CHỦ ĐỀ A:
MÁY TÍNH VÀ XÃ HỘI TRI THỨC
TIN HỌC VÀ XỬ LÍ THÔNG TIN
BÀI 1:
DỮ LIỆU, THÔNG TIN VÀ XỬ LÍ THÔNG TIN

Các em hãy cho biết,
thông tin từ đâu mà
có???

SÁCH, BÁO

TIVI

INTERNET

SMART PHONE

1. Nguồn thông tin và dữ liệu
- Thế giới rộng lớn quanh ta với con người, sự vật, sự việc,
… đa dạng là nguồn thông tin vô tận.
- Nhiều thiết bị được tạo ra nhằm thu nhận các tín hiệu từ thế
giới xung quanh để từ đó con người biết thêm thông tin. Từ
đầu ra của các thiết bị này, ta có dữ liệu.
Nhiều sao thì
nắng

- Thông tin
Vắng sao thì
Em biết được
Thông tin có được từ những hoạt động con người thu nhận được từ thế giới xung
mưa.
gì khi
quan
sáttượng…
quanh như sự vật,
sự kiện,
hiện
các hình bên?
- Dữ Liệu
Trong tin học, dữ liệu là thông tin đã được đưa vào máy tính (Dữ liệu có được từ
thông tin sau khi đã được xử lý).

2. Quan hệ giữa thông tin và dữ liệu
a) Từ thông tin thành dữ liệu

-

Thông tin được lưu trữ hay gửi đi dưới dạng dữ liệu chữ và số, dữ liệu
hỉnh ảnh, dữ liệu âm thanh.
=> Thông tin có thể được biểu diễn dưới các dạng khác nhau

2. Quan hệ giữa thông tin và dữ liệu
b) Từ dữ liệu đến thông tin
- Ví dụ: An báo tin cho Hoàng bằng một mảnh giấy viết tay: “Hoàng ơi,
tan học chờ tớ ở cổng trường nhé!”
Þ Dòng chữ: Là dữ liệu văn bản,
Þ Nội dung dòng chữ: Là thông tin
Þ Dữ liệu là: Văn bản chữ và số, hình vẽ, hình ảnh, âm thanh, đoạn video,
… Dữ liệu là nguồn thông tin
Þ Dữ liệu được thu thập và sử dụng để từ đó rút ra thông tin, từ dữ liệu đầu
vào có thể rút ra nhiều thông tin khác nhau

Theo em, “xử lí dữ liệu”
và “xử lí thông tin” có
gì khác nhau?
- Xử lí dữ liệu và xử lí thông tin là 2 quá trình nối tiếp nhau. Từ dữ
liệu sẵn có ta xử lí dữ liệu để có được những thông tin cần thiết, sau
đó xử lí thông tin để đưa ra thông tin phù hợp với mục đích.
- Quá trình xử lí dữ liệu đầu vào để rút ra thông tin muốn biết có thể
chia ra nhiều bước, thành nhiều bài toán, như một chuỗi bài toán
liên tiếp. Đầu ra của bước trước là đầu vào cho bước sau. Kết quả
cuối cùng là thông tin ta muốn có.
- Với con người, xử lí dữ liệu để có thông tin và xử lí thông tin để
đưa ra quyết dịnh, và đây là hai bước của quá trình giải quyết vấn
đề. Bước 1 là thu thập thông tin, bước 2 là xử lí thông tin và quyết
định.

2. Quan hệ giữa thông tin và dữ liệu
C. Bài toán xử lí thông tin
“Từ bảng điểm tổng kết các môn học của học sinh cả lớp, giáo viên cần
tìm ra những học sinh xứng đáng được khen thưởng vì có thành tích học
tập xuất sắc. Thông tin ta cần tìm là: Những học sinh xứng đáng được
khen thưởng.
Dữ liệu đầu vào
Đầu vào: Bảng điểm
tổng kết các môn học
của học sinh cả lớp.
Được thể hiện bằng dữ
liệu: chữ (tên học sinh,
môn học) và số (điểm).

Xử lí thông tin

Thông tin hữu ích
Những học sinh có 3 môn
học đạt điểm trung bình
môn cao nhất lớp. Được
thể hiện bằng dữ liệu văn
bản chữ và số.

Bài toán xử lí thông tin
- Quá trình xử lí dữ liệu đầu vào để rút ra thông tin muốn biết có thể chia
ra nhiều bước, thành nhiều bài toán, như một chuỗi bài toán liên tiếp.
Đầu ra của bước trước là đầu vào cho bước sau. Kết quả cuối cùng là
thông tin ta muốn có.
- Với con người, “xử lí dữ liệu để có thông tin” và “xử lí thông tin để ra
quyết định” là nói đến hai bước của của quá trình giải quyết một vấn
đề.
+ Bước 1: thu thập các thông tin cần thiết
+ Bước 2: Xử lí thông tin và ra quyết định

3. Phân biệt dữ liệu với thông tin
Thông tin có thể được biểu diễn dưới các dạng khác nhau.
-Trong lưu trữ và trao đổi thông tin của con người, thông tin là nội dung, dữ liệu là hình thức
thể hiện; dữ liệu là thông tin dưới dạng chứa trong phương tiện mang tin.
-Dữ liệu có thể chia thành nhiều phần , thành các mục nhỏ hơn; còn thông tin có tính toàn vẹn
-> Dữ liệu là đầu vào cho bài toán xử lí thông tin. Thông tin là kết quả đầu ra của bài toán này
-

Ví dụ:
₋ Thông tin “Họ và tên: Nguyễn Văn An, Lớp: 10A, Điểm môn Tin
học: 10” khi trình bày dưới dạng bảng sẽ được chia thành 3 mục
dữ liệu, thuộc 3 cột “Họ và tên”, “Lớp”, “Điểm môn Tin học”.
Þ Muốn có thông tin, phải gộp lại đầy đủ các mục như ban đầu,
nếu thiếu đi một vài mục thì không còn là thông tin đó nữa.
Þ Dữ liệu là đầu vào cho bài toán xử lí thông tin. Thông tin là kết
quả đầu ra của bài toán này

4. Tin học và xử lí thông tin trong tin học
- Xử lí thông tin là tìm ra thông tin từ dữ liệu
- Tin học: Ngành khoa học nghiên cứu các phương pháp và quá trình xử
lí thông tin tự động bằng các phương tiện kĩ thuật – chủ yếu bằng máy
tính
- Công nghệ thông tin: tập hợp các phương pháp khoa học, các phương
tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại (chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn
thông) nhằm tổ chức khai thác và xử dụng có hiệu quả các nguồn tài
nguyên thông tin phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vự hoạt động
của con người và xã hội

5. Các bước xử lí thông tin của máy tính
- Các bước xử lí thông tin của máy tính tương ứng với các hoạt
động xử lí thông tin của con người
- Máy tính thực hiện 3 bước: nhận dữ liệu vào, chuyển thành
dữ liệu số; xử lí dữ liệu; đưa kết quả xử lí ra cho con người
Þ
-

Các bước xử lí thông tin của máy tính gồm:
Nhập DL vào, chuyển thành DL số
Xử lí DL
Đưa kết quả xử lí ra cho con người

6. Tháp dữ liệu – Thông tin – tri thức
- Tri thức hay kiến thức là các hiểu biết hay kĩ năng có được
nhờ trải nghiệm thực tế hay học được.
- Trong tin học, khai thác trích xuất tri thức là việc tạo ra tri
thức từ các nguồn dữ liệu và thông tin.
- Bài toán cũng tương tự như rút ra thông tin từ dữ liệu. Tri
thức thu được phải biểu diễn ở dạng máy tính “hiểu” được và
có thể sử dụng phục vụ con người.

Tháp dữ liệu – thông tin – tri thức minh họa quá trình trích xuất,
tinh lọc dần từ dữ liệu thành thông tin, từ thông tin thành tri thức.

Tóm tắt bài học
- Thông tin có thể được biểu diễn dưới các dạng khác nhau
- Dữ liệu được thu thập và sử dụng để từ đó rút ra thông tin, từ
dữ liệu đầu vào có thể rút ra nhiều thông tin khác nhau.
- Bài toán xử lí thông tin có đầu vào là dữ liệu (nguồn thông tin),
đầu ra là thông tin hữu ích.
- Các bước xử lí thông tin của máy tính gồm xử lí đầu vào, xử lí
dữ liệu số (thông tin số), xử lí đầu ra và xử lí lưu trữ.

Trả lời câu hỏi
Câu 1: Em hãy nêu một ví dụ minh họa việc người gửi
(không dùng máy tính) chuyển thông tin thành dữ liệu ở các
dạng khác nhau để gửi cho người nhận.
Câu 2: Em hãy cho biết đầu vào và đầu ra của một bài toán
xử lí thông tin là gì?

Câu 3: Từ ví dụ trong bài học đầu vào là bảng
điểm tổng kết các môn học của học sinh cả lớp,
em hãy kể thêm những thông tin có thể rút ra.
Gợi ý: Em hãy nêu ra một, hai mục đích xử lí
thông tin khác.

Câu 4: Con người làm gì khi muốn lưu trữ hay
trao đổi thông tin?
Câu 5. Em hãy cho biết các bước xử lí thông tin
của máy tính hay một hệ thống xử lí thông tin nói
chung.