Câu 1 Thế năng hấp dẫn là gì? Thế năng hấp dẫn phụ thuộc vào
những yếu tố nào?
- Cơ năng của vật phụ thuộc vào vị trí của vật so với mặt đất, hoặc
so với một vị trí khác được chọn làm mốc để tính độ cao gọi là thế
năng hấp dẫn.
- Thế năng hấp dẫn phụ thuộc vào khối lượng và mốc tính độ
cao của vật
Câu 2 Động năng của một vật là gì? Động năng của vật phụ
thuộc vào những yếu tố nào?
- Cơ năng của vật do chuyển động mà có gọi là động năng
- Động năng của vật phụ thuộc vào khối lượng và vận tốc của vật

Câu 3:Nếu chọn mặt đất làm mốc để tính thế năng
thì trong các vật sau đây vật nào không có thế
năng?
A. Máy bay đang bay.
B. Xe máy đang chuyển động trên mặt đường.
C. Chiếc lá đang rơi.
D. Quyển sách đặt trên bàn

Đáp án cần chọn là: B

MỘT SỐ THỦY ĐIỆN LỚN Ở VIỆT NAM

THỦY ĐIỆN A VƯƠNG

THỦY ĐIỆN HÒA BÌNH

THỦY ĐIỆN THÁC BÀ

Người ta lợi
Quan sức
sát
dụng
các để làm
ảnh
nước
chụp, tuata
quay
nhận
bin
của máyra
được
phát
điệnđiều
và
gì?xuất ra
sản
điện

THỦY ĐIỆN SƠN LA

Trong quá trình đó năng lượng của dòng nước được
chuyển hóa như thế nào?

Trong tự nhiên cũng như trong kĩ
thuật, ta thường quan sát thấy sự
chuyển hóa cơ năng từ dạng này
sang dạng khác: động năng chuyển
hóa thành thế năng và ngược lại
thế năng chuyển hóa thành động
năng. Chúng ta hãy cùng khảo sát
một số hiện tượng sau đây để thấy
rõ hơn về sự chuyển hóa này.

BÀI 17:
SỰ CHUYỂN HÓA VÀ
BẢO TOÀN CƠ NĂNG

I. SỰ CHUYỂN HÓA CỦA CÁC DẠNG CƠ NĂNG:
1. Thí nghiệm 1: Quả bóng rơi

Bài 17: SỰ CHUYỂN HÓA VÀ BẢO TOÀN CƠ NĂNG
I. Sự chuyển hóa của các dạng cơ năng:

A

Quan sát thí nghiệm.

B

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

C1: Trong thời gian quả bóng rơi,
giảm
độ cao của quả bóng (1)..............
dần, vận tốc của quả bóng
tăng
(2) ............... dần.

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

C2: Trong thời gian quả bóng rơi,
giảm
thế năng của quả bóng (3) ..............
dần, còn động năng của quả bóng
tăng
(4) ............. dần

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

* Khi quả bóng rơi có sự
năng
chuyển hóa từ (5) thế
................
động
năng
sang (6) ...................

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

Như vậy thế năng của quả
tăng dần, động
bóng (7) ............
giảm
năng của nó (8) .............. dần

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

C4: Quả bóng có thế năng lớn nhất
A
khi ở vị trí (9) ..............
và thế năng
B
nhỏ nhất khi ở vị trí (10) .........

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

Quả bóng có động năng lớn nhất
B và động
khi ở vị trí (11) .........
năng nhỏ nhất khi ở vị trí
A
(12) ..........

tăng, giảm, động năng, thế năng, A, B

* Khi quả bóng nảy lên có sự
động
năng
chuyển hóa từ (13) ..................
thế năng
sang (14)..................

Bài 17: SỰ CHUYỂN HÓA VÀ BẢO TOÀN CƠ NĂNG

* Khi quả bóng rơi có sự
A
chuyển hóa từ thế năng của
quả bóng sang động năng của
quả bóng
* Khi quả bóng nảy lên có sự
chuyển hóa từ động năng của
quả bóng sang thế năng của quả
bóng
B

s1
s2
s3
s4
s5

s6

s7

Trong quá trình quả bóng chuyển động:
Hãy
rút ra
xét chung
về sự
Thế năng
củanhận
quả bóng
có thể chuyển
hóa thànhhóa
động giữa
năng của
bóngcơ
và
chuyển
các quả
dạng
ngược
lại,
động
năng
của
quả
bóng
cũng
năng trong quá trình quả bóng
có thể chuyển hóa thành thế năng của
chuyển
động?
quả bóng

2. Thí nghiệm 2: Con lắc dao động

B

Kéo con lắc lệch khỏi vị trí
cân bằng
B tới vị trí A rồi
thả tay ra. Quan sát chuyển
động của con lắc
Lấy vị trí cân bằng B để làm
mốc tính độ cao.

A

C
B

BÀI 17. SỰ CHUYỂN HOÁ VÀ BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
I/ Sù chuyÓn ho¸ c¸c d¹ng
c¬ n¨ng:
1) ThÝ nghiÖm 1: Qu¶ bãng r¬i
2) Thí nghiệm 2: Con lắc dao động

A

Con lắc có độ cao lớn nhất ở
A và C, thấp nhất ở vị trí
cân bằng B

C

B

Vị trí cân bằng

h

tăng, giảm, thế năng,
động năng, A, B, C
C5:
a. Con lắc đi từ A về B:
Vận tốc con lắc:.....................
tăng
b. Con lắc đi từ B lên C:
giảm
Vận tốc con lắc:....................

tăng, giảm, thế năng,
động năng, A, B, C

* Khi con lắc đi từ B lên C thì vận tốc
giảm còn độ cao thì tăng.
giảm
Ở trường hợp này động năng (3)...........
tăng
còn thế năng (4).............

tăng, giảm, thế năng,
động năng, A, B, C

C6: Có sự chuyển hóa từ dạng cơ năng nào sang
dạng cơ năng nào?
a. Con lắc đi từ A về B:
thế năng chuyển hóa thành (6)...................
động năng
(5) ...................
b. Con lắc đi từ B lên C:
thế năng
động năng chuyển hóa thành (8).....................
(7) .....................

C7: * Ở những vị trí nào con lắc có thế năng lớn
nhất, có động năng lớn nhất?
Ở các vị trí A và C thế năng của con lắc là lớn
nhất
Ở vị trí B động năng của con lắc là lớn nhất

C8: Ở những vị trí nào con lắc có động năng
nhỏ nhất, có thế năng nhỏ nhất và chúng có
giá trị bằng bao nhiêu?
Ở các vị trí A và C động năng nhỏ nhất và có
giá trị bằng 0
Ở vị trí B thế năng nhỏ nhất

a. Con lắc đi từ A về B:
Thế năng chuyển hóa thành động năng
b. Con lắc đi từ B lên C:
Động năng chuyển hóa thành thế năng

Trong quá trình con lắc dao động: Thế
năng
của
con
lắc
có
thể
chuyển
hóa
Hãy rút ra nhận xét chung về sự
thành động năng của con lắc và ngược
chuyển hóa giữa các dạng cơ năng
lại, động năng của con lắc cũng có thể
trong
quá
trình
con
lắc
dao
động?
chuyển hóa thành thế năng của con lắc

3. Kết luận:
Trong quá trình chuyển động: thế năng của quả
bóng có thể chuyển hóa thành động năng của quả
bóng và ngược lại, động năng của quả bóng cũng
có thể chuyển hóa thành thế năng của quả bóng

3. Kết luận:
Trong quá trình dao động: thế năng của con lắc có
thể chuyển hóa thành động năng của con lắc và
ngược lại, động năng của con lắc cũng có thể
chuyển hóa thành thế năng của con lắc

3. Kết luận:
Động năng có thể chuyển hóa thành thế
năng, ngược lại thế năng có thể chuyển
hóa thành động năng

II. BẢO TOÀN CƠ NĂNG
- Ở thí nghiệm quả bóng rơi, ta thấy quả
bóng rơi xuống chạm vào mặt đất rồi
nảy lên đúng vị trí ban đầu.

II. BẢO TOÀN CƠ NĂNG
- Ở thí nghiệm con lắc dao động, ta cũng
thấy con lắc dao động qua lại và lên đến
đúng vị trí ban đầu (vị trí A)

II. BẢO TOÀN CƠ NĂNG
- Hai thí nghiệm này cho ta thấy được
điều gì đối với cơ năng của quả bóng và
cơ năng của con lắc?

II. BẢO TOÀN CƠ NĂNG
- Trong quá trình chuyển động và dao
động cơ năng của quả bóng và cơ
năng của con lắc không đổi

Nhiều thí nghiệm định lượng chính xác đã
chứng tỏ rằng:
Trong quá trình cơ học, động năng và thế
năng có thể chuyển hóa lẫn nhau, nhưng cơ
năng thì không thay đổi. Người ta nói cơ
năng được bảo toàn

Trong quá trình cơ học, động năng và
thế năng có thể chuyển hóa lẫn nhau,
nhưng cơ năng được bảo toàn

-Thực ra, quả bóng có nảy lên lại tới vị trí ban đầu không? Vì sao?
-Quả bóng sau khi chạm đất không nảy lên tới vị trí ban đầu do
có ma sát.
-Tương tự, con lắc sau khi thả ra ở vị trí A cũng không thể quay
trở lại đúng vị trí này.
-Vậy nếu kể đến ma sát, thì cơ năng của vật như thế nào?
-Cơ năng của vật không bảo toàn.
-Một phần cơ năng đã chuyển hóa thành một dạng
năng lượng khác mà chúng ta sẽ học trong các bài
sau.

III. VẬN DỤNG
C9: Hãy chỉ ra sự chuyển hóa từ dạng cơ năng này sang
dạng cơ năng khác trong các trường hợp sau:
a. Mũi tên được bắn đi từ chiếc cung
Thế năng của cánh cung chuyển hóa thành động năng của
mũi tên
b. Nước từ trên đập cao chảy xuống
Thế năng chuyển hóa thành động năng

c. Ném một vật lên cao theo phương thẳng đứng
- Khi vật đi lên, động năng chuyển hóa thành thế
năng
- Khi vật rơi xuống, thế năng chuyển hóa thành
động năng

MỘT SỐ ỨNG DỤNG TỪ CƠ NĂNG CỦA NƯỚC, GIÓ...

Các nguồn nước ở trên cao có thế năng rất lớn. Thế năng này
có thể chuyển hóa thành động năng làm quay các máy phát điện.
Hiện nay người ta mới sử dụng chưa tới 10% nguồn năng lượng dự
trữ khổng lồ này.
Gió có động năng rất lớn, là nguồn năng lượng sạch và rẽ
tiền. Nếu con người tận dụng được hết động năng của gió thì gió có
thể cung cấp cho con người năng lượng còn lớn hơn năng lượng do
nước cung cấp. Từ xưa, người ta đã biết sử dụng động năng của gió
để chạy các cối xay, gọi là cối xay gió.

- Động năng có thể chuyển hóa thành thế
năng, ngược lại thế năng có thể chuyển hóa
thành động năng.
- Trong quá trình cơ học, động năng và thế
năng có thể chuyển hóa lẫn nhau, nhưng cơ
năng được bảo toàn.

 Học thuộc phần ghi nhớ .
 Đọc phần có thể em chưa biết
 Làm bài tập về bảo toàn và chuyển hóa cơ năng
 Chuẩn bị tiết sau ôn tập và tổng kết chương I:
Cơ học