CHƯƠNG 1.

1. THÀNH PHẦN HÓA HỌC
CỦA TẾ BÀO

1.1.1. Caùc nguyeân toá hoùa hoïc
-Coù vaøi chuïc nguyeân toá trong 92 nguyeân toá coù trong
töï nhieân tham gia vaøo thaønh phaàn caáu taïo cuûa cô theå
soáng.
- Caùc nguyeân toá C, H, O, N laø 4 nguyeân toá chuû yeáu
vì chieám tôùi 96% khoái löôïng cô theå soáng
Nguyeân
toá

O

C

H

N

Ca P

K

S

Na

Cl

Mg

Tæ leä %

65

18, 9,5 3,3 1,5 1,0 0,4 0,3 0,2 0,2 0,1
5

1.1.1. Caùc nguyeân toá hoùa hoïc
- Döïa vaøo tyû leä khoái löôïng nguyeân toá coù trong cô theå
1/ KHAÙI NIEÄM NST:
soáng  chia caùc nguyeân toá laøm 2 loaïi
+ Nguyeân toá ña löôïng
Laø caùc nguyeân toá chieám tyû leä > 0,01% khoái löôïng cô
theå soáng
Vd: C,H, O, N, Ca…
+ Nguyeân toá vi löôïng
Laø nhöõng nguyeân toá chieám tyû leä < 0,01% khoái löôïng
cô theå soáng
Vd: Cu, Fe, Mn, Mo,Zn, Co, B, Cr,I…

* Caùc nguyeân toá hoùa hoïc
- Caùc nguyeân toá ña löôïng C, H, O, N tham gia caáu taïo
neân caùc ñaïi phaân töû höõu cô nhö proâteâin, lipit,
cacbohiñrat vaø axit nucleâic laø nhöõng chaát höõu cô chính
caáu taïo neân TB
- Nguyeân toá vi löôïng tham gia caáu taïo E, vitamin vaø moät
soá hôïp chaát quan troïng khaùc nhö heâmoâgloâbin…vì vaäy
nguyeân toá vi löôïng chieám tyû leä raát nhoû nhöng sinh vaät
khoâng theå soáng neáu thieáu chuùng

1.1.2. Nöôùc vaø troø cuûa nöôùc trong teá baøo
* Caáu truùc vaø ñaëc tính lyù hoùa cuûa nöôùc

Caáu truùc cuûa phaân töû nöôùc

1.1.2. Nöôùc vaø troø cuûa nöôùc trong teá baøo.
* Caáu truùc vaø ñaëc tính lyù hoùa cuûa nöôùc
- Caáu truùc: Phaân töû nöôùc caáu taïo töø 1 nguyeân töû oxi
keát hôïp vôùi 2 nguyeân töû hiñroâ baèng lieân keát coäng
hoùa trò
Coâng thöùc: H2O
- Ñaëc tính: nöôùc coù tính phaân cöïc ( do hai ñaàu tích
ñieän traùi daáu nhau) neân coù khaû naêng huùt caùc phaân töû
nöôùc khaùc( baèng lieân keát hiñro) vaø huùt caùc phaân töû
coù tính phaân cöïc khaùc taïo cho nöôùc coù vai troø ñaëc
bieät ñoái vôùi söï soáng

Maät ñoä cuûa caùc phaân töû nöôùc ôû traïng thaùi loûng vaø raén

* Vai troø cuûa nöôùc ñoái vôùi teá baøo
- Nöôùc laø thaønh phaàn caáu taïo chuû yeáu cuûa TB.
- Nöôùc laø dung moâi hoøa tan nhieàu chaát caàn thieát cho
hoaït ñoäng soáng cuûa TB
- Nöôùc laø mt cuûa caùc phaûn öùng sinh hoùa
- Nöôùc giuùp TB tieán haønh chuyeån hoùa vaät chaát ñeå
duy trì söï soáng

Củng coá
? Taïi sao phaûi boùn phaân hôïp lyù cho töøng loaïi caây troàng
Vì moãi loaïi caây coù nhu caàu veà caùc nguyeân toá khaùc nhau
? Taïi sao caàn thay ñoåi moùn aên cho ña daïng hôn laø chæ
aên moät soá moùn aên yeâu thích cho duø laø raát boå
Vì aên caùc moùn aên khaùc nhau seõ cung caáp caùc nguyeân toá vi
löôïng khaùc nhau cho cô theå
? Taïi sao khi quy hoaïch ñoâ thò ngöôøi ta caàn duøng moät
khoaûng ñaát thích hôïp ñeå troàng caây xanh
Vì caây xanh laø maét xích quan trong chu trình cacabon

1.2. Cacbohidrat và lipit, protein

1.2.1. Cacbohidrat (saccarit)
• Là hợp chất hữu cơ được cấu tạo từ C, H,
O theo công thức cấu tạo [CH20]n; tỷ lệ
C:H = 2:1
Cacbohidrat
Đường đơn
(VD: Gluco)

Đường đôi
(VD: Saccarozo)

Đường đa

Tinh bột Glicogen Xenlulozo

a. Đường đơn
-

Đường đơn là những chất kết tinh có vị
ngọt, tan trong nước
Các loại đường đơn chủ yếu:

Các loại
đường đơn
Đường 5C
(pentôzơ)
Đường 6C
(hexôzơ)

Ví dụ

Vai trò chủ yếu

Các loại
đường đơn
Đường 5C
(pentôzơ)

Ví dụ

Đường Ribôzơ
(C5H10O5)
Đường đeoxiribôzơ
(C5H10O4)

Vai trò chủ yếu

Cấu tạo nên ADN
và ARN

Đường có 6 nguyên tử các bon

Các loại
đường đơn
Đường 6C
(hexôzơ)

Ví dụ
-Glucozơ
- frutôzơ
- Galactôzơ

Vai trò chủ yếu

- Cấu tạo nên các loại
đường đôi, đường đa
- Cung cấp năng lượng
cho TB, cơ thể

b. Đường đôi
* Cấu tạo
Được cấu tạo từ 2 phân tử đường đôi cùng
loại hay khác loại bằng liên kết glicozit
* Các loại
Gồm: Đường mía (saccarozo); Đường sữa
(lactozo); Đường mantozo (mạch nha).
* Vai trò chủ yếu:
Là đường dự trữ C và năng lượng

c. Đường đa (polisaccarit)
•
•

Đường đa được hình thành từ 3 đường
đơn trở lên
Các dạng:

Tinh bột

Chất dự trữ
năng lượng lý
tưởng ở cơ thể
thực vật

Glicogen trong tế bào
 Chất dự trữ trong gan ở động vật

Xenlulôzơ:
Nguyên liệu
cấu trúc nên
thành tế bào
thực vật

Kitin
Chất cấu tạo nên thành tế
bào của nấm, bộ xương
ngoài của ĐV thuộc ngành
chân khớp

1.2.2. Lipit
* Đặc điểm chung
-Được cấu tạo từ các nguyên tố C, H, O
nhưng lượng O ít hơn trong cacbohidrat.
-Không tan trong nước, chỉ tan trong dung môi
hữu cơ (ête, benzen, clorofooc)
-Lipit được cấu tạo từ glixerol và axit béo bằng
liên kết este

* Cấu trúc và chức năng
của các loại lipit

Đầu ưa nước

Axit béo
Axit béo

Glixeron

Glixeron

Nhóm
phôtphat
Axit béo

CH3

Axit béo

Axit béo
Mô hình cấu trúc
phân tử triglixerit
(lipit đơn giản)

CH3

HO

Đuôi kị nước

Mô hình cấu trúc
phân tử
phôtpholipit

Mô hình cấu trúc
phân tử steroit

Glixeron

Axit béo
Axit béo

Oxi hóa hoàn toàn 1g C.H  4,2 Kcal
Oxi hóa hoàn toàn 1g Lipit  9,3 Kcal

Axit béo
Mô hình cấu trúc phân tử
triglixerit (lipit đơn giản)

Các loại lipit Cấu trúc hóa học
Dầu, mỡ

Vai trò

- Là este của glixerol và - Dự trữ nguồn NL hóa
3 axit béo (triglixerit)
học cao hơn saccarit
- Dầu: chứa các axit
- Dưới da ĐV: giảm sự
béo không no
mất nhiệt, tăng tính đàn
hồi, bảo vệ các cơ quan
- Mỡ: Chứa các axit
bên trong
béo no

Đầu ưa nước

Glixeron

Nhóm
phôtphat
Axit béo
Axit béo
Đuôi kị nước

Các loại lipit
Photpholipit

Cấu trúc hóa học
-Hai axit béo liên kết
với gốc glixerol
-P.L có tính lưỡng cực

Vai trò
P.L tham gia cấu tạo
nên hệ thống nội màng

Các loại lipit
Steroit

Cấu trúc hóa học
Là lipit có cấu trúc
mạch vòng, có tính
chất lưỡng cực

Vai trò
-Colesteron làm nguyên
liệu cấu trúc nên màng
sinh chất
- Các steroit khác có
lượng nhỏ nhưng hoạt
động như một hoocmon
hoặc vitamin

+Khái niệm:
*Protein :
_ đại phân tử hữu cơ
_ chiếm tới 50% khối lượng khô của hầu
hết các loại tế bào
=> Protein có vai trò quan trọng
đặc biệt với cơ thể sống

+Cấu trúc của Protein
Cấu trúc hoá học:

H

H
N

R

C
H

O
C

OH

+ Cấu trúc của Protein
Cấu trúc hoá học:
Câu hỏi thảo luận:
Tính đa dạng cao của protein do cấu tạo từ 20 loại axit amin.
*Vì sao protein có tính đa dạng và đặc thù?
- Tính đặc thù của protein do: số lượng thành phần,
+ Số lượng thành phần, trình tự phân bố của
các chuỗi polipeptit trong mỗi phân tử protein.
+ Do các kiểu cấu trúc không gian của các loại protein
để thực hiện các chức năng sinh học

+ Cấu trúc của Protein
+ Cấu trúc không gian:

+ Chức năng của protein:
+ Cấu trúc, xúc tác và điều hoà quá trình trao đổi chất
+ Vận chuyển, chuyển động
+ Bảo vệ
+ Cung cấp năng lượng
+ Chống đỡ cơ học
+ Truyển xung thần kinh

Quá trình vận chuyển oxi được tiến hành nhờ các
protein như hêmôglôbin (ở động vật có xương sống) và
hêmôxiani (ở động vật không sương sống).

Ngoài các kháng thể có trong máu.còn
có những kháng thể gọi là Inteferôn
nằm trên bề mặt các tế bào đặc biệt,có
thể nhận biết và bắt các tế bào lạ trong
đó có các virut gây bệnh

1.3. AXIT NUCLÊIC
VẤN ĐỀ
- Tại sao con cái sinh ra lại giống nhau và giống với bố mẹ ?
Sinh vật có tính DI TRUYỀN
- Cơ sở vật chất của hiện tượng
di truyền là gì ?
AXIT NUCLÊIC
ADN: Axit đêôxiribônuclêic
ARN: Axit ribônuclêic

1.3.1. AXIT ĐÊÔXIRIBÔNUCLÊIC
1) Cấu trúc của ADN
ADN có cấu trúc như thế nào ?
- ADN có cấu trúc đa phân gồm
nhiều đơn phân kết hợp lại.

1.3.1. AXIT ĐÊÔXIRIBÔNUCLÊIC
1) Cấu trúc của ADN
ADN có cấu trúc như thế nào ?
- ADN có cấu trúc đa phân gồm
nhiều đơn phân kết hợp lại.

1 Nuclêôtit

1.3.1. AXIT ĐÊÔXIRIBÔNUCLÊIC
1.3.1.1. Cấu trúc của ADN

ADN có cấu trúc như thế nào ?
* ADN có cấu trúc gồm gồm 2 chuỗi ( mạch )
ơn pôlinuclêôtit.
Mỗi chuỗi pôlinuclêôtit gồm nhiều nucllêôtit
iên kết với nhau theo một chiều xác định
( liên kết hóa trị tại C3 và C5 )
Hai chuỗi pôlinuclêôtit liên kết với nhau bằng
các liên kết hiđrô của các nuclêôtit theo nguyên
tắc bổ xung
A liên kết với T bằng 2 liên kết hiđrô
G liên kết với X bằng 3 liên kết hiđrô

1.3.1. AXIT ĐÊÔXIRIBÔNUCLÊIC
1.3.1.1. Cấu trúc của ADN

DN có cấu trúc như thế nào ?