Bài 39: SỰ BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
1.Khái niệm
Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự tăng hoặc giảm số lượng cá thể.
I- BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ
2. Các hình thức biến động số lượng cá thể
Các hình thức biến động số lượng cá thể
Biến động theo chu kỳ.
Biến động không theo chu kỳ.
a. Biến động theo chu kì
Mèo rừng ở Canađa biến động theo chu kì 9-10 năm
Vào mùa hè khí hậu ấm áp sâu hại xuất hiện nhiều
Ếch nhái tăng mạnh vào mùa mưa
a. Biến động theo chu kì
Phụ thuộc vào loại thức ăn là thỏ
Phụ thuộc vào số lượng con mồi là chuột lê mút.
Cứ 10-12 năm có dòng nước nóng đi qua nên cá Cơm chết hàng loạt
Do khí hậu ấm áp.
Phụ thuộc vào nguồn thức ăn
mùa mưa ếch nhái sinh sản mạnh
Nhiều năm
Nhiều năm
Nhiều năm
Mùa
Mùa
Mùa
Là biến động xảy ra do những thay đổi có chu kỳ của điều kiện môi trường
a. Biến động theo chu kì
b. biến động không theo chu kì
Vịt chết vì dịch cúm A/H5N1
Cháy rừng Uminh thượng năm 2002
Trâu chết rét tại miền Bắc vào mùa đông
Cá chết hàng loạt do sự cố Fomosa
Số lượng cá thể tăng cạnh tranh gay gắt chết
Trâu chết rét ở miền bắc vào mùa đông
b. biến động không theo chu kì
Nhiệt độ quá thấp (< 8oC)
do lũ lụt thất thường
Do cháy rừng
Do nhiễm virut gây bệnh u nhầy
b. Biến động không theo chu kì
Là biến động xảy ra do những thay đổi bất thường của môi trường tự nhiên hay do hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người gây nên.
II- NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU
CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ
Biến động theo chu kì
Phụ thuộc vào loại thức ăn là thỏ
Phụ thuộc vào số lượng con mồi là chuột lê mút.
Cứ 10-12 năm có dòng nước nóng đi qua nên cá Cơm chết hàng loạt
Do khí hậu ấm áp.
Phụ thuộc vào nguồn thức ăn
mùa mưa ếch nhái sinh sản mạnh
Hữu sinh
Hữu sinh
Vô sinh
Vô sinh
Hữu sinh
Vô sinh
biến động không theo chu kì
Nhiệt độ quá thấp (< 8oC)
do lũ lụt thất thường
Do cháy rừng
Do nhiễm virut gây bệnh u nhầy
Vô sinh
Vô sinh
Vô sinh. Hữu sinh
Hữu sinh
Không.
Khí hậu (toC, độ ẩm …)
-trạng thái sinh lý của các cá thể →Sinh sản, khả năng thụ tinh,sức sống của con non…

-
Có.
- Cạnh tranh (Cùng loài)
- Kẻ thù.
-Mức sinh sản, tử vong
Sự phát tán
- mức sinh sản, mức tử vong, phát tán
Do tác động của nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh
II- NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN ĐỘNG
III. CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ
- Cơ chế điều chỉnh tăng:
- Cơ chế điều chỉnh giảm:
-Sinh sản …..(1)
-Tử vong …...(2)
-Nhập cư …...(3)
- Xuất cư……..(4)
Môi trường thuận lợi
(Thức ăn nhiều, kẻ thù ít)
-Cạnh tranh (cùng loài) → ….(5
-Nguồn thức ăn (có hạn)

-Kẻ thù …(6)
Tăng
Tăng
Giảm
Giảm
Môi trường không thuận lợi
(Thức ăn hiếm, kẻ thù nhiều)
-Sinh sản …..(1)
-Tử vong …...(2)
-Nhập cư …...(3)
- Xuất cư……..(4)
Giảm
Tăng
Tăng
Giảm
Quần thể ban đầu với số lượng cá thể nhất định
- Số lượng cá thể trong quần thể tăng cao
Tăng
Tăng
Số lượng cá thể của quần thể tăng
Số lượng cá thể của quần thể giảm
Số lượng cá thể cao cạnh tranh gay gắt sự di cư
Số lượng cá thể tăng thức ăn khan hiếm tử vong tăng
IV. Trạng thái cân bằng của quần thể.
Trạng thái cân bằng của quần thể là khả năng tự điều chỉnh số lượng cá thể ổn định, phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường.
Việc duy trì trạng thái cân bằng trong quần thể có ý nghĩa gì?
+ Thực tiễn: Ứng dụng trong việc nuôi trồng và khai thác tài nguyên sinh vật hợp lí để đạt hiệu quả kinh tế cao.
- Ý nghĩa:
+ Sinh học: Đảm bảo cân bằng sinh thái
1. Trạng thái cân bằng của quần thể đạt được khi:
có hiện tượng ăn lẫn nhau.
số lượng cá thể nhiều thì tự chết.
số lượng cá thể ổn định và phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường.
tự điều chỉnh.
Bài tập
2. Nhân tố sinh thái hữu sinh.
A. Khí hậu, thổ nhưỡng.
B. Nhiệt độ, ánh sáng, số lượng kẻ thù ăn thịt
C. Là nhóm nhân tố không phụ thuộc mật độ quần thể.
D. Là nhóm nhân tố phụ thuộc mật độ quần thể.
Bài tập
3. Trường hợp nào sau đây cho thấy sinh vật biến động không theo chu kì?
Một số loài chim di trú mùa đông.
Động vật biến nhiệt ngủ đông.
Số lượng ruồi muỗi nhiều vào các tháng xuân hè.
Số lượng thỏ ở Australia giảm vì bệnh u nhầy.
Bài tập