên, ngọn xanh rờn, hình nhọn
mũi tên lao thẳng lên bầu trời=> có khát vọng sống
mãnh liệt, sức sống mãnh liệt của làng XM..

- Hình ảnh rừng xà nu

chính là hình ảnh con
người Tây Nguyên
khao khát tự do, vươn
theo lí tưởng cách mạng.

Cây xà nu ham ánh sáng mặt
trời như người Tây Nguyên
yêu tự do, luôn hướng về
ánh sáng cách mạng. :Nó
phóng lên rất nhanh để tiếp
lấy ánh nắng....»

21
Ảnh tư liệu Mỹ rải chất độc màu da cam

-Biểu tượng cho sự hiên
ngang, anh dũng, bất khuất
trước kẻ thù
Sự sinh sôi nảy nở diệu kì của xà
nu»Cạnh một cây mới ngã gục...»
«Đạn đại bác ... Nhọn hoắt như
những mũi lê… đoạn cuối
"Rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn
của mình ra che chở cho làng".
-> Bản năng tự bảo tồn, sự khát
thèm vươn lên bầu trời và ánh
sáng khiến cho rừng cây ấy chiến
thắng sự tàn phá của bom đạn.
Tại một nơi cháy khét bom đạn,
sự sống vẫn mạnh hơn cái chết,
sự sống vẫn luôn bất diệt

-Tượng trưng cho các thế

hệ con người Tây Nguyên
kế tiếp nhau trưởng thành
trong chiến tranh
+ Cây xà nu cổ thụ như hình
ảnh của cụ Mết – người phát
ngôn cho sức mạnh của cây xà
nu “Không cây nào mạnh bằng
cây xà nu đất ta. Cây mẹ ngã,
cây con mọc lên. Đố nó giết hết
được rừng xà nu này”
+ Hình ảnh những cây xà nu
“vượt lên được hơn nửa đầu
người, cành lá xum xuê như
những con chim đã đủ lông mao
lông vũ.

Đạn đại bác không giết nổi chúng, những vết thương của chúng
chóng lành trên mọt cơ thể cường tráng” gợi liên tưởng đến Tnú,
Mai, Dít - tuổi trẻ của họ đang được thử thách, tôi luyện trong
chiến tranh.
+ Thế hệ thiếu niên là bé Heng, như những cây xà nu non “ngọn
xanh rờn, hình nhọn mũi tên, lao thẳng lên bầu trời”
=>Hình ảnh cây xà nu biểu tượng cho tình yêu thương, tinh thần
đoàn kết, sức mạnh của dân tộc Tây Nguyên;
=> Ba thế hệ con người Tây Nguyên được miêu tả rất tự nhiên,
tạo nên một hình tượng tập thể. Sức sống của xà nu là bất diệt,
dòng nhựa xà nu được truyền từ cây cổ thụ đến cây non. Ở
những con người Xô man, dòng máu Tây Nguyên cũng được
truyền từ lồng ngực thế hệ già sang trái tim thế hệ trẻ. Họ sẵn
sàng nối tiếp nhau bảo vệ cuộc sống, bảo vệ chân lí cách mạng:
anh Quyết hi sinh có Tnú thay thế, Mai ngã xuống có Dít và Heng
tiếp nối.
24

-Tình yêu thương, tinh thần đoàn
kết, sm của dân tộc VN: Xn cổ
thụ che chở cho cả rừng xn, xn
trưởng thành là chỗ dựa cho
những cây con tạo thành xn vững
chắc=> người làng XM luôn đoàn
kết trong cs, đtcm. Sức mạnh TN
thể hiện qua hình tượng cây xn
«không có gì mạnh bằng cây xn
đất ta» (cụ Mết)

25

Tóm lại:
-Hình tượng cây xà nu
được xây dựng chủ
yếu bằng biện pháp
nhân hóa, so sánh,quan sát tinh tế, là sự thể hiện
những phẩm
chất cao đẹp của
người Tây Nguyên
trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, mặc dù phải
chịu nhiều đau thương nhưng họ vẫn vươn lên
bằng sức sống mãnh liệt trong tư thế hiên ngang
bất khuất trước họng súng kẻ thù.
26

-Rừng xà nu là ẩn dụ về con người, những
con người sống dưới tầm đại bác của đồn
giặc. Cũng như cây xà nu, thân thể và trái
tim họ đầy thương tích; song cũng như rừng
xà nu bạt ngàn, không có một loại đại bác
nào dập tắt được sức sống mạnh mẽ, bền bỉ
của dân làng Xô man. Cây xà nu trở thành
hình tượng nghệ thuật đặc sắc, tượng trưng
cho những phẩm chất cao quý và sức
sống quật cường của đồng bào Tây
Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu
nước.
-Hình ảnh cây Xà Nu nổi bật xuyên
suốt tác phẩm là một biểu tượng
nghệ thuật đẹp, giàu giá trị thẩm mỹ ,
góp phần làm nổi bật chủ đề và tạo
không khí Tây Nguyên , chất Tây
Nguyên độc đáo…

27

4. Cụ Mết - cây xà nu đại thụ
*Ngoại hình:
- Ngoài sáu mươi tuổi mà vẫn quắc
thước như xưa; râu dài tới ngực, đen
bóng; mắt sáng, xếch ngược; ngực
căng như cây xà nu lớn ;Bàn tay nặng
trịch như kìm sắt ;Vết sẹo ở má phải
vẫn láng bóng
-> Toát ra sức mạnh của con người Tây
Nguyên; Oai phong lẫm liệt
-Giọng nói: ồ ồ vang dội trong lòng
ngực, : như ra lệnh, tiếng nói
vang vang, mệnh lệnh chiến đấu
chắc nịch: "Chém ! Chém hết !".
-> Như tiếng của núi rừng thiêng
liêng.

Già làng Tây Nguyên

28

*Tính cách

-Trầm tĩnh, ít nói, nghiêm nghị
-Con người đầy chí khí và bản lĩnh:
Tư thế giết giặc dũng mãnh, mang
vẻ đẹp của người anh hùng sử thi:
"Cụ Mết đứng đấy, lưỡi mác dài
trong tay. Thằng Dục nằm dưới
lưỡi mác của cụ Mết".
- Trung thành với Đảng; là chỗ
dựa cho buôn làng. Cụ là cầu
nối giữa Đảng với nhân dân Tây
Nguyên, tin tưởng vào CM “Cán
bộ là Đảng. Đảng còn thì núi nước
này còn".
-Cụ là người lãnh đạo làng, luôn
điềm tĩnh sáng suốt: cương quyết,
gan dạ, từng trải, quyết đoán, tầm
nhìn xa rộng.

Tây Nguyên đầy sức sống29

Tập hợp làng để đánh giặc cứuTnú
 cụ đã nói lên 1 chân lý của dân
tộc và thời đại: "Chúng nó đã cầm
súng, mình phải cầm giáo".
-Tự hào về truyền thống của quê
hương, Giàu lòng yêu thương
+ Yêu thương dân làng : Nhường
muối cho người đau, đãi Tnú những
món ăn đặc biệt.
biết nhìn xa trông rộng, là chỗ dựa
tinh thần cho dân làng Xô Man.
+ Yêu thương quê hương đất nước :
Tự hào gạo người Strá làm là ngon
nhất, tự hào việc nuôi giấu cán bộ;
giáo dục con cháu truyền thống yêu
quê hương đất nước.Tự hào về cây
xà nu “Không gì mạnh bằng cây xà

nu đất ta”

Tây Nguyên đầy sức sống30

("đánh thằng Mỹ phải đánh lâu dài", kể
chuyện cuộc đời người anh hùng Tnú cho cả
làng nghe); kêu gọi mọi người chiến đấu
(Mỗi người một cây giáo, một cây mác, vót
năm trăm cây chông).
Tóm lại
-Cụ Mết là người giữ ngọn lửa truyền thống
cho làng Xôman: kể lại cuộc đời Tnú cho
dân làng nghe -> dưới lời kể
của cụ, câu chuyện về Tnú trở thành
một sử thi của thời đại chống Mĩ.

31

- Câu nói của cụ Mết: Tnú chỉ có
tay không giữa quân thù đầy
vũ khí.
-> Từ đó, tác giả nêu ra một
chân lý: chỉ có cầm vũ khí mới
có thể bảo vệ những gì thân
yêu và thiêng liêng nhất -> thể
hiện tính sử thi của tác phẩm.

Quả vả

32
Tượng đài anh hùng Núp

-Biểu tượng của sức mạnh truyền thống, hội tụ nhiều vẻ
đẹp của người dân Tây Nguyên
Mang bóng dáng của những con người trong sử thi.
Là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, là pho sử sống
của buôn làng.

33

5. Tnú - cây xà nu cường tráng chịu nhiều vết
thương
a.Hoàn cảnh, số phận bất hạnh:
-Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được dân
làng cưu mang, giác ngộ cách
mạng.
-Bị giặc bắt giam, bị tra tấn, cơ thể
thương tật :chịu đựng sự tra tấn
man rợ của kẻ thù – mười đầu
ngón tay bị đốt cháy, mỗi ngón
chỉ còn hai đốt
-Chứng kiến kẻ thù giết vợ con Vợ
chết, con chết
Lãnh đạo đội du kích  tham gia
lực lượng giải phóng .Đau
thương mà hào hùng

Lan rừng
34

b.Phẩm chất, tính cách
* Một con người gan góc, táo bạo,
dũng cảm và trung thực:
-Lúc còn nhỏ:
+Mặc cho giặc khủng bố, tàn sát dã
man – “treo cổ anh Xút lên cây vả
đầu làng”, “chặt đầu bà Nhan cột
tóc treo đầu súng” – Tnú vẫn đi
nuôi cán bộ hăng hái nhất. Thậm
chí, có đêm Tnú ngủ luôn ngoài
rừng vì sợ “giặc lùng, không ai dẫn
cán bộ chạy”. Tuổi nhỏ nhưng Tnú
đã thể hiện tinh thần cách mạng rất
cao, ý chí kiên cường bộc lộ rất rõ.
+ Học chữ thua Mai, Tnú lấy đá đập
vào đầu.

Lan rừng
35

Đây là hành động chất phác, thật thà, nhưng thể hiện ý chí, quyết
tâm cao, phải học cho bằng được cái chữ.
- Những khi đi liên lạc cho anh Quyết, Tnú thường phán đoán
tình hình, nếu giặc vây các ngả đường thì xé rừng mà đi, qua
sông lựa chỗ thác mạnh mà bơi, “vì chỗ nước êm thằng Mỹ hay
phục”. Một lần đến sông Đắc Năng, thì bị địch phục kích, Tnú nuốt
luôn cái thư vào bụng. Tnú làm việc một cách linh hoạt, nhạy
bén, thông minh, tinh thần trách nhiệm rất cao.
-Bị địch bắt, bị tra tấn, chúng hỏi Tnú nơi ở của người cộng sản,
vẫn không khai, không khuất phục .Tnú dũng cảm đặt tay lên
bụng và nói “ở đây này”, thế là lưng anh hằn thêm những vết dao
chém của kẻ thù

36

Không bao
giờ nó đi đường
mòn… nó leo
lên một cây cao
nhìn quanh một
lượt

rồi

xé

rừng mà đi, lọt
tất cả các vòng
vây.

Qua sông nó không thích lội chỗ nước êm, cứ lựa chỗ thác
mạnh mà bơi ngang, vượt lên trên mặt nước, cỡi lên thác
băng băng như một con cá kình

-Khi trưởng thành: Tnú trở
thành người lãnh đạo thanh
niên đánh giặc “Ngày phát
rẫy làm nương, trồng
sắn,trồng cây pom chu,đêm
vào rừng mài giáo chuẩn bị
chiến đấu”
-> Sự phát triển tất yếu của
tính cách.
- Chứng kiến cảnh vợ con bị
những trận mưa roi sắt của
kẻ thù, Tnú một mình xông ra
khi trong tay không có vũ khí.
Giặc tẩm nhựa xà nu vào
mười đầu ngón tay anh và
đốt.

Người dân Lang Biang
39

Tnú cảm nhận cái nóng khủng khiếp của nhựa xà nu nhưng anh
vẫn không hề kêu van, mà cắn răng chịu đựng. Anh tự động viên
mình: “Không, Tnú sẽ không kêu! Không.” Tinh thần kiên cường,
hiên ngang, bất khuất đã ăn sâu vào tân huyết quản của Tnú.
-Khi bị giặc bắt chỉ lo cho buôn làng : “Đứa con chết rồi. Mai chắc
cũng chết rồi, Tnú cũng sắp chết. Ai sẽ làm cán bộ? Đến khi Đảng
cho đánh, ai sẽ làm cán bộ lãnh đạo dân làng Xô Man đánh giặc? …
Chỉ tiếc cho Tnú, Tnú không sống được tới ngày cầm vũ khí đứng dậy
với dân làng…”
=>Người thanh niên bất khuất, kiên cường

Thác Đam Bri

40

*Tnú là một người giàu lòng yêu thương, lòng căm thù giặc
sâu sắc
-Yêu bản làng, yêu quê hương đất nước:
+ Ngày về phép, từ xa nghe tiếng chày giã gạo, lòng anh xao
xuyến bồi hồi “cố giữ bình tĩnh, nhưng ngực anh vẫn đập liên hồi,
chân vấp mãi mấy cái rễ cây ở chỗ ngả quẹo vào làng…”
+Anh nhớ đến những người đàn bà, những cô gái Strá, mẹ anh,
Mai, Dít… một đời tần tảo của quê anh.
-Yêu thương vợ con:
- Giặc biết tin Tnú lãnh đạo dân làng chuẩn bị khởi nghĩa nên
chúng tìm mọi cách để bắt anh. Không bắt được anh, chúng tra
tấn vợ con anh nhằm để khủng bố tinh thần mọi người , buộc họ
phải khai ra anh.
- Nấp sau gốc cây vả đầu làng, Tnú thấy rất rõ những ngọn roi
sắt tàn bạo của kẻ thù quất xuống thân thể vợ con anh. Anh bứt
đứt hàng chục trái vả mà không hề hay biết. Đây là tâm trạng vô
cùng đau đớn của một người chồng người cha bất lực trước 41
cảnh vợ con bị tra tấn dã man.

Anh chồm dậy, cụ Mết ngăn anh, nhưng “ở chỗ hai con mắt anh bây giờ
là hai cục lửa lớn”. Một tiếng hét dữ dội, Tnú đã nhảy xổ vào bọn lính,
một thằng giặc nằm ngửa ra giữa sân, bọn thằng Dục chạy vào nhà ưng.
Hai cánh tay như hai cánh lim chắc của anh ôm lấy vợ con. Với hai bàn
tay không, Tnú không cứu được vợ con, mà bản thân anh còn bị nhục
hình đau đớn, nhưng chắc rằng anh không hề hối hận, vì anh đã có mặt
bên vợ con cùng chia sẻ với họ nỗi đau đớn về tinh thần và thân thể.
-Căm thù giặc sâu sắc
+Khi vợ con bị tra tấn
Ở chỗ hai con mắt anh bây giờ là hai cục lửa lớn. Một tiếng hét dữ dội.
Tnú nhảy xổ vào giữa bọn lính.
+ Khi bị đốt hai bàn tay “Tnú thét lên một tiếng. Chỉ một tiếng thôi.
Nhưng tiếng thét của anh bỗng vang dội thành nhiều tiếng thét dữ dội
hơn. Tnú thét lên một tiếng. Chỉ một tiếng thôi. Nhưng tiếng thét của
anh bỗng vang dội thành nhiều tiếng thét dữ dội hơn.”
+ Khi chiến đấu “Trong một trận chiến đấu, Tnú đã bóp chết tên chỉ huy
đồn bằng đôi bàn tay tàn tật khi nó cố thủ trong hầm”.
42

*Tnu là người có tính kỉ luật cao
Xa bản làng ba năm, tuy nhớ nhà, nhớ quê hương, nhưng phải
được cấp trên cho phép anh mới về và chỉ về đúng một đêm như
qui định trong giấy phép.
*Tnú đã vượt lên đau đớn và bi kịch cá nhân để tiếp tục chiến
đấu:
-Mồ côi cha mẹ, được dân làng nuôi nấng, sau này Tnú trở thành
người con ưu tú, niềm tự hào của dân làng. Cụ Mết kể chuyện anh
cho cả làng nghe nhằm giáo dục con cháu truyền thống kiên trung,
bất khuất.
-Chứng kiến kẻ thù giết vợ con, chịu đựng sự tra tấn man rợ của kẻ
thù – mười đầu ngón tay bị đốt cháy, mỗi ngón chỉ còn hai đốt…
nhưng Tnú không khuất phục, mà vẫn kiên cường, bền gan gia
nhập bộ đội để cầm súng bảo vệ dân làng, quê hương, đất nước.
=> Bi kịch cuộc đời Tnú không chỉ là của riêng anh mà nó còn
mang ý nghĩa tiêu biểu cho số phận đau thương của bao người
dân trong làng.
43

*Đôi bàn tay của Tnú là một chi tiết nghệ thuật đặc sắc không chỉ
thể hiện bi kịch đời anh mà nó còn góp phần bộc lộ tính cách của
Tnú
- Bàn tay của Tnú khi còn lành lặn là bàn tay của người lao động
chất phác, trung thực, tình nghĩa: bàn tay dắt Mai lên rẫy trồng tỉa;
bàn tay xách gạo đi nuôi giấu cán bộ trong rừng sâu; bàn tay
cầm đá trắng làm phấn viết chữ anh Quyết dạy; bàn tay tự trừng
phạt mình về tội quên chữ; bàn tay cầm lấy tay Mai khi anh trốn
khỏi ngục Kon Tum về.
-Đấy cũng là đôi bàn tay của đau thương và hận thù: đôi bàn tay
bứt đứt hàng chục trái vả mà không hề hay biết khi chứng kiến
cảnh mẹ con Mai bị giặc tra tấn dã man; đôi bàn tay không trong
xót xa ôm lấy vợ con vào lòng để chứng kiến cảnh vợ con chết
trong bất lực; đôi bàn tay bị giặc tẩm nhựa xà nu vào mười đầu
ngón tay và đốt.
44

- Đó còn là đôi bàn tay quả báo: mười đầu ngón tay của Tnú như mười
ngọn đuốc đã làm nên lòng căm hận dẫn đến sự đồng khởi của người dân
làng Xô Man tiêu diệt cả một tiểu đội giặc và cứu lấy Tnú; đôi bàn tay bị
giặc làm cho thương tật đó mỗi ngón chỉ còn hai đốt nhưng vẫn cầm
súng làm anh lực lượng Giải phóng quân để bảo vệ bản làng, bảo vệ quê
hương đất nước
Những ngón tay bị cụt đầy hận thù ấy vẫn bóp cổ tên chỉ huy đồn trưởng
khi nó cố thủ trong hầm. Bàn tay tàn tật, đau thương, hận thù của Tnú đã
trở thành bàn tay quả báo xiết cổ những thằng Dục gian ác (đối với Tnú,
chúng nó đứa nào cũng là thằng Dục).
Hình tượng đôi bàn tay của Tnú mang tính cách, dấu ấn cuộc đời của anh
Tóm lại:
Tnú - nhân vật mang đậm màu sắc sử thi: Từ bóng tối bước ra
ánh sáng, từ đau thương đi đến huy hoàng, từ bị động đến chủ
động.
-Cuộc đời của Tnú mang ý nghĩa cuộc đời một dân tộc
45

Hình tượng nhân vật
Tnú vừa mang vẻ đẹp
của sử thi Tây Nguyên,
vừa mang vẻ đẹp của
chủ nghĩa anh hùng
cách mạng thời đại
đánh Mĩ.

46

Trường ca Đam Săn

- Phẩm chất anh hùng của Tnú tiêu biểu cho dân làng qua
bao thế hệ: cả làng Xô Man từ già đến trẻ đều kiên cường,
bất khuất và con đường đi của người dân Xô Man không thể
là con đường nào khác ngoài con đường đấu tranh cách
mạng
-Tnú là người con, người anh hùng của đất rừng Tây
Nguyên, là niềm tự hào của dân làng Xô man.
-Nghệ thuật: xây dựng hình tượng nhân vật bằng bút pháp lí
tưởng hóa, đậm chất sử thi, với kết cấu truyện lồng trong truyện,
đầu cuối tương ứng đặc sắc, ngôn ngữ đậm chất sử thi, nhưng
cũng mộc mạc giản dị, xây dựng hình tượng, ...

47

6. Các nhân vật khác
a. Mai: lúc nhỏ là cô bé thông
minh dịu dàng, lớn lên Mai
trở thành người vợ tận tụy,
người mẹ lấy thân mình che
chở cho con, người chiến sĩ
anh hùng đã ngã xuống.
b.Dít: có vẻ đẹp của Mai, kiên
định, vững vàng, cứng cỏi
hơn cả Mai trong bão táp
chiến tranh.
Cô gái Tây Nguyên
48

- Dít: Gan dạ, dũng cảm, bản lĩnh
+ Làm liên lạc, bị giặc bắt và khủng
bố, Dít không sợ, nhìn bọn chúng
bằng đôi mắt bình thản, lạ lùng.
+ Làm việc có nguyên tắc: kiểm tra
giấy phép của Tnú.
+ Tình cảm trong sáng, sâu sắc, kín
đáo : "Nhìn Tnú rất lâu bằng đôi mắt
mở to, bình thản, trong
-Là cô gái giàu nghị lực sống, dũng
cảm, ngoan cường.
-Có thề giới nội tâm sâu sắc.
-Là người lãnh đạo, biết giữ nguyên
tắc, có bản lĩnh.
Vẻ đẹp của người phụ nữ Tây
Nguyên trong kháng chiến chống
Mĩ

c. Bé Heng:
-Hoạt bát, lanh lợi
-Cây xà nu non trẻ, giàu sức sống là thế
hệ tiếp nối cha anh đánh giặc, đưa cuộc
chiến đến thắng lợi cuối cùng.
-Cây xà nu mới lớn, hứa hẹn sẽ trở thành
một cây xà nu mạnh mẽ, bất diệt.
-Là hình ảnh tươi mới, đầy tin tưởng vào
tương lai, là thế hế thệ kế cận cha anh
trong công cuộc chiến đấu chống giặc
ngoại xâm bảo vệ buôn làng.

50