CHÀO MỪNG CÁC
EM ĐẾN VỚI BÀI
HỌC NGÀY HÔM NAY

KHỞI
ĐỘNG

VIDEO 1

KHỞI
GV cho HS quan sát 3 hình
ảnh
và
đặt
ĐỘNG
câu hỏi:

HÌNH 1
(Đất
mặn)

HÌNH 2
(Đất
chua)

HÌNH 3
(Đất bạc
màu)

Hình nào là đất chua, đất mặn và đất bạc màu?
Nguyên nhân nào là cho đất bị chua, bị mặn, bị
bạc màu?
Cần làm gì để cải tạo các loại đất đó?

BÀI 4.
SỬ DỤNG, CẢI TẠO
VÀ BẢO VỆ ĐẤT
TRỒNG

NỘI DUNG BÀI
HỌC
I. SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ ĐẤT
TRỒNG
II. MỘT SỐ BIỆN PHÁP BẢO VỆ ĐẤT
TRỒNG

VIDEO 2

I. SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ ĐẤT
TRỒNG
1. Chọn cây trồng phù hợp với từng
loại đất
2. Kết hợp sử dụng và cải tạo
đất
3. Canh tác bền
vững

Quan sát hình ảnh sau và nêu sự khác nhau về địa hình,
biện pháp canh tác, về loại cây trồng trên các vùng đất
này.

• Hãy tìm hiểu và kể tên một số loại cây trồng phù
hợp với từng loại đất theo thành phần cơ giới (đất
cát, đất thịt, đất sét).
• Giải thích cơ sở khoa học của việc luân canh, trồng
xen, trồng gối và bố trí thời vụ thích hợp.
⟶ Sử dụng máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh cá nhân truy
cập vào Trợ lý ảo AI (như Gemini), nhập câu lệnh (Prompt): "Hãy giải
thích cơ sở sinh học và hóa học chuyên sâu của việc luân canh và
trồng xen cây họ Đậu giúp bổ sung dinh dưỡng đạm tự nhiên cho đất
trồng". Học sinh đối chiếu thông tin phản hồi từ AI với nội dung SGK
để thảo luận sâu hơn.

VIDEO 3

1. Chọn cây trồng phù hợp với từng
loại đất
• Mỗi loại cây phù hợp với một loại đất nhất định.
• Ví dụ: cây chè hợp đất chua, cây họ Đậu hợp đất kiềm,
cây cói hợp đất mặn.

• Chọn đúng cây trồng theo loại đất giúp cây sinh
trưởng tốt, phát triển tốt, năng suất cao.
THÔNG
ĐIỆP
QUAN
TRỌNG

• Nếu trồng không phù hợp, cây phát triển
chậm, năng suất thấp, thậm chí không
cho thu hoạch.

2. Kết hợp sử dụng đất và cải tạo
đất
Trong quá trình trồng trọt, cây trồng sử dụng các chất dinh dưỡng trong đất
làm cho đất trồng bị suy giảm về mặt cân đối dinh dưỡng. Vì vậy, cần phải
kết hợp việc trồng trọt và bón phân hợp lí, đặc biệt là bón phân hữu cơ và
bón phân vi sinh để bù đắp chất dinh dưỡng cho đất, giúp cải tạo đất.

GHI NHỚ
Cây trồng lấy đi chất dinh dưỡng làm đất bị suy giảm dinh dưỡng.
Cần kết hợp trồng trọt với bón phân hợp lí, nhất là phân hữu cơ và
phân vi sinh, để cải tạo đất.

Đất
Cát
• Thoáng khí,
giữ nước kém.
• Nhóm cây ưa đất nhẹ
(Khoai lang, lạc, dưa hấu).

Đất
• Cân bằng,
giữ ẩm tốt.
Thịt

• Đa dạng nhóm cây
(Lúa, ngô, cây ăn quả).

Đất
• Giữ nước
mạnh, bí khí.
Sét

• Nhóm cây ưa đất nặng,
chịu ứng (Lúa nước).

3. Canh tác bền vững
Canh tác bền vững là luân canh, tăng vụ, trồng xen, trồng gối,
làm ruộng bậc thang, bờ thừa và bố trí thời vụ thích hợp để
hạn chế xói mòn, rửa trôi, hạn hán, lũ lụt, đồng thời tăng năng
suất cây trồng và tiết kiệm chi phí đầu tư.
GHI
NHỚ
Giúp tăng năng suất cây trồng, tiết kiệm chi phí đầu tư.
Ngoài ra, ứng dụng mô hình nông nghiệp công nghệ cao cũng
là biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất trồng.

VIDEO 4

• Ở các tỉnh miền núi, nơi địa hình chủ yếu là đồi núi nên có
độ dốc lớn, người dân thường trồng xen cây phân xanh
(muồng hoa vàng,...) giữa cây công nghiệp (cà phê, cao
su,...) hoặc trồng xen cây họ Đậu (các loại đậu, lạc,...) với
cây ngắn ngày (ngô, sắn,...).
• Đây là một biện pháp giúp bảo vệ đất,
cải tạo độ phì của đất và góp phần tăng
năng suất cây trồng.

II. MỘT SỐ BIỆN PHÁP BẢO VỆ ĐẤT
TRỒNG
1. Cải tạo đất
chua
2. Cải tạo đất
mặn
3. Cải tạo đất xám bạc
màu

Sử dụng internet, sách, báo... để tìm hiểu thêm về các vùng đất bị
chua của nước ta, nguyên nhân đất bị nhiễm chua và các biện pháp
cải tạo đất chua.

1. Cải tạo đất
chua
a) Đất chua và
nguyên nhân gây ra
đất chua

1. Đất chua là
gì?
Đất chua là đất có nồng độ H¹
cao hơn OH¹, pH thấp, thường
chứa nhiều Al³+ và Fe³+ tự do.

Ghi
nhớ

Nguyên nhân chính làm cho đất bị
chua là mát dần các cation kiềm và sự
hình thành các acid trong đất.

2. Nguyên nhân
chính
• Nước tươi hoặc mưa rửa trôi các cation kiềm như
Ca²², Mg²², K²+ trong đất.
• Cây trồng hấp thu các chất dinh dưỡng nhưng
không được bù lại đầy đủ cho đất.
• Bón một số loại phân hóa học như ammonium
sulfate, potassium chloride... có thể làm đất chua
hơn.
• Chất hữu cơ phân giải trong điều kiện kị khí tạo
ra các acid hữu cơ, làm đất bị chua.

VIDEO 5

• Đất chua có nồng độ H+ cao hơn OH-, nhiều Al3+, Fe3+ tự do.
• Nguyên nhân: do mưa rửa trôi các cation kiềm (Ca2+, Mg2+, K+); bón
phân hoá học chứa ammonium sulfate, KCI,...; cây hấp phụ SO-, Cl- tạo
H2SO4, HCI làm đất chua.
• Hậu quả: đất mất dinh dưỡng, cây khó hấp thu chất, giảm sinh trưởng.
• Cải tạo: bón vôi (khử chua), kết hợp Al3+, Fe3+ → giảm độ độc;
tăng hoạt động vi sinh, vật trong đất; cải thiện pH.

• Bón vôi: bón khử chua (CaCO,...), kết tủa Al3+ và Fe3+ di
động,giảm độc, tăng hoạt động vi sinh vật, tạo đất tơi xốp,
phù hợp cây trồng.
• Biện pháp thủy lợi: xây dựng hệ thống kênh tưới, tiêu nước
để thau chua.
• Biện pháp canh tác: hạn chế/không làm đất mùa mưa ở
vùng đồi núi,vùng đất dốc; che phủ đất bằng tàn dư thực
vật, nylon, trồng cây phân xanh.

Sử dụng internet, sách, báo... để tìm hiểu thêm về các vùng đất
nhiễm mặn của nước ta, nguyên nhân đất bị nhiễm mặn và tác hại
của đất nhiễm mặn.
Theo em, trong các biện
pháp cải tạo đất mặn,
biện pháp nào quan
trọng nhất? Vì sao?

2. CẢI TẠO ĐẤT
MẶN
a) Đất mặn và nguyên nhân gây ra đất
mặn
Đất mặn: là những loại đất có nồng độ muối hoà
tan (NaCl, Na₂SO₄, CaSO₄, MgSO₄, ...) trên
2,56%.
Nguyên nhân: do nước ngầm chứa hàm lượng
muối hoà tan thắm lên tầng đất mặt làm đất bị
mặn.
TÓM
TẮT

NƯỚC BIỂN XÂM
NHẬP

NƯỚC
BIỂN

ĐẤT BỊ
MẶN

NƯỚC
BIỂN
GIÀU
MUỐI

NƯỚC
NGẦM
CHỨA MUỐI

Đất mặn: đất có nồng độ muối hoà tan > 2,56% (NaCl, Na₂SO₄, CaSO₄,
MgSO₄, ...).
Nguyên nhân chính: nước ngầm chứa muối hoà tan thắm lên tầng đất
mặt.
Hậu quả: làm đất bị mặn, ảnh hưởng đến sinh trưởng và nâng suất cây
trồng.

BIỆN PHÁP CẢI TẠO ĐẤT
MẶN
1 BIỆN PHÁP BÓN
2 BIỆN PHÁP THỦY LỢI
PHÂN

Ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, hạn chế
phân vô cơ chứa clo hay sulfate.
Bón vôi kết hợp rửa mặn có tác
dụng cải tạo đất mặn nhanh chóng.

Xây dựng, củng cố hệ thống đề biển, trồng cây chắn sóng để
ngân nước mặn xâm nhập.
Xây dựng hệ thống kênh, mương để thau rưa, tiêu mặn. Làm mương
hạ mực nước ngâm để ngân mặn không thấm lên tầng đất trồng.
Vùng ngoài để biển cần giữ đề, trồng cây chắn sóng, nuôi trồng
thủy sản.
Vùng trong đề biển cần kết hợp vừa sử dụng, vừa cải tạo.

3

BIỆN PHÁP CANH
TÁC

Xây dựng chế độ luân canh hợp lí,
bố trí thời vụ hợp lí để tránh mặn.

4

CHẾ ĐỘ LÀM ĐẤT THÍCH
HỢP

Cây không lật, xói nhiều lần để cắt đứt mao quản
làm cho muối không thấm lên tầng đất mặt.
Vùng đất đã cải tạo: không để đất bị khô
hạn, không làm đất ải.

Sử dụng internet, sách, báo... để tìm hiểu về các vùng đất xám
bạc màu của nước ta và nguyên nhân làm đất bị bạc màu ở những
vùng đó.
Giải thích cơ sở khoa học
của các biện pháp cải tạo
đất xám bạc màu.

3. CẢI TẠO ĐẤT XÁM BẠC
MÀU

Đất xám bạc màu là loại đất có tặng canh tác
mỏng, thành phần cơ giới nhẹ, nghèo chất dinh
dưỡng, đất chua, vi sinh vật có ích hoạt động
kém.

Đất có thể bị bạc màu do một số nguyên nhân chính sau:
• Ở những vùng tiếp giáp giữa đồng bằng và trung du miền núi
thường có địa hình dốc thoải nên quá trình rửa trôi chất dinh
dưỡng trong đất diễn ra mạnh mẽ làm cho đất bị bạc màu,
• Do tập quán canh tác lạc hậu (trồng một loại cây trồng liên tục
trong nhiều năm, làm đất không đúng cách, bố tri thời vụ
không hợp li, để đất trống vào mùa mựa, ... ) làm cho đất tro
nên mắt cần đối và nghèo dinh dưỡng, bị chua, ...
Ở nước ta, đất xám bạc màu phân bố rộng rãi ở Đông Nam Bộ và
Tây Nguyên.

BIỆN PHÁP CẢI TẠO ĐẤT XÁM BẠC
MÀU
1
.

BÓN
PHÂN

2
.

Phân hữu cơ, phân xanh,
phân vô cơ hợp lí
Tăng độ phì, bổ sung
dinh dưỡng
Nâng pH, cải tạo đất

Mục
tiêu:

THỦY
LỢI

3
.

CANH TÁC

Tươi, tiêu hợp lí

Cải tạo hệ thống cây trồng

Hạn chế thất thoát
dinh dưỡng

Luân canh, tăng vụ

Hỗ trợ cải tạo đất

Trồng xen cây họ Đậu

tăng độ phì, cải tạo đất và nâng hiệu quả sản xuất.

LUYỆN
TẬP

Câu 1. Thế nào là đất chua, đất mặn và
đất xám bạc màu? Các loại đất đó ảnh
hưởng như thế nào đến cây trồng?
Câu 2. Tại sao phải cải tạo và bảo vệ đất?
Kể tên một số biện pháp cải tạo đất.

VẬN
DỤNG
Presented
By:

Benjamin
Shah

Đề xuất một số loại cây
trồng, một số loại phân
bón phù hợp với vùng đất
chua, đất mặn và đất
xám bạc màu.

HƯỚNG DẪN VỀ
NHÀ:

● Củng cố lại kiến thức đã học ở bài 4
● Hoàn thành bài tập được giao
● Xem trước nội dung bài 5: Giá thể cây trồng.

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
CHÚ Ý LẮNG NGHE