CẢNH NGÀY HÈ
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
- Nguyễn Trãi -
CẢNH NGÀY HÈ
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
- Nguyễn Trãi -
I - TIỂU DẪN
1. Tác giả (1380 -1442)
- Là bậc đại anh hùng dân tộc, một nhân vật toàn tài hiếm có.
- Là nhà thơ, nhà văn kiệt xuất, là danh nhân văn hóa thế giới; có những đóng góp to lớn cho sự phát triển của văn hóa, văn học dân tộc.
CẢNH NGÀY HÈ
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
- Nguyễn Trãi -
I - TIỂU DẪN
2. Bài thơ
- Xuất xứ: Là bài số 43 thuộc chùm thơ Bảo kính cảnh giới trong Quốc âm thi tập.
- Chủ đề: Bộc lộ nỗi lòng, chí hướng của tác giả.
- Bố cục: 2 phần
CẢNH NGÀY HÈ
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
- Nguyễn Trãi -
I - TIỂU DẪN
2. Bài thơ.
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Sáu câu đầu: Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và bức tranh đời sống
+ Phần 2: 2 câu cuối: Tấm lòng và mong ước của tác giả.
Rồi hóng mát thuở ngày trường,
Hoè lục đùn đùn tán rợp giương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương.
CẢNH NGÀY HÈ
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
- Nguyễn Trãi -
II - ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu câu đầu: Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và bức tranh đời sống
a) Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên ngày hè
* Hoàn cảnh, tâm trạng thưởng thức bức tranh thiên nhiên:
- Rồi: rỗi rãi, rảnh rỗi
- Ngày trường: ngày dài
→ Sử dụng câu lục ngôn, ngắt nhịp 1/2/3→ rảnh rỗi, thư thái hóng mát, thưởng thức thiên nhiên.
II - ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
* Bức tranh thiên nhiên:
- Hòe xanh um vươn tán che rợp cả khoảng không.
- Thạch lựu ở hiên nhà nở hoa đỏ rực.
- Sen hồng trong ao ngát hương thơm.
→ NT: Động từ mạnh (đùn đùn, giương, phun) diễn tả trạng thái vận động bên trong của sự vật → Bức tranh thiên nhiên sinh động, tươi tắn, rực rỡ, tràn đầy sức sống.
II - ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
b) Bức tranh đời sống:
- Chợ cá ở làng chài nhộn nhịp, tấp nập.
- Chốn lầu gác lúc mặt trời sắp lặn, tiếng ve kêu inh ỏi như tiếng đàn.
→ NT đảo ngữ, từ láy → Bức tranh cuộc sống tươi vui, rộn rã, nhộn nhịp.
II - ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu câu đầu: Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và bức tranh đời sống
 Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống được miêu tả vào thời điểm cuối ngày nhưng vô cùng sinh động, tràn đầy sức sống → tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời mãnh liệt của tác giả.
II - ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Hai câu cuối: Tấm lòng và mong ước của tác giả.
- Khát khao được đem tài sức để xây dựng một XH tốt đẹp, thái bình thịnh trị.
- Ước mơ cho nhân dân ở mọi nơi có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
 Sử dụng điển tích + câu lục ngôn → Chí hướng, khát vọng cao cả gắn liền với tư tưởng yêu nước thương dân.
III - TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Hệ thống ngôn từ giản dị, tinh tế, xen lẫn từ Hán và điển tích.
- Sử dụng từ láy độc đáo: đùn đùn, lao xao, dắng dỏi,...
- Việt hóa thơ Đường bằng những câu thơ lục ngôn.
2. Ý nghĩa văn bản
Bài thơ thể hiện tư tưởng lớn xuyên suốt sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Trãi – tư tưởng nhân nghĩa yêu nước thương dân – được thể hiện qua những rung động trữ tình dạt dào trước cảnh thiên nhiên ngày hè.