Bài 3:

SÔNG NÚI LINH THIÊNG

(Truyện truyền kì, Văn tế)
A. TRI THỨC NGỮ VĂN: (SGK, tr. 67 – 68)
Đề tài
Cuộc sống của con người trong mối liên hệ với quỷ thần và trong sự dịch chuyển
từ cõi trần sang cõi khác.
Không gian, – Thế giới con người và thế giới thánh thần, ma, quỷ có sự tương giao; không
thời gian
gian truyện truyền kì đầy tinh ki ảo
– Có sự khác biệt về thời gian ở cõi trần với cõi âm ti, thuỷ phủ hoặc nơi thượng
giới (biểu hiện qua nhịp độ nhanh, chậm của thời gian); con người có thể sống
nhiều đời, nhiều cuộc đời hoặc sống nhờ các phép thuật kì ảo.
Nhân vật
Nhân vật có thể là con người hay thần linh, ma, quỷ,... Nếu nhân vật là con người,
họ thường có nét đặc biệt nào đó; nếu nhân vật là thần linh, ma, quỷ, họ thường
mang hình ảnh, tính cách của con người.
Yếu tố kì ảo/ Truyện truyền kì thường sử dụng yếu tố kì ảo tạo nên những biến đổi bất ngờ và
cốt truyện
hợp lí hoá những điều ngẫu nhiên, bất bình thường trong cốt truyện. Cốt truyện sử
2
dụng nhiều yếu tố kì ảo.

Bài 3: SÔNG NÚI LINH THIÊNG
A. TRI THỨC NGỮ VĂN: (SGK, tr. 67 – 68)
B. ĐỌC – HỂU VĂN BẢN: CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN (Nguyễn Dữ)
Câu 1:
a. Đề tài: về nhân cách của người trí thức Nho học.
b. Tóm tắt chuỗi hành động, sự kiện:
– Ngô Tử Văn đốt đền, sau đó đối mặt với tên giặc với thái độ “ngất ngưởng”, rồi đối thoại với vị
Thổ Công  biết sự thật về tên giặc và chủ nhân thật sự của ngôi đền.
– Ngô Tử Văn bị áp giải xuống âm phủ, đấu khẩu với tên giặc trước Diêm Vương  Diêm Vương
nghi ngờ, điều tra sự thật, phán xử công minh.
– Ngô Tử Văn trở về, nhận chức phán sự đền Tản Viên và qua đời.
c. Mối quan giữa các sự kiện trong chuỗi hành động: Kết hợp giữa quan hệ nhân quả và quan hệ
tuyến tính. Quan hệ nhân – quả: việc Tử Văn đốt đền là nguyên nhân của việc xuống âm phủ,
3
hành động đấu tranh và cốt cách cứng cỏi, lẫm liệt của Tử Văn là nguyên nhân chàng được
tiến
cử chức phán sự đền Tản Viên. Quan hệ tuyến tính: các sự việc tiếp nối nhau theo thời gian.

Câu 2:
Nhận xét tính cách nhân vật Tử Văn:
– Người kể chuyện là tác giả:
+ “Chàng vốn khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng
Bắc người ta vẫn khen là một người cương trực”.
+ “Tử Văn rất tức giận, một hôm tắm gội sạch sẽ, khấn trời, rồi châm lửa đốt đền.
Mọi người đều lắc đầu lè lưỡi, lo sợ thay cho Tử Văn, nhưng chàng vẫn vung tay
không cần gì cả”.
– Lời của người phương Bắc:
Nhà ngươi đã theo nghiệp nho, đọc sách vở của thánh hiền, há không biết cái đức
của quỷ thần sao,...
Liệt kê một số chi tiết thể hiện hành động và lời nói của Tử Văn:
– Tử Văn mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên.
– Ngô Soạn này là một kẻ sĩ ngay thẳng ở trần gian.
– Nếu nhà vua không tin lời tôi, xin đem tư giấy đến đền Tản Viên để hỏi.

Tính cách
nhân vật
Tử Văn:
trọng lẽ
phải,
công lí;
nghĩa khí,
cứng cỏi;
xứng
4
đáng
đảm
nhiệm
chức

CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN (Nguyễn Dữ)
Câu 3:
– Đối với chi tiết hình phạt của Diêm Vương dành cho “người đội mũ trụ”, tức tên giặc
phương Bắc: kẻ gian dối, có tội: phải bị trừng trị, dù đã chết.
– Đối với chi tiết (b): Công lí được thực thi một cách công minh, công bằng: những người có
công thì được vinh danh.
Câu 4:
a. Cách kết truyện: kết truyện hợp lí, có hậu, tôn vinh nhân cách cứng cỏi và hành động bảo
vệ chính nghĩa đến cùng của nhân vật.
b. Lời bình của tác giả: Lời văn cô đúc, giàu hình ảnh và tính triết lí “kẻ sĩ không nên kiêng
sợ sự cứng cỏi”, trực tiếp ca ngợi nhân vật Tử Văn. Lời bình cũng cho thấy nhân vật Tử Văn
không chỉ là hiện thân cho cái Thiện nói chung trong truyện cổ tích mà còn hiện thân cho cốt
cách “cứng cỏi, trung thực, nghĩa khí” được đặc biệt đề cao ở người trí thức Nho học (thường
gọi là “kẻ sĩ”) ngày xưa.
5

CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN (Nguyễn Dữ)
Câu 5:
* Tính cách Tử Văn
– Thể hiện niềm tin vào công lí: Cái ác sẽ bị trừng trị, cái thiện sẽ chiến thắng.
– Khẳng định giá trị con người: Con người cần có lòng dũng cảm, dám đấu tranh chống lại
cái ác để bảo vệ cuộc sống tốt đẹp.
– Phê phán những tệ nạn xã hội: Tham nhũng, bất công, áp bức.
– Ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của con người: cương trực, dũng cảm, công bằng,
thương dân.
* Chủ đề truyện:
Ca ngợi những người có nhân cách cứng cỏi, sẵn sàng đấu tranh cho chính nghĩa của
người tri thức thời xưa. Chủ đề đó được thể hiện rõ qua cách xây dựng tính cách của nhân vật
Ngô Tử Văn.
6

Câu 6:
Các yếu tố trong
truyện truyền kì

Thể hiện trong VB
Chuyện chức phán sự đền Tản Viên
Đề tài
nhân cách của người trí thức Nho học
Không gian/ thời – Thế giới con người và thế giới âm phủ có sự tương giao:
đất Lạng Giang, đền Tản Viên và Minh Ti;
gian
– Có sự đan xen về thời gian ở cõi trần với cõi âm ti: té ra
mình đã chết được hai ngày rồi; một buổi sớm, năm Giáp
Ngọ; Đến nay, con cháu Tử Văn hãy còn,...

Nhận xét

Những đặc
điểm
của
truyện truyền
kì được thể
hiện rõ ràng
và đầy đủ
VB
Nhân vật
Người trần gian: Tử Văn, viên Bách hộ; cõi âm ti: Thổ trong
Công, hồn Tử Văn, viên tướng bại trận Bắc triều, Diêm Chuyện chức
phán sự đền
Vương, quỷ Dạ Xoa,...
Tản Viên.
Yếu tố kì ảo/ cốt Nhiều yếu tố kì ảo được sử dụng qua các chi tiết: ngục
truyện
Cửu U, ngôi mộ của tên tướng giặc kia tự dưng bị bật tung
lên, hài cốt tan tành ra như cám vậy; (...) trong sương có
7
xe ngựa đi đến ầm ầm,...

Câu 7:
Nhận xét cách sử dụng yếu tố kì ảo
Tác phẩm
Yếu tố kì ảo
Tương đồng
Khác biệt
Chuyện
chức  
Sử dụng yếu tố kì ảo Yếu tố kì ảo được sử dụng như là
phán sự đền Tản
để can thiệp vào hành phương tiện nghệ thuật, qua đó đề cập
Viên
động của nhân vật đến những vấn đề của xã hội đương
hay trợ giúp họ tháo thời: cảnh báo việc ma, quỷ (hồn ma
gỡ khó khăn, giải của tên giặc phương Bắc) lấn át, xua
quyết xung đột, thay đuổi cả thần linh, tín ngưỡng bản địa
đổi số phận nhân vật. (miếu thiêng của Thổ Thần,...), sự dũng
cảm đấu tranh với cái xấu của “kẻ sĩ”.
Truyện cổ tích  
thần kì, ví dụ: Ăn
khế trả vàng,
Thánh Gióng, Sọ
Dừa,…

Thể hiện niềm tin của tác giả dân gian
rằng: người hiền lành bị thua thiệt sẽ
được đền bù; kẻ tham lam tự chuốc lấy
tai hoạ; thể hiện ước mơ, hi vọng về sự
lập lại công bằng trong đời thực. 8