BÀI 60

SAO
THIÊN HÀ
Chịu trách nhiêm nội dung và nghệ thuật: T-Hương,Hảo,H-Trang
1. SAO
Sao là một khối khí nóng. Vì các sao ở xa nên chúng ta thấy chúng như những điểm sáng
Khối kượng của các sao có giá trị nằm trong khoảng từ 0,1 lần đến vài chục lần khối lượng Mặt Trời
Bán kính từ khoảng một phần nghìn lần đến gấp hàng nghìn lần bán kính mặt trời
Mặt trời cũng là một ngôi sao
2. Các Loại Sao
Đa số các sao tồn tại trong một trạng thái ổn định, có kích thước, nhiệt độ… không đổi trong một thời gian dài
Sao biến quang là sao có độ sáng thay đổi
+ Sao biến quang do che khuất là một hệ sao đôi gồm sao chính và sao vệ tinh, mỗi sao có độ sáng không đổi, độ sáng tổng hợp mà ta thu được sẽ biến thiên có chu kì
+ Sao biến quang do nén dãn có độ sáng thay đổi thật sự theo chu kì xác định
Sao mới là sao có độ sáng tăng đột ngột lên hàng ngàn, hàng vạn lần, hoặc hàng triệu lần, sau đó từ từ giảm
Punxa, sao nơtron là sao bức xạ năng lượng dưới dạng những xung sóng điện từ rất mạnh






Hình dung một hố đen phía trước Ngân Hà, nặng khoảng 10 lần Mặt Trời, nhìn từ cách 600 năm ánh sáng
Lỗ đen và tinh vân
Lỗ đen là một thiên thể được tiên đoán bởi lý thuyết, cũng được cấu tạo bởi các nơtron, có trường hấp dẫn lớn đến nỗi thu hút mọi vật thể, kể cả ánh sáng. Vì vậy, thiên thể này tối đen, không phát xạ bất kì sóng điện từ nào
Những đám mây sáng gọi là tinh vân. Đó là các đám bụi khổng lồ được rọi sáng bởi các ngôi sao ở gần đó, hoặc là các đám khí bị ion hóa được phóng ra từ một sao mới hay sao siêu mới
3. Khái quát về sự tiến hóa của các sao
Các sao được cấu tạo từ một đám mây khí và bụi. Đám mây này vừa quay vừa co lại do tác dụng của lực hấp dẫn và sau vài chục nghìn năm, vật chất dần dần tập trung ở giữa, tạo thành một tinh van dày đặc và dẹt như một cái bánh dày. Ở trung tâm tinh vân, nơi mật độ cao nhất, một ngôi sao nguyên thuỷ được tạo thành. Sao tiếp tục co lại và nóng dần, trở thành một ngôi sao sáng tỏ.
3. Khái quát về sự tiến hóa của các sao
Khi nhiên liệu trong sao cạn kiệt, sao biến thành các thiên thể khác, các sao có khối lượng cỡ mặt trời có thể tồn tại tới 10 tỉ năm, sau đó biến thành sao trát trắng. Còn các sao có khối lượng lớn hơn mặt trời thì chỉ tồn tại được 100 triệu năm, nhiệt độ của sao giảm dần và sao trở thành sao kềnh đỏ, sau đó sao tiếp tục tiến hóa và trở thành một sao nơtron( punxa), hoặc một lỗ đen
4.THIÊN HÀ
Các sao tồn tại trong vũ trụ thành những hệ thống tương đối độc lập với nhau.Hệ thống nhiều loại sao và tinh vân gọi là thiên hà.
*lịch sử quan sát
Phác họa thiên hà Whirlpool của Lord Rosse
Hubble
Các loại thiên hà

Có ba kiểu thiên hà chính:elip, xoắn ốc và không đều
Thiên hà hình elip, chứa ít khí và có khối lượng trải ra trên một dãi rộng, gọi là thiên hà elip.

Thiên hà có hình dạng dẹt như cái đĩa có những cánh tay xoắn ốc, chứa nhiều khí, gọi là thiên hà xoắn ốc.
Ngân hà thiên hà xoắn ốc
Mây lớn Magellanic (LMC)
Thiên hà không có hình dạng xác định, trông như những đám mây, gọi là thiên hà không định hình( thiên hà không đều)




NGC 4416
Thiên hà mắt đen
NGC 1427
NGC 4526
NGC 3982
NGC 253
NGC 1300
M 104


+ Đường kính của các thiên hà vào khoảng 100 000 năm ánh sáng.
Toàn bộ các sao trong mỗi thiên hà đều quay xung quanh tâm thiên hà.

b) Thiên hà của chúng ta. Ngân hà
+Thiên hà của chúng ta là loại thiên hà xoắn ốc, có đường kính khoảng100 nghìn năm ánh sáng, khối lượng bằng khoảng 150 tì lần khối lượng Mặt Trời, dày khoảng 330 năm ánh sáng và chứa vài trăm tỉ ngôi sao. Hệ mặt trời nằm trong một cánh tay xoắn ở rìa Thiên Hà,cách trung tâm 30 nghìn năm ánh sáng và quay quanh tâm Thiên Hà với tốc độ quay 250 km/s.
Giữa các sao có bụi và khí.phần trung tâm thiên hà có dạng một hình cầu dẹt, gọi là vùng lồi trung tâm.
Từ Trái Đất chúng ta có thể nhìn được hình chiếu của Thiên Hà trên vòm trời như một dải sáng trải ra trên bầu trời đen.(dãi Ngân Hà).
Minh họa của nasa Ngân Hà
Trung tâm Ngân Hà
hình chụp hồng ngoại đĩa Ngân Hà
c) Nhóm thiên hà. Siêu nhóm thiên hà
Vũ trụ có hàng trăm tỉ thiên hà, các thiên hà cách nhau khoảng mười lần kích thước của chúng. Các thiên hà có xu hướng gợp lại với nhau thành nhóm thiên hà (vài chục đến vài nghìn thiên hà). Thiên hà của chúng ta có các thiên hà lân cận khác thuộc về nhóm thiên hà địa phương(20 thành viên). Bị chia phối bởi 3 thiên hà xoắn ốc lớn.
Một là Thiên hà Tiên Nữ
Hai là thiên hà tam giác(M33)
Ba là thiên hà của chúng ta.
ở xa khoảng 50 triêu năm ánh sáng là nhóm trinh nữ(Virgo) chứa hàng nghìn thiên hà trải rộng trên bầu trời trong chòm sao Trinh Nữ. Các nhóm thiên hà tập hợp thành siêu nhóm thiên hà( đại thiên hà).
Một thiên hà có thể va chạm với thiên hà láng giềng trong nhóm thiên hà.Ở trong các nhóm thiên hà khoảng cách giữa các thiên hà nhỏ nên xác xuất tương tác giữa các thiên hà khá lớn.
Nhóm Trinh Nữ (Virgo)
Nhóm thiên hà