Trường THPT Bùi Thị Xuân – Mũi Né – Phan Thiết – Bình Thuận
VẬT LÝ 12 NÂNG CAO
B�i 49
S? PH�T QUANG
SO LU?C V? LAZE
KIỂM TRA BÀI CŨ
Hiện tượng hấp thụ ánh sáng là gì ?
Phát biểu định luật hấp thụ ánh sáng.
?
Hấp thụ ánh sáng là hiện tượng môi trường vật chất làm giảm cường độ của chùm sáng truyền qua nó.
Định luật về sự hấp thụ ánh sáng: Cường độ I của chùm sáng đơn sắc khi truyền qua môi trường hấp thụ, giảm theo định luật hàm mũ của độ dài d của đường đi tia sáng:
I = I0e-d
với I0 là cường độ của chùm sáng tới môi trường,  được gọi là hệ số hấp thụ của môi trường.
Hãy quan sát những sinh vật và đồ vật sau:
Đom đóm
Vật trang trí bằng đá ép
Sứa biển
Biển báo giao thông
Cho biết chúng có đặc điểm gì chung ?
Các sinh vật, đồ vật đó đều có thể phát sáng vào ban đêm.
Đó là một hiện tượng vật lí mà chúng ta sẽ nghiên cứu trong một phần của bài học hôm nay.
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
B�i 49
1. Hiện tượng phát quang
a) S? phỏt quang
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
+ Có một số chất khi hấp thụ năng lượng dưới một dạng nào đó, thì có khả năng phát ra các bức xạ điện từ trong miền ánh sáng nhìn thấy. Đó là hiện tượng phát quang.
Hãy nêu một vài ví dụ về sự phát quang mà em thấy trong thực tế.
+ Ví dụ: Sự phát sáng của đom đóm, sự phát sáng của một số chất hơi và chất rắn khi được chiếu sáng bằng tia tử ngoại.
+ Đặc điểm:
- Mỗi chất phát quang có một quang phổ đặc trưng cho nó.
- Sau khi ngừng kích thích, sự phát quang của một số chất còn tiếp tục kéo dài thêm một khoảng thời gian nào đó rồi mới ngừng hẳn.
1. Hiện tượng phát quang
b) Cỏc d?ng phỏt quang: lõn quang v� hu?nh quang
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
Một số chất có khả năng hấp thụ ánh sáng khích thích có bước sóng này để phát ra ánh sáng có bước sóng khác. Đó là hiện tượng quang phát quang.
+ Huỳnh quang là sự phát quang có thời gian phát quang ngắn (dưới 10-8s). Nó thường xảy ra với chất lỏng và chất khí.
+ Lân quang là sự phát quang có thời gian phát quang dài (10-8s trở lên). Nó thường xảy ra với chất rắn. Các chất rắn phát quang loại này gọi là chất lân quang.
Tựy theo th?i gian phỏt quang, ngu?i ta chia ch?t quang phỏt quang th�nh hai lo?i:
1. Hiện tượng phát quang
c) D?nh lu?t Xt?c v? s? phỏt quang
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
Ánh sáng phát quang có bước sóng ’ dài hơn bước sóng của ánh sáng kích thích : ’ > .
Khi nguyên tử hay phân tử của chất quang, phát quang hấp thụ một phôtôn của ánh sáng kích thích ht = hfht = hc/, nó chuyển lên trạng thái kích thích. Ở trạng thái kích thích, nó va chạm với các nguyên tử, phân tử xung quanh, truyền bớt một phần năng lượng cho các nguyên tử, phân tử xung quanh nên mất bớt năng lượng, do đó khi trở về trạng thái ban đầu nó phát ra một phôtôn có pq = hfpq = hc/’.
Vì pq < ht do đó ’ > .
D?a v�o thuy?t phụtụn hóy gi?i thớch t?i sao ?` > ? ?
1. Hiện tượng phát quang
d) ?ng d?ng
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
Sử dụng trong đèn ống thắp sáng
Sử dụng trong màn hình tivi
Sử dụng trong màn hình máy vi tính
Sơn phát quang trên biển báo giao thông
M?t s? tru?ng h?p phỏt quang trong thiờn nhiờn:
Nấm
Đom đóm
Hải quỳ
San hô
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
1. Hiện tượng phát quang
Hóy quan sỏt nh?ng hỡnh ?nh sau dõy:
SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
Hình ảnh chúng ta quan sát thấy là những chùm sáng có màu sắc sặc sở với nhiều màu sắc khác nhau. Vậy các ánh sáng này là ánh sáng gì và nó phát ra từ đâu ?
Đó là nội dung mà chúng ta nghiên cứu trong phần thứ 2 của bài học hôm nay.

SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
2. Sơ lược về laze
a) Nam 1958, cỏc nh� bỏc h?c Nga v� Mi, nghiờn c?u d?c l?p v?i nhau, dó ch? t?o th�nh cụng laze d?u tiờn. Dú l� m?t lo?i ngu?n sỏng m?i, phỏt ra chựm sỏng g?i l� tia laze.
Đặc điểm:
+ Tia laze có tính đơn sắc rất cao. Độ sai lệch tương đối f/f của tần số ánh sáng do laze phát ra có thể chỉ bằng 10-15.
+ Tia laze là chùm sáng kết hợp (các phôtôn trong chùm có cùng tần số và cùng pha).
+ Tia laze có cường độ lớn. Chẵng hạn, tia laze rubi (hồng ngọc) có cường độ tới 106 W/cm2).
Nhu v?y cú th? xem laze l� m?t ngu?n phỏt ra chựm sỏng song song, k?t h?p, cú tớnh don s?c r?t cao v� cú cu?ng d? l?n.

SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
b) Cỏc lo?i laze
Laze được phân thành 3 loại chính: Laze khí, laze rắn và laze bán dẫn.

SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
2. Sơ lược về laze
c) Một số ứng dụng của laze
+ Tia laze có ưu thế đặc biệt trong thông tin liên lạc vô tuyến (như truyền thông tin bằng cáp quang, vô tuyến định vị, điều khiển con tàu vũ trụ,…).

SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
2. Sơ lược về laze
c) Một số ứng dụng của laze
+ Tia laze được dùng như dao mổ trong phẩu thuật mắt, để chữa một số bện ngoài da (nhờ tác dụng nhiệt), …
+ Ngoài ra tia laze còn dùng để khoan, cắt, tôi, … chính xác các vật liệu trong công nghiệp

SỰ PHÁT QUANG - SƠ LƯỢC VỀ LAZE
2. Sơ lược về laze
c) Một số ứng dụng của laze
+ Tia laze được dùng trong các đầu đọc đĩa CD, bút trỏ bảng, …
+ Ngoài ra tia laze còn dùng để khoan, cắt, tôi, … chính xác các vật liệu trong công nghiệp
Có một số chất khi hấp thụ năng lượng dưới một dạng nào đó, thì có khả năng phát ra các bức xạ điện từ trong miền ánh sáng nhìn thấy. Đó là sự phát quang.
TÓM TẮT KIẾN THỨC ĐÃ HỌC TRONG BÀI

Mỗi chất phát quang có một quang phổ đặc trưng cho nó.
Sau khi ngừng kích thích, sự phát quang của một số chất còn tiếp tục kéo dài thêm một khoảng thời gian nào đó rồi mới ngừng hẳn.

Huỳnh quang là sự phát quang có thời gian phát quang ngắn (dưới 10-8 s).
Lân quang là sự phát quang có thời gian phát quang dài (10-8 s trở lên).


Ánh sáng phát quang có bước sóng ’ dài hơn bước sóng của ánh sáng kích thích : ’ > .


Laze là chùm sáng kết hợp, song song có tính đơn sắc cao và có cường độ lớn.
Laze được dùng trong thông tin liên lạc vô tuyến, dùng như dao mổ trong phẩu thuật mắt, dùng để chữa một số bện ngoài da, dùng trong các đầu đọc CD, bút trỏ bảng, dùng để khoan, cắt, tôi các vật liệu trong công nghiệp, …
GIAO NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
+ Đọc bài đọc thêm: Cấu tạo và hoạt động của laze để biết cách tạo ra tia laze.
+ Làm các bài tập 1, 2 trang 247, 248 sgk.
+ Tóm tắt lại kiến thức chương VII: Lượng tử ánh sáng.
Kính chào quí thầy cô và các em học sinh.
BÀI HỌC ĐẾN ĐÂY LÀ KẾT THÚC.