KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN

? Đột biến cấu trúc NST là gì? Có những
dạng nào?
? Vai trò của đột biến cấu trúc NST? Cho
VD ?
? Tại sao biến đổi cấu trúc NST lại gây hại
cho sinh vật?

KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST.
- Đột biến cấu trúc NST có các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn
- Đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho bản thân sinh vật.
+ VD: mất đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây bệnh ung thư máu ở người
- Một số đột biến có lợi có ý nghĩa trong chọn giống và tiến hóa .
+ VD: Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có hoạt tính cao
hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn.
- > Vì chúng phá vỡ sự sắp xếp hài hòa của các gen trên NST đã
được hình thành trong quá trình tiến hóa, làm thay đổi số lượng và
cách sắp xếp các gen trên đó .

KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN

? So sánh đột biến gen và đột biến cấu trúc NST ?

* Giống nhau:

- Đều là những biến đổi trong vật chất di truyền ( ADN hoặc NST )
- Đều phát sinh từ các tác động của môi trường bên ngoài và môi trường
bên trong cơ thể.
Đều di nhau:
truyền cho thế hệ sau.
*- Khác
- Phần lớn gây hại cho sinh vật.
Đột biến gen
Làm biến đổi cấu trúc của gen
Gồm các dạng : mất, thêm và thay
1 hoặc 1 số cặp nuclêôtit.

Đột biến NST
Làm biến đổi cấu trúc của NST
Gồm các dạng : mất đoạn, lặp
đoạn, đảo đoạn NST

Bài 23: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ

? Nghiên cứu thông tin đầu tiên sách giáo khoa và cho
biết thế nào là đột biến số lượng NST ?
-> Đột biến số lượng NST là những biến đổi về số lượng
xảy ra ở một hoặc một số cặp NST nào đó hoặc ở tất cả
bộ NST
Có 2 dạng:
- Thể dị bội
- Thể đa bội

I. Thể dị bội
? Cặp NST tương đồng là gì?
? Thế nào là bộ NST lưỡng bôi?
? Thế nào là bộ NST đơn bội bôi?

-> Cặp NST tương đồng là cặp NST gồm 2 NST giống nhau
về hình dạng, kích thước.
-> Bộ NST chứa các cặp NST tương đồng được gọi là bộ NST
lưỡng bội, kí hiệu là 2n
-> Bộ NST trong giao tử chỉ chứa 1 NST của cặp tương đồng
được gọi là bộ NST đơn bội, kí hiệu là n.

Chúng ta đã biết rằng bình thường trong
tế bào, NST luôn tồn tại thành từng cặp
tương đồng tức là mỗi cặp gồm 2 NST
giống nhau, Vậy nếu có một sự thay đổi
nào đó về số lượng NST trong một hoặc
một số cặp NST tương đồng thì sao?

Xin mời các em quan sát một số
hình ảnh sau đây:

? Quan sát hình và cho biết
điểm khác nhau giữa bộ NST
của bệnh nhân Đao và bộ
NST của người bình thường?
Bộ NST của nam giới bình thường

(2n+1) Thể 3 nhiễm

? Thế nào là thể 3 nhiễm?
-> Thể ba nhiễm là cơ thể mà trong
tế bào sinh dưỡng có một hoặc một
số cặp NST tương đồng tăng thêm 1
NST thứ ba (có 2n+1 NST)
Bộ NST bệnh nhân Đao

? Điểm khác nhau giữa
bộ NST của bệnh nhân
Tớcnơ và bộ NST của
người bình thường?
Bộ NST của nữ giới bình thường

(2n-1) Thể 1 nhiễm

? Thế nào là thể 1 nhiễm?

Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ

-> Thể một nhiễm là cơ thể mà
trong tế bào sinh dưỡng có một
hoặc một số cặp NST tương đồng
bị mất đi 1 NST (có 2n-1 NST)

Bộ NST
ruồi giấm
2n = 8

(2n + 2)

Thể bốn nhiễm

(2n - 2)

Thể khuyết nhiễm
(không nhiễm
Vô nhiễm )

? Từ các thông tin trên hãy cho biết thể dị bội là gì?
? Thể dị bội có những dạng nào?
I. Thể dị bội

- Thể dị bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có
một hoặc một số cặp NST bị thay đổi về số lượng.
- Có các dạng sau đây:
+ (2n+1): thể ba nhiễm
+ (2n-1): thể một nhiễm
+(2n-2): thể khuyết nhiễm (không nhiễm)

( Mục I. Lệnh ▼ trang 67 Không yêu cầu HS thực hiện ).

I

II

VI

X

IV

III

VIII

VII

XI

V

XII

IX

XIII

Hình: Quả của cây cà độc dược

* Các thể dị bội ở cà độc dược:

? Quan sát hình cho biết: Quả của
12 kiểu cây dị bội (2n + 1) khác với
quả của cây bình thường (2n) như
thế nào về:
- Hình dạng: tròn hơn hay dài hơn
- Kích thước: To hơn hay nhỏ hơn

I. Quả của cây lưỡng bội bình thường có 2n = 24 NST
II-XIII. Quả của 12 kiểu cây dị bội khác nhau có (2n + 1) = 25 NST

Hình 23.2. Cơ chế phát sinh các thể dị bội có (2n+1) và (2n-1) NST

Học sinh quan sát Hình 23.2 thảo luận (3 phút) trả lời câu hỏi:

Học sinh quan sát Hình 23.2 thảo luận (3 phút) trả lời
câu hỏi:

? Sự phân ly của 1 cặp NST hình thành các
giao tử có bộ NST như thế nào trong các
trường hợp sau:
- Trường hợp bình thường?
- Trường hợp bị rối loạn?
? Các giao tử nói trên tham gia thụ tinh tạo
hợp tử có số lượng NST như thế nào?

? Sự phân ly của 1 cặp NST hình thành các giao tử có bộ
NST như thế nào trong:
- Trường hợp bình thường?
=> Cho ra hai loại giao tử, mỗi giao tử chứa 1 NST
của cặp(n).
- Trường hợp bị rối loạn?
Tạo ra 2 giao tử:
+ Một giao tử có 2 NST của cặp (n + 1)
+ Một giao tử không chứa NST nào của cặp (n – 1)

? Các giao tử nói trên tham gia thụ tinh tạo
hợp tử có số lượng NST như thế nào?
- Giao tử bình thường (n) kết hợp với giao tử
bất thường có 2 NST (n+1) tạo hợp tử (2n + 1)
 Thể 3 nhiễm
- Giao tử bình thường (n) kết hợp với giao tử
bất thường không chứa NST nào (n-1) tạo hợp
tử (2n - 1)  Thể 1 nhiễm

Trình bày cơ chế phát sinh các thể dị bội (2n+1) và
(2n – 1) NST?

Cơ chế:

Do một cặp NST nào đó của một bên bố hoặc mẹ
không phân li trong giảm phân đã tạo ra một giao tử
mang 2 NST (n+1) và một giao tử không mang NST
nào (n-1)
+ Giao tử (n+1) kết hợp với giao tử bình thường (n)
trong thụ tinh tạo hợp tử mang 3 NST hình thành thể
(2n+1)
+ Giao tử (n-1) kết hợp với giao tử bình thường (n)
trong thụ tinh tạo hợp tử mang 1 NST hình thành thể
(2n-1)

II. Sự phát sinh thể dị bội
+ Trong giảm phân có 1 cặp NST tương đồng không phân ly ->
tạo 1 giao tử có cả hai NST của một cặp và 1 giao tử không
mang NST nào của cặp đó.
+ Sự thụ tinh của các giao tử bất thường này với các giao tử
bình thường sẽ tạo ra các thể dị bội .

Sơ đồ lai

Tế bào sinh giao tử : ♀(♂) 2n
x
Gp :
n+1; n-1
Hợp tử:
2n+1;

♂(♀) 2n
n
2n-1

Ví dụ: 3 NST ở cặp NST số 21 -> gây bệnh Đao ở người

Bộ NST bệnh nhân Đao

P
G
F1

Bệnh nhân Đao

NST 21

x

NST 21

3 NST 21

Bệnh Đao

Dựa vào sơ đồ lai hãy trình bày cơ chế trẻ sinh ra bị bệnh Đao ?

Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ

P
G

F1

44A + XY
(22A + XY) (22A + O)

(44A + XXY)
(Claiphentơ)

x

Bệnh nhân Tớcnơ
44A + XX
(22A + X)

(44A + XO)
(Tơcnơ)

Ví dụ ở ruồi giấm

2n = 8

P:

2n = 8
X

G:
n=4

n=4

n+1 = 5

Hợp tử
2n+1=9

2n - 1=7

n-1 = 3

Mĩ ném bom nguyên tử xuống Nhật

Máy bay Mỹ rải chất diệt cỏ

? Quan sát các hình trên và cho biết nguyên nhân phát sinh
thể dị bội là gì?

Nguyên nhân:
- Các tác nhân vật lí hoặc hóa học trong
ngoại cảnh.
- Ảnh hưởng phức tạp của môi trường trong
cơ thể.
=> Tác động vào kì sau của quá trình giảm
phân gây ra sự không phân li của 1 hoặc 1 số
cặp NST

Một số hình ảnh biểu hiện của
người bị bệnh Đao

Bộ NST người bệnh Đao
2n + 1 = 46 + 1 = 47 NST
(Tăng thêm 1 NST thứ 21)

Bộ NST người
mắc
hội
chứng Tớcnơ
chỉ có 1 NST
giới tính X
2n – 1 = 46 – 1
= 45 NST

Bệnh nhân Tớcnơ

Bệnh nhân Đao

? Từ các hình ảnh trên hãy nêu hậu quả của đột biến dị bội.

* Hậu quả
- Gây biến đổi hình dạng, kích thước ở sinh
vật.
- Gây ra một số bệnh tật ở người và động vật
hoặc làm giảm sức sống, giảm khả năng sinh
sản của cơ thể.

Sử dụng hơp lí thuốc bảo vệ thực vật

Tích cực tham gia bảo vệ môi trường

Sử dụng thực phẩm an toàn

? Quan sát các hình
ảnh sau đây và cho
biết để hạn chế phát
sinh các đột biến theo
em chúng ta cần làm
gì?

? Quan sát các hình ảnh sau đây và cho biết để hạn chế
phát sinh các đột biến theo em chúng ta cần làm gì?
- Hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và chất độc hóa
học
-Sử dụng thực phẩm an toàn
-Tăng cường công tác vệ sinh môi trường
- Tuyên truyền cho mọi người ý thức bảo vệ môi trường.

Chọn câu trả lời đúng nhất?
Câu 1: Đột biến thể dị bội là dạng đột biến:
a. NST bị thay đổi về cấu trúc
b. Bộ NST tăng theo bội số của n và lớn hơn 2n
c. Bộ NST tăng thêm hoặc mất đi 1 NST
d. Bộ NST chỉ có 1 NST của mỗi cặp tương đồng
Câu 2: Tìm câu phát biểu sai:
a. Trường hợp bộ NST lưỡng bội bị thêm hoặc mất 1 NST ở 1 hoặc
một số cặp NST gọi là dị bội thể
b. Dị bội thể xảy ra do có 1 cặp NST không phân li ở kì sau của giảm
phân
c. Đột biến dị bội thể chỉ gặp ở thực vật
d. Bệnh Đao có 3 NST trong cặp số 21 của người

Câu 4: Ở cây lưỡng bội của bắp có bộ NST lưỡng bội 2n
= 20
a. Số lượng NST trong bộ NST của thể ba nhiễm là bao
nhiêu?
2n + 1 = 20 + 1 = 21 NST
b.Số lượng NST trong bộ NST của thể một nhiễm là bao
nhiêu?
2n – 1 = 20 – 1 = 19 NST
c. Số lượng NST trong bộ NST của thể không nhiễm là
bao nhiêu?
2n – 2 = 20 – 2 = 18 NST

Bài 23. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
Nguyên nhân chính dẫn đến xuất hiện đột biến về số lượng
NST là
A Do NST nhân đôi không bình thường.
B Do sự phá huỷ thoi vô sắc trong phân bào.
C Do rối loạn cơ chế phân li NST ở kỳ sau của quá trình
phân bào.
Chúc mừng

Sai rồi

Bài 23. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ

Hậu quả của thể dị bội là gì?
A Tế bào sinh trưởng nhanh, cơ quan to hơn bình thường.
B Làm mất cân bằng hệ gen, giảm sức sống, sức sinh sản
C

của loài.
Tăng sức sống, sức sinh sản.

Sai rồi

Chúc mừng

Bài 23. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ

Ruồi giấm 2n = 8, số lượng NST của thể ba
nhiễm là

9 NST

BÀI TẬP
Một cặp bố mẹ bình thường đã sinh một con gái mắc bệnh Tơcnơ (thể
2n – 1)
Hãy giải thích và viết sơ đồ cơ chế phát sinh trường hợp trên ?
 Giải thích:

TRẢ LỜI

- Trong giảm phân cặp NST giới tính của mẹ không phân li  1 giao tử mang cả
2 NST của cặp NST giới tính (XX) và 1 giao tử không có NST nào (O)
- Trong thụ tinh sự kết hợp giao tử ( O) của mẹ với với giao tử (X) bình thường
của bố tạo thành hợp tử (OX) phát triển thành cơ thể mắc bệnh Tơcnơ.
Sơ đồ:
P: XX x
XY
G: XX, O
X, Y
F:
OX (Tơcnơ)

Bộ NST của nữ giới bình thường

Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ

Bài 23. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
THẢO LUẬN

Ở cà chua có bộ NST là 2n = 24. Người ta đã phát hiện những cây
cà chua có:
a. 25 NST
b. 23 NST
c. 22 NST
Giải thích các trường hợp trên từ đó rút ra đột biến thể dị bội có
những dạng nào?
Các trường hợp
Giải thích
Dạng đột biến

a. 25 NST

b. 23 NST

c. 22 NST

Bài 23. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ

TRẢ LỜI
Các trường
hợp
 
Giải thích
Dạng đột
biến

a. 25 NST

b. 23 NST

c. 22 NST

Do có một NST Do một cặp Mất 1 cặp NST
bổ sung vào bộ NST nào đó chỉ tương đồng
NST lưỡng bội. còn 1 NST.
Thể 3 nhiễm
(2n + 1)

Thể 1 nhiễm
(2n – 1)

Thể không
nhiễm
(2n – 2 )

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1. Học bài và trả lời câu 1,2,3 SGK trang 68
2. Chuẩn bị bài mới cho tiết sau:
- Nghiên cứu qua bài 24 “Đột biến số lượng
nhiễm sắc thể” (tiếp theo).
+ Tìm hiểu hiện tượng thể đa bội. So sánh thể đa
bội với thể dị bội
- Sưu tầm tư liệu và mô tả một số giống cây
trồng đa bội ở Việt Nam.