NGỮ VĂN 9
Tiết 103, 104
Văn bản: SANG THU
- HỮU THỈNH -
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TX QUẢNG YÊN
TRƯỜNG THCS HÀ AN
GIÁO VIÊN: NGUYỄN THỊ HẢI HƯNG
Mùa Xuân
Mùa Hạ
Mùa Đông
Sang thu
Hữu Thỉnh
Tiết 103, 104: Văn bản
A.Giới thiệu chung:
1.Tác giả:
- Hữu Thỉnh sinh năm 1942, quê ở huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
- Là nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.
.
Một số tác phẩm nổi tiếng
Trường ca biển …
A.Giới thiệu chung:
2.Tác phẩm:
- Viết năm 1977, in trong tập “Từ chiến hào tới thành phố”
- Hoàn cảnh sáng tác:
+ Đất nước vừa được hòa bình
+ Thiên nhiên sang thu
«Năm 1977, tôi tham gia trại viết văn quân đội ở một làng ngoại ô Hà Nội (nay là Khương Hạ, Thanh Xuân, Hà Nội). Đất nước ta lúc này vừa trải qua chiến tranh, cuộc sống thanh bình đã trở lại. Trong cái mơ hồ phảng phất gió thu và lá thu đang ngả màu, nhà thơ đã trèo lên cây ổi chín vàng trong cả một vườn ổi bạt ngàn ở nơi này. Không có gì đặc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi ổi chín vàng nhuốm trong cái nắng vàng của mùa thu. Không gian cao vút, sâu thẳm, yên tĩnh...»
(Lời tự bạch của Hữu Thỉnh)
Hoàn cảnh sáng tác:
Van b?n: SANG THU
B. Đọc – hiểu văn bản
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
Van b?n: SANG THU
Bỗng nhận ra huương ổi
Phả vào trong gió se
Sưuơng chùng chình qua ngõ
Hình nhuư thu đã về

Sông đưuợc lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mua
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.


B. Đọc – hiểu văn bản
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
Van b?n: SANG THU
B. Đọc – hiểu văn bản
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
2. Kết cấu – bố cục
- Thể thơ: năm chữ
- PTBĐ: Biểu cảm
Khổ 1: Tín hiệu sang thu trong không gian gần và hẹp
Khổ 2: Tín hiệu sang thu trong không gian cao và rộng
Khổ 3: Bức tranh sang thu lắng vào chiều sâu tâm tưởng

Bố cục
Van b?n: SANG THU
Ý nghĩa nhan đề bài thơ:
Nhan đề sử dụng phép đảo ngữ. Tác giả đảo động từ «sang» lên trước danh từ «thu» để nhằm nhấn mạnh sự vận động, chuyển biến của đất trời cũng như sự vận động cảm xúc của con người trong giây phút giao mùa từ hạ sang thu.
MẠCH CẢM XÚC
Thiên nhiên sang thu
Suy ngẫm về đời người sang thu
Ngoại cảnh
Tâm cảnh
-> Lắng dần vào suy tư
B. Đọc – hiểu văn bản
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
2. Kết cấu – bố cục
3.Phân tích
3.1. Cảm nhận trước những tín hiệu báo thu sang
 

*Tín hiệu chuyển mùa:
- Hương ổi:
Khổ thơ 1:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
h­ương ổi
+ Phả: từ ngữ gợi tả, hương thơm như sánh lại đậm đặc lan tỏa trong không gian
gió se
- Gió se:
hương thơm dân dã, mộc mạc; thứ quà quê bình dị thân quen trong cuộc sống nhưng mới mẻ trong thi ca mùa thu
gió hơi lạnh và khô
Van b?n: SANG THU
3. Phân tích
3.1. Cảm nhận trước những tín hiệu báo thu sang
 

*Tín hiệu chuyển mùa:
Khổ thơ 1:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
h­ương ổi
S­ương chùng chình
Sương chùng chình:
-> màn sương mờ ảo, giăng mắc nhẹ nhàng nơi đường thôn ngõ xóm
- Ngõ: thực của làng quê, ngõ thời gian nối giữa hai mùa.
ngõ
nhân hóa, từ láy:
Van b?n: SANG THU
B. Đọc – hiểu văn bản
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
2. Kết cấu – bố cục
3.Phân tích
3.1. Cảm nhận trước những tín hiệu báo thu sang
 

- Tín hiệu chuyển mùa:
+ Hương ổi
+ Gió se
+ Sương chùng chình
-> Tín hiệu đầu tiên của thời khắc giao mùa từ hạ sang thu được nhìn trong một không gian gần và hẹp, được cảm nhận bằng tất cả các giác quan.
Khổ thơ 1:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
Van b?n: SANG THU
3. Phân tích
3.1. Cảm nhận trước những tín hiệu báo thu sang
Khổ thơ 1:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
*Cảm xúc:
-Bỗng: gợi cảm giác ngỡ ngàng, ngạc nhiên; thu đến bất ngờ không hẹn trước
«Hình như»­: như một lời tự vấn gợi thoáng bâng khuâng, cái giật mình bối rối của tác giả trước mùa thu.
=> Cảm nhận tinh tế và tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng của nhà thơ khi chợt nhận ra những tín hiệu báo thu sang: thu đến từ những gì vô hình mờ ảo.

Van b?n: SANG THU
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Sông
Chim
đám mây
3.Phân tích
3.2. Cảm nhận không gian đất trời sang thu
SANG THU
*Không gian sang thu:
Không gian sang thu
mở ra cao hơn, rộng hơn
Van b?n: SANG THU
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Sông
Chim
dềnh dàng
vội vã
3.Phân tích
3.2. Cảm nhận không gian đất trời sang thu
SANG THU
-Hình ảnh:
sông >< dềnh dàng;
chim >< vội vã;
-Thủ pháp đối lập tương phản , nghệ thuật nhân hóa, từ láy gợi tả
*Không gian sang thu:
- Sông: dòng sông thướt tha mềm mại, hiền hoà trôi một cách nhàn hạ, thanh thản, gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên nhiên mùa thu
- Chim: sang thu trời lạnh dần, chúng phải hối hả, đi tránh rét ở những vùng ấm áp hơn.
Van b?n: SANG THU
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
đám mây
Vắt nửa mình
3.Phân tích
3.2. Cảm nhận không gian đất trời sang thu
SANG THU
-Hình ảnh:
sông >< dềnh dàng;
chim >< vội vã;
Đám mây – vắt -> nhân hóa, gợi hình, gợi liên tưởng thú vị, bất ngờ
*Không gian sang thu:
-> Đám mây của mùa hạ còn sót lại trên bầu trời thu trong xanh, nhẹ trôi như còn vương vấn, lưu luyến không nỡ rời xa ngôi nhà mùa hạ để bước vào ngưỡng cửa của mùa thu
Van b?n: SANG THU
«Mây mùa hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí là giông bão tựa hồ những ước mơ khao khát của tuổi trẻ... Tuy nhiên giữa ước mơ và thực tại là hai thế giới luôn đối lập nhau và chẳng phải ước mơ nào cũng thành hiện thực. Sự dang dở, sự mất mát là một hiện thực buộc chúng ta phải chấp nhận trong cuộc sống của mình. Ngay cả người lính cũng vậy. Rất nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại ở tuổi còn rất trẻ, ở ngưỡng cửa của mùa đẹp nhất trong cuộc đời. Vì thế nên đám mây trong thơ ấy chỉ là «Vắt nửa mình sang thu» thôi, mùa còn lại đã trở thành kí ức...»
(Lời tự bạch)
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
3.Phân tích
3.2. Cảm nhận không gian đất trời sang thu
SANG THU
-Hình ảnh:
sông >< dềnh dàng;
chim >< vội vã;
đám mây – vắt -> nhân hóa, gợi hình, gợi liên tưởng thú vị, bất ngờ
*Không gian sang thu:
=>Bằng sự cảm nhận qua nhiều giác quan, sự liên tưởng thú vị bất ngờ, với tâm hồn nhạy cảm tinh tế của tác giả, tất cả không gian cảnh vật như đang chuyển mình từ từ điềm tĩnh bước sang thu.
Van b?n: SANG THU
- Hữu Thỉnh -
3.Phân tích
3.3. Suy ngẫm của tác giả
*Thời tiết lúc sang thu:
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
Van b?n: SANG THU
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
Đã vơi dần cơn mưa
- Hữu Thỉnh -
3. Phân tích
3.3. Suy ngẫm của tác giả
*Thời tiết lúc sang thu:
- Nắng: vẫn còn
- Mưa: vơi dần
- Sấm: bớt bất ngờ
- Hàng cây: đứng tuổi
=> Tả thực: Mùa hạ nhạt dần - thu đậm nét hơn, quang cảnh đất trời sang thu thật đẹp và gợi cảm.
Van b?n: SANG THU
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
- Nghĩa tả thực: sấm và hàng cây lúc sang thu.
Sấm: vang động bất thường của
ngoại cảnh, cuộc đời.
Hàng cây đứng tuổi: Con người
từng trải sẽ có bản lĩnh vững vàng hơn.
- Ý nghĩa ẩn dụ:
Sấm
hàng cây đứng tuổi
Tiết 121
SANG THU
- Hữu Thỉnh-
Van b?n: SANG THU
- Hữu Thỉnh -
3. Phân tích
3.3. Suy ngẫm của tác giả
*Thời tiết lúc sang thu:
- Nắng: vẫn còn
- Mưa: vơi dần
- Sấm: bớt bất ngờ
- Hàng cây: đứng tuổi
V?n cũn bao nhiờu n?ng
Dó voi d?n con mưua
S?m cung b?t b?t ng?
Trờn h�ng cõy d?ng tu?i.
Tả thực: Mùa hạ nhạt dần - thu đậm nét hơn
* Suy ngẫm của tác giả:
-Hình ảnh có ý nghĩa ẩn dụ tượng trưng:
+ Sấm: những vang động bất thường của ngoại cảnh;
+Hàng cây đứng tuổi khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.
Van b?n: SANG THU
=>Sang thu là sự chuyển mình của thiên nhiên, là sang thu của con người và cả một lớp người nữa, là sự chuyển mình của đất nước sang một trang mới.
SANG THU

Thiên nhiên

Con người

Đất nước
Tiết 121
SANG THU
- Hữu Thỉnh-
4. Tổng kết
4.1. Nội dung:
+ Cảm nhận tinh tế trước mùa thu vào thời điểm giao mùa
+ Suy ngẫm sâu lắng về con người và cuộc đời.
Ý nghĩa văn bản: Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa.
4.2. Nghệ thuật:
+ Khắc hoạ được hình ảnh thơ đẹp, gợi cảm, đặc sắc về thời điểm giao mùa hạ - thu ở nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ.
+ Sáng tạo trong việc sử dụng từ ngữ, phép nhân hoá, phép ẩn dụ.
4.3. Ghi nhớ: (Sgk /71)

Van b?n: SANG THU
C.LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG
Bài 1: Đọc những câu thơ hoặc bài thơ viết về mùa thu mà em biết?
Gợi ý tìm đọc những bài thơ hay viết về mùa thu:
1. Chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến (Thu Vịnh, Thu ẩm và Thu điếu)
2. Đây mùa thu tới – Xuân Diệu
3. Chiều sông Thương – Hữu Thỉnh
4. Tiếng Thu – Lưu Trọng Lư
5. Đất nước – Nguyễn Đình Thi
Một số đoạn thơ viết về mùa thu
Em không nghe rừng thu
Lá thu rơi xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô?
(TiÕng thu - Lưu Trọng Lư­ )
Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang, 
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng; 
Đây mùa thu tới – mùa thu tới 
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
(Đây mùa thu tới – Xuân Diệu)
Long lanh đáy nước in trời
Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng.
(Nguyễn Du)
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may.
(Nguyễn Đình Thi – Đất nước)
C.LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG
Bài 2: Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh có đoạn:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
a. Xác định thành phần tình thái trong khổ thơ trên, nêu tác dụng?
b. Em hãy chỉ ra và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ có trong khổ thơ đầu của bài Sang thu?
C.LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG
Định hướng chung:
Bài 2: Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh có đoạn:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
a. Xác định thành phần tình thái trong khổ thơ trên, nêu tác dụng?
- Thành phần tình thái được thể hiện trong khổ thơ trên được bộc lộ qua câu thơ “Hình như thu đã về”. 
- Tác dụng: Cảm xúc “hình như” gợi cảm giác mơ hồ mong manh, chưa thật rõ nét. Gợi cảm xúc bâng khuâng, xao xuyến đến lạ của tác giả trước bước chuyển mùa còn có phần chầm chậm tiếc nuối.
C.LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG
Định hướng chung:
Bài 2: Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh có đoạn:
Bỗng nhận ra h­ương ổi
Phả vào trong gió se
S­ương chùng chình qua ngõ
Hình như­ thu đã về
b. Em hãy chỉ ra và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ có trong khổ thơ đầu của bài Sang thu?
- Biện pháp nhân hóa: sương chùng chình.
- Hiệu quả nghệ thuật:
+ Nghệ thuật nhân hóa tái hiện một cách sinh động sự vận động của sương thu nhẹ nhàng giăng mắc các ngõ xóm. Làn sương thu trở nên gần gũi như người thiếu nữ đôi mươi với dáng vẻ nhẹ nhàng, ẩn chứa tâm trạng con người.
+ Khái quát cảm nhận tinh tế của nhà thơ về những chuyển biến trong không gian lúc sang thu.
Bài 3: Khái quát lại toàn bộ nội dung nghệ thuật bài thơ?
tranluongsd@gmail.com
Cảnh
(Thiên nhiên)
Khổ 1
Nghệ thuật
- Nhân hóa, ẩn dụ kết hợp đối lập tương phản
- Từ ngữ giàu sức gợi cảm, hình ảnh giàu tính tượng trưng.
Khổ 2
Khổ 3
Tình
(Cảm xúc)
Tín hiệu thu về
(thấp, hẹp, gần)
Đất trời sang thu
(cao, rộng, xa)
Đổi thay sâu kín
(ngoài vào trong)
Ngỡ ngàng
(cảm giác)
Ngắm nhìn
(tri giác)
Trầm ngâm
(suy ngẫm)
Sang thu
(Cảnh vật thiên nhiên lúc giao mùa)
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
*Học bài cũ:
- Học thuộc bài thơ.
-Nắm vững những đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của bài thơ
- Bài tập: Viết một đoạn văn trình bày cảm nhận về tín hiệu sang thu qua khổ thơ đầu của bài Sang thu. (Từ gợi ý bài tập 2 phần b).
- Tìm đọc những tác phẩm viết về mùa thu của Hữu Thỉnh và các nhà thơ khác.
*Chuẩn bị bài sau: Soạn bài “ Nói với con” của Y Phương
Yêu cầu:
+ Trả lời các câu hỏi đọc hiểu văn bản.
+ Cảm thụ về một hình ảnh, biện pháp nghệ thuật độc đáo trong bài thơ.
Sang thu
Hữu Thỉnh
Tiết 123: