BÀI 10
LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM
1945 ĐẾN NĂM 1991

Quan sát hai hình dưới đây, em liên hệ đến quốc gia và
khu vực nào? Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã
hội của quốc gia và khu vực từ sau chiến tranh thế giới
thứ hia đến năm 1991 có gì nổi bật?

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô

Thảo luận nhóm:
Chia lớp thành 3
nhóm, mỗi nhóm tìm
hiểu một lĩnh vực để
hoàn thành Phiếu
học tập: Nêu những
nét chính về tình
hình chính trị, kinh
tế, xã hội và văn hoá
của Liên Xô từ năm
1945 đến năm 1991?

PHIẾU HỌC TẬP
Lĩnh vực

Nét chính

Chính trị

 

Kinh tế

 

Xã hội, văn hóa

 

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
Lĩnh vực

Nét chính

Chính trị

- Tiến hành bầu cử Xô viết các cấp, thực hiện dân chủ
hoá hệ thống chính trị bằng cách khôi phục đại hội
các tổ chức chính trị – xã hội từ năm 1949.
– Chủ trương duy trì hoà bình và an ninh thế giới,
giúp đỡ to lớn về vật chất và tinh thần cho các nước
xã hội chủ nghĩa và phong trào đấu tranh giải phóng
dân tộc trên thế giới.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
Lĩnh vực

Nét chính

Chính trị

- Đầu những năm 80 của thế kỉ XX, Liên Xô lâm vào khủng
hoảng chính trị. Trước tình hình đó, Liên Xô đã tiến hành
công cuộc cải tổ (3 – 1985). Cải tổ chính trị được thực hiện
với khẩu hiệu “dân chủ hoá”, “công khai hoá” đã xác lập chế
độ đa nguyên, đa đảng và hệ thống chính quyền tổng thống.
– Mâu thuẫn chính trị gia tăng, Đảng Cộng sản bị đình chỉ
hoạt động, chính quyền Liên bang bị tê liệt, các nước cộng
hoà tuyên bố độc lập, tách khỏi Liên bang dẫn đến việc M.
Goóc-ba-chốp buộc phải từ chức Tổng thống vào ngày 25 –
12 – 1991, đánh dấu sự tan rã của Liên bang Xô viết.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô

Đây là bức áp phích do hoạ sĩ Liên Xô Vích-to I-va-nốp
vẽ năm 1958, thể hiện tình cảm, quan hệ nồng thắm giữa
Liên Xô và Việt Nam, là một minh chứng sinh động cho
sự ủng hộ, giúp đỡ của Liên Xô đối với Việt Nam nói
riêng và các nước xã hội chủ nghĩa nói chung.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
Kinh tế

– Năm 1946, Liên Xô bắt tay vào công cuộc khôi phục
kinh tế, đến năm 1950 đã phục hồi được mức trước
chiến tranh. Từ đây, Liên Xô tiến hành xây dựng cơ sở
vật chất cho chủ nghĩa xã hội.
– Đến những năm 60, Liên Xô trở thành cường quốc
công nghiệp thứ hai thế giới (sau Mỹ). Liên Xô là nước
đầu tiên trên thế giới phóng thành công vệ tinh nhân
tạo (1957), phóng tàu vũ trụ có người lái vào quỹ đạo
Trái Đất (1961), mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũ trụ
của loài người...

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô

Kinh tế

– Từ giữa những năm 70 của thế kỉ XX, nền kinh tế
Liên Xô có dấu hiệu trì trệ. Công cuộc cải tổ kinh tế
được thực hiện từ năm 1985, nhưng thiếu đồng bộ và
hiệu quả, dẫn đến khủng hoảng kinh tế trầm trọng
trong những năm 1989 – 1991 với sự khan hiếm
lương thực, thực phẩm và các hàng hoá tiêu dùng
thiết yếu.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô

Bức ảnh thể hiện sự sầm uất của thành phố Mát-xcơ-va với các toà
nhà vừa hiện đại, vừa cổ kính. Trong đó, điểm nhấn là toà khách
sạn U-crai-na được xây dựng năm 1953 và được coi là biểu tượng
cho sự phát triển của Liên Xô trong nhưng nam 50 cua thế kỉ XX.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
Xã hội - * Xã hội
Văn hóa - Từ năm 1945 đến đầu những năm 70, cơ cấu xã hội Liên Xô
có những biến đổi tích cực, thành phần công nhân và trí thức
gia tăng: năm 1971, công nhân chiếm hơn 55% lực lượng lao
động trong cả nước và có trên 30 triệu người làm việc trí óc.
- Từ cuối những năm 70 đến năm 1991, sự trì trệ và khủng
hoảng kinh tế làm cho đời sống của nhân dân Liên Xô suy
giảm, niềm tin vào chủ nghĩa xã hội lung lay dẫn đến bất bình
gia tăng. Từ năm 1989, nhiều cuộc biểu tình, bãi công đã nổ ra.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
Xã hội - *Văn hoá:
Văn hóa + Sau năm 1945, văn hoá của Liên Xô phát triển, thực hiện chế
độ giáo dục miễn phí – thể hiện tính ưu việt của chủ nghĩa xã
hội.
+ Liên Xô thúc đẩy giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trong
nước và với các quốc gia trên thế giới.
+ Từ năm 1985, với tinh thần “dân chủ” và “công khai”, nền văn
hoá Liên Xô trở nên “cởi mở”, kích thích sự sáng tạo trong các
hoạt động văn hoá. Song, sự buông lỏng quản lí văn hoá của
Nhà nước đã thúc đẩy chủ nghĩa đa nguyên và tư tưởng chống
chủ nghĩa xã hội trong nước gia tăng.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô

Liên hoan được tổ chức tại Mát-xcơ-va từ ngày 28-7 đến ngày 11 -8 -1957.
Tham gia Liên hoan gồm 34 000 người đến từ 131 quốc gia, đại diện cho 5 châu lục
trên thế giới. Đây là sự kiện tiêu biểu thể hiện hoạt động giao hiu văn hoá của Liên
Xô với bên ngoài, góp phần làm phong phú đời sống văn hoá của nhân dân Liên Xô
trong những năm 50 của thế kỉ XX.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
HS thảo luận cặp đôi để
thực hiện yêu cầu: Nêu
những biểu hiện và giải
thích vì sao chủ nghĩa xã
hội ở Liên Xô sụp đổ.

Sự khủng hoảng, sụp đổ trên tất cả các lĩnh vực
chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, trong đó quan
trọng nhất là chính trị (Đảng Cộng sản bị đình chỉ
hoạt động, chính quyền Liên bang tê liệt, các nước
cộng hoà tuyên bố độc lập, tách khỏi Liên bang và
M. Goóc-ba-chốp buộc phải từ chức Tổng thống
vào ngày 25 - 12 - 1991, đánh dấu cho sự tan rã của
Liên bang Xô viết và sự sụp đổ hoàn toàn của chủ
nghĩa xã hội ở Liên Xô).

Nguyên nhân CNXH ở Liên Xô sụp đổ: Đến đầu những năm 80, Liên
Xô lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện vê' chính trị, kinh tế, xã hội. Liên
Xô đã tiến hành công cuộc cải tổ để khắc phục khủng hoảng (1985),
nhưng mắc phải nhiều sai lầm: thực hiện đa nguyên, đa đảng vê' chính trị
(sai lầm lớn nhất), nóng vội, thiếu đồng bộ vê' kinh tế, buông lỏng quản lí
vê' văn hoá, dẫn đến khủng hoảng ngày càng trầm trọng đến mức không
thể kiểm soát và Liên bang Xô viết tan rã, chủ nghĩa xã hội sụp đổ.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
11 nước cộng hoà trong Cộng đồng các quốc gia độc lập
(SNG) sau khi Liên bang Xô viết tan rã: Liên bang Nga, Ucrai-na, Bê-lô-rút-xi-a, Ca-dắc-xtan, Môn-đô-va, Ác-mê-ni-a,
A-déc-bai-gian, Cư-rơ-gư-xtan, Tuốc-mê-ni-xtan, U-dơ-bêki-xtan và Tát-gi-ki-xtan.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
Thảo luận nhóm: Chia lớp thành 3 nhóm
- Nhóm 1: Tìm hiểu về tình hình chính trị của các nước Đông Âu từ năm
1945 đến năm 1991?
- Nhóm 2: Tìm hiểu về tình hình kinh tế của các nước Đông Âu từ năm
1945 đến năm 1991?
- Nhóm 3: Tìm hiểu về tình hình xã hội và văn hoá của các nước Đông Âu
từ năm 1945 đến năm 1991?

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
* Chính trị:
- Từ năm 1944 đến năm 1946, nhân
dân các nước Đông Âu dưới sự
lãnh đạo của những người cộng sản
và sự giúp đỡ của Hồng quân Liên
Xô đã thành lập các nhà nước dân
chủ nhân dân. Riêng ở Đông Đức,
Nhà nước Cộng hoà Dân chủ Đức
thành lập năm 1949.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
* Kinh tế:
- Sau khi thành lập nhà nước dân chủ nhân dân, các nước Đông
Âu đã thực hiện cải cách nhằm xây dựng cơ sở vật chất cho chủ
nghĩa xã hội. Các nước hợp tác kinh tế trong Hội đồng Tương trợ
kinh tế (SEV).
- Đầu những năm 70 của thế kỉ XX, các nước Đông Âu đã trở
thành những nước công nghiệp hoặc công - nông nghiệp. Đến năm
1991, SEV bị giải thể.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
* Xã hội:
- Đời sống vật chất và tinh thần
của người dân không ngừng được
cải thiện và nâng cao.
- Từ cuối những năm 70 đến năm
1990, khủng hoảng kinh tế làm
cho đời sống của các tầng lớp
nhân dân khó khăn.
+ Văn hoá
- Có bước phát triển vượt bậc:
xoá được nạn mù chữ được xoá
bỏ, thực hiện chính sách giáo dục
bắt buộc và miễn phí.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991

Nêu những biểu hiện và giải thích vì sao
chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu sụp đổ?
+ Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã
hội, văn hoá, trong đó quan trọng nhất là lĩnh vực chính trị.
+ Về nguyên nhân chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu sụp đổ: Trong khi tiến hành cải
cách để khắc phục khủng hoảng thiếu hiệu quả, lãnh đạo các nước đã mắc phải sai lầm
nghiêm trọng, đó là thoả hiệp, chấp nhận thực hiện đa nguyên, đa đảng và tổ chức tổng tuyển
cử tự do, tạo cơ hội cho thế lực chống chủ nghĩa xã hội cơ hội tấn công trực diện, làm sụp đổ
chủ nghĩa xã hội. Ngoài ra, chính sách không “can thiệp” của Liên Xô trước cuộc khủng
hoảng và sự thoả hiệp của ban lãnh đạo các nước Đông Âu cũng góp phần dẫn đến sự sụp đổ
của chủ nghĩa xã hội ở các nước này.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

AI NHANH HƠN
NỘI DUNG
Chính trị

Kinh tế

Văn hóa – xã
hội

LIÊN XÔ

ĐÔNG ÂU

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
NỘI
DUNG
Chính trị

LIÊN XÔ

Tiến hành bầu cử Xô viết các
cấp, thực hiện dân chủ hoá hệ
thống chính trị.
Chủ trương duy trì hoà bình
và an ninh thế giới
Đầu những năm 80 của thế kỉ
XX, lâm vào khủng hoảng
chính trị.
Mâu thuẫn chính trị gia tăng,
Đảng Cộng sản bị đình chỉ
hoạt động.

ĐÔNG ÂU

Từ năm 1944 đến năm 1946,
nhân dân các nước Đông Âu
dưới sự lãnh đạo của những
người cộng sản và sự giúp đỡ
của Hồng quân Liên Xô đã
thành lập các nhà nước dân
chủ nhân dân. Riêng ở Đông
Đức, Nhà nước Cộng hoà Dân
chủ Đức thành lập năm 1949.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
NỘI DUNG
Kinh tế

LIÊN XÔ

ĐÔNG ÂU

– Năm 1946, bắt tay vào
công cuộc khôi phục kinh
tế, đến năm 1950 đã phục
hồi được mức trước chiến
tranh.
– Đến những năm 60, trở
thành cường quốc công
nghiệp thứ hai thế giới (sau
Mỹ).
– Từ giữa những năm 70
của thế kỉ XX, nền kinh tế
Liên Xô có dấu hiệu trì trệ.

- Sau khi thành lập nhà nước
DCND, các nước Đông Âu đã
thực hiện cải cách nhằm xây
dựng CSVC cho chủ nghĩa xã
hội. Các nước hợp tác kinh tế
trong Hội đồng Tương trợ
kinh tế (SEV).
- Đầu những năm 70 của thế
kỉ XX, các nước Đông Âu đã
trở thành những nước công
nghiệp hoặc công - nông
nghiệp. Đến năm 1991, SEV
bị giải thể.

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
NỘI
DUNG
Văn hóa –
xã hội

LIÊN XÔ

ĐÔNG ÂU

- Từ năm 1945 đến đầu những
năm 70, cơ cấu xã hội Liên Xô
có những biến đổi tích cực, thành
phần công nhân và trí thức gia
tăng.
- Từ cuối những năm 70 đến năm
1991, sự trì trệ và khủng hoảng
kinh tế làm cho đời sống của
nhân dân Liên Xô suy giảm,
niềm tin vào chủ nghĩa xã hội
lung lay dẫn đến bất bình gia
tăng. Từ năm 1989, nhiều cuộc
biểu tình, bãi công đã nổ ra.

+ Xã hội:
- Đời sống vật chất và tinh thần
của người dân không ngừng
được cải thiện và nâng cao.
- Từ cuối những năm 70 đến
năm 1990, khủng hoảng kinh
tế làm cho đời sống của các
tầng lớp nhân dân khó khăn.
+ Văn hoá
- Có bước phát triển vượt bậc:
xoá được nạn mù chữ được xoá
bỏ, thực hiện chính sách giáo
dục bắt buộc và miễn phí.

* Xã hội:

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
1.Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá của Liên Xô
2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
NỘI DUNG
Văn hóa –
xã hội

LIÊN XÔ

*Văn hoá:
+ Sau năm 1945, văn hoá của Liên Xô phát
triển, thực hiện chế độ giáo dục miễn phí – thể
hiện tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội.
+ Liên Xô thúc đẩy giao lưu văn hoá giữa các
dân tộc trong nước và với các quốc gia trên thế
giới.
+ Từ năm 1985, với tinh thần “dân chủ” và
“công khai”, nền văn hoá Liên Xô trở nên “cởi
mở”, kích thích sự sáng tạo trong các hoạt động
văn hoá. Song, sự buông lỏng quản lí văn hoá
của Nhà nước đã thúc đẩy chủ nghĩa đa nguyên
và tư tưởng chống chủ nghĩa xã hội trong nước
gia tăng.

ĐÔNG ÂU

VẬN DỤNG
HS vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học để viết bài giới thiệu
hoặc thuyết trình trước lớp một số thành tựu tiêu biểu về chính trị,
kinh tế, xã hội, văn hoá của Liên Xô hoặc một nước Đông Âu từ sau
năm 1945?