Văn bản 2:

LÁ ĐỎ

(Nguyễn
Đình Thi)

Hoạt động 1:
MỞ ĐẦU

Hãy tái hiện một hình ảnh để
lại cho em ấn tượng sâu sắc về
chiến trường Trường Sơn trong
những năm chiến tranh mà em đã
được biết qua phim ảnh, sách báo
hoặc qua những bài học lịch sử
bằng một bức tranh?
Chia sẻ ấn tượng, suy nghĩ
của mình về những gì quan sát?

Hoạt động 1:
HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I.

ĐỌC VĂN BẢN

Lưu ý kĩ
năng
theo
dõi, tưởng
tượng trong
các
thẻ
chiến lược
đọc.

II.

KHÁM PHÁ VĂN
BẢN

1. Tác giả và xuất xứ văn bản

Xem lại phần chuẩn bị
ở nhà để trình bày trước
lớp những thông tin về
tác giả và tác phẩm.

2. Đặc điểm thể loại (câu hỏi 1).
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
 

Tác dụng trong việc thể
hiện nội dung

Đặc điểm

Số tiếng trong một dòng
Vần thơ

Nhịp thơ

 

 

 

 

 

 

Số tiếng
trong một
dòng

Tự do, linh hoạt, dòng sáu
tiếng, dòng bảy tiếng. Bốn
khổ, số dòng linh hoạt
trong mỗi khổ.
Giúp cho dòng chảy cảm
xúc của nhân vật trữ tình
được phát triển, thăng hoa
một cách tự nhiên nhất.

Vần thơ

Hai khổ đầu gieo vần chân
(gió - đỏ, hương - trường),
hai khổ cuối không gieo
vần.
Tạo sự liên kết gữa các
dòng, các câu thơ và tạo
nhạc điệu cho bài thơ.

Nhịp thơ
Nhịp thơ không tuân theo
một quy tắc nhất định, dòng
ngắt nhịp 2/2/2 (Gặp em/
trên cao/ lộng gió), dòng
ngắt nhịp 4/3 (Em đứng bên
đường/ như quê hương),
dòng ngắt nhịp 3/3 (Vai áo
bạc/ quàng súng trường),...
Nhịp thơ linh hoạt, phù
hợp với cảm xúc của nhà
thơ cũng như đối tượng
miêu tả.

Hình thức bài thơ tự
do, không bị gò bó vào các
quy định về số tiếng trong
một dòng, vần, nhịp,... do
đó đã miêu tả (dù chỉ vài
nét chấm phá) hết sức sinh
động hình ảnh Trường Sơn
những năm khói lửa, hình
ảnh đoàn quân ra trận,
hình ảnh người “em gái
tiền phương” cũng như
niềm xúc động sâu xa, niềm
tin và hi vọng cùa nhà thơ
vào thắng lợi cuối cùng
của cuộc kháng chiến.

3. Nhân vật thể hiện cảm xúc (câu hỏi 2).

- Người bộc lộ cảm xúc: một người
lính trên đường hành quân thần tốc vào
chiến trường, chuẩn bị cho chiến dịch
mùa xuân năm 1975.
- Anh kể lại cuộc gặp gỡ giữa anh
với một cô thanh niên xung phong
đang làm nhiệm vụ trên tuyến đường
Trường Sơn.

Bài thơ thể hiện cảm xúc
trước một cuộc hội ngộ
rồi chia li trong niềm tin
gặp lại. Hãy cho biết ai
là người bộc lộ cảm xúc
và đó là cuộc gặp gỡ
giữa ai với ai?

4. Các hình ảnh trong thơ (câu hỏi 3,4,5)
Vẽ sơ đồ tư duy tái hiện
các hình ảnh xuất hiện
trong bài thơ:
- Hình ảnh Trường Sơn
- Hình ảnh đoàn quân
trên đường ra tiền tuyến
- Hình ảnh em gái tiền
phương

4. Các hình ảnh trong
thơ (câu hỏi 3,4,5)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu hỏi
Cuộc gặp gỡ diễn ra trong không gian  
như thế nào?

Thực hiện phiếu học
tập số 2 để tìm hiểu
cụ thể về các hình
ảnh trong sơ đồ tư
duy đã lập.

Không gian đó giúp em hiểu thêm gì về
bối cảnh lịch sử, về những con đường
hành quân ra trận trong những năm
chiến tranh?
Nêu cảm nhận của em về hình ảnh  
đoàn quân trên đường ra tiền tuyến?
Em từng đọc những câu thơ nào khác
cũng miêu tả hình ảnh đoàn quân ra
trận?
Nhận xét các chi tiết miêu tả hình ảnh  
“em gái tiền phương” trong bài thơ.
 
 

Nội dung trình bày

4. Các hình ảnh trong thơ (câu hỏi 3,4,5)
Cuộc gặp gỡ diễn ra trên đỉnh Trường Sơn 'lộng
gió”, “rừng lạ ào ào lá đỏ'' “bụi Trường Sơn nhoà
trời lửa''.
Các hình ảnh vẽ lên khung cảnh rừng Trường Sơn
khoáng đạt, gợi ấn tượng vừa lãng mạn vừa hào
hùng, dữ dội với những vẻ đẹp lạ lùng của rừng lá
đỏ, những trận mưa lá đổ ào ào như trút trong gió
lộng trên những đỉnh núi cao giữa mùa thu của đại
ngàn Trường Sơn, lửa bụi chiến tranh bay nhoà
trời,...
Tất cả gợi lên một khung cảnh Trường
Sơn trong những năm tháng không thể
nào quên. Đó là thời điểm cuộc kháng
chiến chống đế quốc Mỹ bước vào giai
đoạn khốc liệt, lúc toàn quân và dân ta
đang dổn súc cho tiền tuyến, quyết tâm

Cuộc gặp gỡ
diễn ra trong
không gian như
thế nào?

Không gian đó giúp
em hiểu thêm gì về
bối cảnh lịch sử, về
những con đường
hành quân ra trận
trong những năm
chiến tranh?

4. Các hình ảnh trong thơ (câu hỏi 3,4,5)
- Hình ảnh “Đoàn quân vẫn đi vội
vã” gợi lên không khí hành quần
hào hùng, thần tốc trong khung
cảnh “Bụi Trường Sơn nhoà trời
lửa”.
- Từ láy vội vã đã làm nổi bật tinh
thần khẩn trương, tranh thủ từng
phút giây hành quân ra tiền tuyến
cho kịp bước vào trận chiến cuối
cùng; bất chấp gian khổ, hiểm
nguy.
- Hình ảnh đoàn quân đi vội vã
cũng là biểu tượng kết tinh của
tinh thần, ý chí, khát vọng chiến
thắng, khát vọng độc lập, thống
nhất của cả dân tộc.

Nêu cảm nhận
của em về hình
ảnh đoàn quân
trên đường ra
tiền tuyến?

Những đường Việt Bắc của ta
Đêm đêm rầm rập như là đất rung
Quân đi điệp điệp trùng trùng
Ánh sao đầu súng, bạn cùng mũ nan
Bắc)

(Tố Hữu, Việt

4. Các hình ảnh trong thơ (câu hỏi 3,4,5)
- Hình ảnh “em gái tiền phương” hiện lên qua
những chi tiết: Em đứng bên đường như quê
hương; Vai áo bạc quàng súng trường, gợi cảm
giác vừa thân thương, dịu dàng, gần gũi, giản dị;
vừa kiên cường, dũng cảm, vũng vàng khi làm
nhiệm vụ.
- Hình ảnh “em gái tiền phương” được so sánh
“như quê hương” trở thành biểu tượng của quê
hương, đất nước.
- “Em gái tiền phương” là một cô thanh niên
xung phong. Hình ảnh ấy biểu tượng cho cuộc
chiến tranh nhân dân của dân tộc, cho khát vọng
độc lập, hoà bình của toàn dân.

Nhận xét các chi
tiết miêu tả hình
ảnh “em gái tiền
phương” trong
bài thơ.

5. Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo, thông điệp của bài thơ (câu hỏi 6, 7, 8)
Mạch cảm xúc
Xác định cảm xúc của nhân
vật trữ tình theo bố cục của
bài thơ:
- Bốn câu đầu
- Hai câu giữa
- Hai câu cuối
Từ đó nối kết thành mạch cảm
xúc của bài thơ.

5. Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo, thông điệp của bài thơ (câu hỏi 6, 7, 8)
Mạch cảm xúc

- Bốn câu đầu: Mến thương người
em gái nhỏ - hình bóng quê hương mà người lính tình cờ gặp gỡ trên
tuyến đường Trường Sơn.
- Hai câu giữa: Yêu mến, tự hào về
những người anh hùng chưa biết tên
làm nên chiến thắng vĩ đại; biết ơn
những cống hiến, hi sinh lớn lao,
thầm lặng của hàng triệu người con
cho Tổ quốc,...
- Hai câu cuối: Niểm tin mãnh liệt
vào chiến thắng cuối cùng của cuộc
kháng chiến

5. Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo, thông điệp của bài thơ (câu hỏi 6, 7, 8)
Mạch cảm xúc
- Bốn câu đầu: Mến thương người
em gái nhỏ - hình bóng quê hương mà người lính tình cờ gặp gỡ trên
tuyến đường Trường Sơn.
- Hai câu giữa: Yêu mến, tự hào về
những người anh hùng chưa biết tên
làm nên chiến thắng vĩ đại; biết ơn
những cống hiến, hi sinh lớn lao,
thầm lặng của hàng triệu người con
cho Tổ quốc,...
- Hai câu cuối: Niểm tin mãnh liệt
vào chiến thắng cuối cùng của cuộc
kháng chiến

Mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ
là tình yêu quê hương, đất nước.
Từ mến thương người em gái nhỏ
tình cờ gặp, cảm xúc nhà thơ
chuyển sang yêu mến, tự hào về
những người anh hùng làm nên
chiến thắng vĩ đại, từ đó bộc lộ
niềm tin mãnh liệt vào chiến
thắng cuối cùng của cuộc kháng
chiến.

5. Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo, thông điệp của bài thơ (câu hỏi 6, 7, 8)
Cảm hứng chủ đạo
Cảm hứng chủ đạo:
Cảm hứng chủ đạo của một tác phẩm văn học là tình
cảm sâu sắc, mãnh liệt chi phối toàn bộ cách thể hiện
đời sống, con người và sự lựa chọn hình thức nghệ thuật
trong tác phẩm. đời sống, con người và sự lựa chọn
hình thức nghệ thuật trong tác phẩm.
Một số biểu hiện của cảm Hứng chủ đạo như ngợi ca,
yêu thương, đau xót, phẫn nộ, căm thù, châm biếm,...
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ Lá đỏ: Ngợi ca tinh
thần yêu nước, những đóng góp lớn lao của những
người anh hùng chưa biết tên để tạo nên sức mạnh dân
tộc, góp phần làm nên chiến thắng trong những cuộc
kháng chiến chống giặc ngoại xâm.

Nhắc lại khái
niệm và một số
biểu hiện của cảm
hứng chủ đạo?

Từ đó phát biểu
cảm hứng chủ
đạo trong bài thơ
Lá đỏ?

5. Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo, thông điệp của bài thơ (câu hỏi 6, 7, 8)
Thông điệp
- Thể hiện niềm tin và hi vọng về thắng lợi tất yếu của
cuộc kháng chiến (“Chào em em gái tiền phương/ Hẹn
gặp nhé giữa Sài Gòn”: Đây là lời chào tạm biệt của
người lính dành cho người em gái tiền phương nhưng
cũng hàm chứa trong đó niềm tin và hi vọng vào chiến
thắng tất yếu của cuộc kháng chiến).
- Niềm tin này có căn cứ, dựa trên cơ sở thực tế. Đó là
sự đồng lòng quyết tâm dồn sức mạnh toàn quân, toàn
dân vào cuộc chiến. Đồng thời, đây cũng là động lực
làm nên sức mạnh cho cả dân tộc bước tiếp trên những
chặng đường cuối cùng của cuộc kháng chiến trường kì,
gian khổ và đi đến thắng lợi vĩ đại, mang lại độc lập, tự
do, hoà bình cho đất nước.

Nêu thông điệp
của bài thơ?

III.

KHÁI QUÁT ĐẶC
ĐIỂM THỂ LOẠI

? Nhắc lại đặc điểm thơ tự do,
mạch cảm xúc và cảm hứng
chủ đạo?
? Ghi ra vở kinh nghiệm đọc
văn bản.

1

2

3

Đặc điểm của thơ tự do:
- Thơ tự do là thể thơ không quy định số tiếng trong mỗi dòng thơ và số dòng trong mỗi
khổ thơ.
- Thơ tự do có thể có vần hoặc không vần. Khi có vần, cách gieo vần trong bài thơ tự do rất
linh hoạt: Vần chân hoặc vần lưng, vần liền hoặc vần cách. Nhịp điệu của thơ tự do được
tạo nên bởi cách ngắt các vế trong dòng thơ, số tiếng của từng dòng, cách bố trí thanh điệu
hoặc vần ở các tiếng được nhấn mạnh trong dòng thơ.
- Tính chất phóng khoảng về hình thức giúp thơ tự do có thể diễn tả sinh động cảm xúc của
nhà thơ trước những biểu hiện mới mẻ, đa dạng, phong phú của cuộc sống.
Mạch cảm xúc:
Thơ trữ tình thể hiện cảm xúc của nhà thơ trước một đối tượng nào đó. Vì
vậy, cảm xúc là yếu tố đầu tiên, quan trọng nhất của thơ trữ tình. Cảm
xúc vận động theo một trình tự và phát triển thành mạch. Mạch cảm xúc
có nhiều cung bậc và sắc thái, chi phối các yếu tố nội dung và hình thức
của một bài thơ trữ tình.
Cảm hứng chủ đạo:
Cảm hứng chủ đạo của một tác phẩm văn học là tình cảm sâu sắc, mãnh liệt chi phối toàn
bộ cách thể hiện đời sống, con người và sự lựa chọn hình thức nghệ thuật trong tác phẩm.
đời sống, con người và sự lựa chọn hình thức nghệ thuật trong tác phẩm.

Hướng dẫn chuẩn bị văn bản 3:
Những ngôi sao xa xôi

Yêu cầu:
Đọc trước ở nhà truyện ngắn Những
ngôi sao xa xôi. Trả lời các câu hỏi
phần Sau khi đọc vào vở.

Hoạt động 3:
LUYỆN TẬP

BẢNG KIỂM ĐOẠN VĂN (Viết kết nối với đọc)
Viết đoạn văn (phần viết kết nối với đọc) trình bày suy nghĩ của em về hình ảnh “em
gái tiền phương” trong bài thơ.
Bố cục

Yêu cầu cụ thể

Đạt

 

Chưa
đạt

- Giới thiệu được tác giả và tên bài thơ. Cảm xúc chung về  
Mở đoạn hình ảnh “em gái tiền phương” trong bài thơ.
 
- Lựa chọn được những hình ảnh để bộc lộ cảm xúc về đối  
tượng.
Thân
- Lý giải được cho cảm xúc của mình.
 
đoạn

 

Kết đoạn - Khái quát lại cảm xúc.
 
- Đúng cấu trúc đoạn văn. Có mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn.
- Không mắc lỗi diễn đạt, chính tả, ngữ pháp…
 
- Sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc.
Hình

 
 
 
 

thức

 
 
 
 

 
 

(1) Trong bài thơ Lá đỏ, nhà thơ Nguyễn Đình Thi không dùng nhiều chi tiết để
miêu tả hình ảnh những cô gái tiền phương. (2) Mặc dù vậy họ vẫn hiện lên rất chân
thực và rõ nét. (3) Tác giả ví các cô gái tiền phương đáng đứng bên đường chỉ lối cho
xe qua “như quê hương”. (4) Điều đó cho thấy sự thân thuộc và quý mến mà ông dành
cho những cô gái ấy. (5) Ông không rõ tên hay tuổi của họ, nhưng trong hình dáng giàu
sự hi sinh ấy, ông thấy được những người chị, người mẹ, người bà Việt Nam vĩ đại của
mình. (6) Đặc điểm ngoại hình duy nhất của những cô gái ấy được miêu tả, là cái vai áo
đã bị sờn đi bởi chiếc súng trường. (7) Chi tiết ấy vừa khắc họ sự khó khăn, vất vả trong
một thời gian dài của các cô ở nơi đây, vừa chứng tỏ sự mạnh mẽ, can trường không hề
kém cạnh các đắng nam nhi của họ. (8) Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh, cho nên dù là
phụ nữ, các cô gái cũng khoác súng trên vai, sẵn sàng chiến đấu với giặc bấy kì lúc nào.
(9) Tất cả những yêu thương, kính trọng và mong mỏi mà tác giả dành cho các cô gái ấy,
đã được gói ghém lại trong lời hẹn gặp lại những “em gái tiền phương” tại Sài Gòn khi
đất nước đã hòa bình.

Hoạt động 4:
VẬN DỤNG

Vẽ một bức tranh với nội dung:
Hình ảnh nữ thanh niên xụng
phong trong cuộc kháng chiến
chống đế quốc Mĩ của dân tộc
ta.

HẸN GẶP LẠI CÁC EM
TRONG TIẾT HỌC SAU!