Bài 17:SÓNG ÂM NGUỒN NHẠC ÂM
Tổ 1: ^o^

I. NGUỒN GỐC CỦA ÂM VÀ CẢM GIÁC CỦA ÂM.

II. PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT THỰC NGHIỆM NHỮNG TÍNH CHẤT CỦA ÂM.

III. NHẠC ÂM VÀ TẠP ÂM.

IV. NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA ÂM

V. NGUỒN NHẠC ÂM

SÓNG ÂM
I. Nguồn gốc của âm và cảm giác về âm
Các vật phát ra âm thanh đều dao động và ta gọi các vật đó là nguồn âm.
VD: dây đàn bị bật, mặt trống bị gõ, ... Đều dao động và phát ra âm thanh.

Vật dao động làm cho lớp không khí ở bên cạnh lần lượt bị nén rồi bị dãn làm xuất hiện lực đàn hồi khiến cho dao động đó được truyền cho các phần tử không khí ở xa hơn. Dao động truyền đi trong không khí tạo thành sóng gọi là ...................., có cùng........................

Sóng âm truyền qua không khí lọt vào tai ta gặp màng nhĩ, tác dụng lên màng nhĩ một áp suất biến thiên, làm màng nhĩ dao động. Dao động của màng nhĩ lại được truyền đến các đầu dây thần kinh thính giác làm cho ta có cảm giác về âm.
Sóng âm
tần số với nguồn âm
I. Nguồn gốc của âm và cảm giác về âm
I. Nguồn gốc của âm và cảm giác về âm
Sóng âm có thể truyền đi trong tất cả các môi trường vật chất (chất khí, chất lỏng, chất rắn) và không truyền qua được chân không.
Sóng âm là những sóng cơ truyền trong các môi trường .................................
khí, lỏng, rắn
Vì trong chân không không có không khí => không có lực đàn hồi => không có dao động tạo ra âm thanh
I. Nguồn gốc của âm và cảm giác về âm
Trong chất khí và chất lỏng, sóng âm là...................... Vì trong các chất này lực đàn hồi chỉ xuất hiện khi có biến dạng nén, dãn.

Trong chất rắn, sóng âm gồm cả .................. ………………….Vì lực đàn hồi xuất hiện cả khi có biến dạng lệch và biến dạng nén, dãn.
sóng dọc
Sóng ngang và sóng dọc
II. Phương pháp khảo sát thực nghiệm những tính chất của âm
Muốn khảo sát bằng thực nghiệm, người ta chuyển dao động âm thành dao động điện.
Khi để một âm thoa đang kêu trước micro, trên màn hình xuất hiện một đường cong hình sin. Điều đó chứng tỏ dao động của âm thoa là một dao động điều hoà hình sin.
Âm do các nhạc cụ phát ra thì nghe êm ái, dễ chịu và đồ thị dao động của chúng có đặc điểm chung là những đường cong .................................................
Chúng được gọi là .......................
- Tiếng gõ tấm kim loại nghe chói tai, gây cảm giác khó chịu, đồ thị của chúng là những đường cong....................................
chúng được gọi là .................
III. Nhạc âm và tạp âm.
tuần hòan có tần số xác định
nhạc âm
không tuần hòan
tạp âm
IV. Những đặc trưng của âm.
Khi sóng âm tác dụng vào tai ta thì mỗi đặc trưng vật lý của âm gây ra một loại cảm giác riêng, gọi là đặc trưng sinh lý của âm
a) Độ cao của âm
-Âm cao (còn đươc gọi là âm bổng) có tần số lớn hơn âm thấp (còn gọi là âm trầm). Như vậy âm càng cao thì tần số càng lớn
-Tai người chỉ có thể cảm nhận được những âm có tần số trong khoảng...............................
Những âm có tần số lớn hơn 20000 Hz gọi là ...................... và những âm có tần số nhỏ hơn 16 Hz gọi là.....................
16 đến 20000Hz
Siêu âm
hạ âm
b) Âm sắc
Khi ta nghe hoà nhạc, 3 nhạc cụ cùng tấu lên 1 đoạn nhạc ở cùng 1 độ cao nhưng ta vẫn phân biệt được tiếng của từng nhạc cụ.
Đặc tính đó của âm gọi là ............................ Âm sắc khác nhau khi dạng đồ thị dao động của âm khác nhau.

IV. Những đặc trưng của âm.
âm sắc
c) Độ to của âm - cường độ âm - Mức cường độ âm
Cường độ âm được xác định là năng lượng được sóng âm truyền qua một đơn vị diện tích đặt vuông góc với phương truyền sóng trong một đơn vị thời gian
Đơn vị cường độ âm là..................
Độ to của âm không tỉ lệ thuận với cường độ âm
Để so sánh độ to của một âm với độ to âm chuẩn, người ta dùng đại lượng mức cường độ âm được định nghĩa bằng công thức :
IV. Những đặc trưng của âm.
W/m2
L(B)=lg(I/Io)
l là cường độ âm khảo sát, l0 là cường độ âm chuẩn.
Mức cường độ âm có đơn vị là Ben (B)
Âm có cường độ bằng cường độ âm chuẩn có mức cường độ âm bằng 0 B. Âm có cường độ mạnh nhất có mức cường độ âm bằng 13 B.
Nếu L dùng đơn vị đêxiben thì công thức tính cường độ âm trở thành:


d) Giới hạn nghe của tai người:
IV. Những đặc trưng của âm.
L(dB) = 10 lg(I/Io)
a/.Dây đàn 2 đầu cố định:
Với một sợi dây đàn hồi 2 đầu cố định, sẽ có sóng dừng khi chiều dài dây bằng một số nguyên lần nửa bước sóng l = nλ/2. vận tốc liên hệ với bước sóng bằng công thức v = fλ.
Như vậy, trên một sợi dây có chiều dài l, đựơc kéo căng bằng 1 lực không đổi, chỉ xảy ra sóng dừng với tần số:


Sóng dừng đơn giản nhất ứng với n = 1,l = λ/2, f1 = v/2l. Lúc đó sóng dừng trên dây có 2 nút và 1 bụng, âm phát ra được gọi là âm cơ bản (hay hoạ âm bậc 1)

V. Nguồn nhạc âm.
Trên sợi dây cũng có thể hình thành các sóng dừng khác, ví dụ: n = 2, f2 = v/l, sóng dừng có 3 nút và 2 bụng, âm pháty ra lúc này gọi là họa âm bậc 2, n = 2, f3 = 3v/2l, ta có hoạ âm bậc 3,…

Như vậy, mổi dây đàn được kéo căng bằng một lực cố định đồng thời có thể phát ra âm cơ bản và một số hoạ âm bậc cao hơn, có tần số là một số nguyên lấn tần số của âm cơ bản.

Tổng hợp những dao động đó ta đựơc 1 dao động tuần hoàn phức tạp có cùng tần số với âm cơ bản.


V. Nguồn nhạc âm.
âm cơ bản
Họa âm 3
Họa âm 5
Hai nhạc cụ cùng phát ra 1 âm cơ bản, nhưng có các hoạ âm khác nhau thì âm tổng hợp sẽ có cùng tần số nhưng có dạng đồ thị dao động khác nhau nên có âm sắc khác nhau.
b/. Ống sáo:
V. Nguồn nhạc âm.
clarinet
xaxôphôn

Cầm cán của một âm thoa rồi dùng vồ cao su gõ nhẹ vào một nhánh của âm thoa, âm thoa sẽ phát ra 1 âm nghe rất khẽ. Nếu cho cán của âm thoa đang phát âm chạm vào vỏ 1 hộp gỗ, hay kim loại một đầu kín, một đầu hở, có kích thước thích hợp thì âm phát ra sẽ giữ nguyên độ cao nhưng cường độ âm tăng lên rõ rệt. Lúc đó có hiện tượng cộng hưởng âm và hộp đó gọi là hộp cộng hưởng.

VI. Hộp cộng hưởng
Mỗi cây đàn dây thường có dây được căng trên 1 hộp đàn có hình dạng và kích thước khác nhau. Hộp đàn có tác dụng như 1 hộp cộng hưởng sẽ tăng cường âm cơ bản và 1 số hoạ âm khiến cho âm tổng hợp phát ra vừa to, vừa có 1 âm sắc riêng đặc trưng cho đàn đó.
VI. Hộp cộng hưởng

Bài Thuyết Trình Của Nhóm Mình Đến Đây Là Hết Òi!!