THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

LỖI DÙNG TỪ VÀ
CÁCH SỬA

PP trò chơi: Ai nhanh hơn? Phát
hiện và sửa lại cho đúng

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Làm việc cặp đôi để hoàn thành Phiếu học tập số 1
Câu văn chứa lỗi
1. Đó là một khung cảnh buổi chiều thu vô cùng lãng mạng.
2. Lượng mưa năm nay kéo dài đã gây nhiều thiệt hại cho
mùa màng.
3. Lớp trẻ chúng ta là niềm hi vọng đất nước Việt Nam hàng
ngàn năm văn hiến.
4. Bài hát nói “Hương Sơn phong cảnh” (Chu Mạnh Trinh)
đã vẽ nên bức tranh cảnh sắc thiên nhiên hết sức là tươi đẹp.
5. Trận gió thu phong làm rụng lá vàng.

 
 

Lỗi

 
 

 

 

 

 

 

 

Sửa lại

Sản phẩm

Phiếu học tập 01:
Yêu cầu: Phát hiện và sửa chữa lỗi trong các câu văn sau:

Câu văn chứa lỗi
1. Đó là một khung cảnh buổi
chiều thu vô cùng lãng mạng
2. Lượng mưa năm nay kéo
dài đã gây nhiều thiệt hại cho
mùa màng.
3. Lớp trẻ chúng ta là niềm hi
vọng đất nước Việt Nam hàng
ngàn năm văn hiến.
 

Lỗi
Sửa lại
Dùng từ không đúng Lãng mạng  lãng mạn
hình thức ngữ âm
Dùng từ không đúng Lượng mưa  Mùa mưa
ngữ nghĩa
Dùng từ không phù Lớp trẻ chúng ta là niềm
hợp khả năng kết hợp hi vọng của đất nước Việt
(Thiếu hư từ)
Nam hàng ngàn năm văn
hiến.

Phiếu học tập 01:
Câu văn chứa lỗi
4. Bài hát nói “Hương Sơn phong
cảnh ca” (Chu Mạnh Trinh) đã
vẽ nên bức tranh cảnh sắc thiên
nhiên hết sức là tươi đẹp.
 

5. Trận gió thu phong làm rụng
lá vàng.

Lỗi
Sửa lại
Dùng từ không
hết sức là  vô cùng/ rất
phù hợp với kiểu
văn bản
(“hết sức là”
không phù hợp
với văn bản nghị
luận văn học.)
Thừa từ
Trận gió thu làm rụng lá
vàng/ Trận thu phong làm
rụng lá vàng.

I. Lý thuyết về tri thức tiếng Việt

Thảo luận và
hoàn thành
Phiếu học tập 01
trong 05 phút.

 

Qua phân tích các ví dụ,
dựa vào phần Tri thức
Ngữ văn (trang 64), em
hãy khái quát những lỗi
hay gặp khi sử dụng từ.

Một số lỗi dùng từ thường gặp và cách sửa
Lỗi dùng từ
- Lỗi lặp từ

Cách sửa
Lược bỏ hoặc thay thế từ ngữ bị lặp bằng từ
ngữ khác.

- Lỗi dùng từ không đúng hình
thức ngữ âm
- Lỗi dùng từ không đúng nghĩa

Sửa lại từ cho đúng hình thức ngữ âm.

 

Thay thế từ đúng nghĩa .

*Một số lỗi dùng từ hay gặp và cách sửa
Lỗi dùng từ
Cách sửa
- Lỗi dùng từ không phù hợp Thêm, bớt, thay thế từ ngữ (thường là
khả năng kết hơp
hư từ) cho phù hợp với khả năng kết
hợp của từ.
- Lỗi dùng từ không phù hợp Lược bỏ, thay thế bằng từ ngữ phù hợp
với kiểu văn bản
với kiểu văn bản.

a) Lỗi lặp từ
Ví dụ
Truyện thần thoại có
rất nhiều yếu tố tưởng
tượng kì thú nên em
rất thích đọc truyện
thần thoại.

Lược bỏ hoặc thay
thế từ ngữ bị lặp
bằng từ ngữ khác:
Truyện thần thoại có
rất nhiều yếu tố
tưởng tượng kì thú
nên em rất thích đọc
thể loại này.

Cách sửa

b) Lỗi dùng từ không đúng hình thức ngữ âm
Ví dụ
Anh ấy đã kịp thời
khắc phục
những thiếu
xót của mình.

Sửa lại cho từ
cho đúng với
hình thức ngữ
âm. Trong câu
trên, chúng ta
phải dùng từ
“thiếu sót”.

Cách sửa

c) Lỗi dùng từ không đúng nghĩa
Ví dụ
Những kiến thức
về thơ thầy
giáo truyền tụng,
chúng em đều rất
hứng thú.

Thay thế từ đúng
nghĩa. Trong ví
dụ trên, chúng ta
thay từ “truyền
tụng” bằng
“truyền đạt”.

Cách sửa

d) Lỗi dùng từ không phù hợp với khả năng kết hợp
Ví dụ
Chúng tôi rất
quan tâm vấn
đề ô nhiễm môi
trường.

Thêm, bớt, thay
thế từ ngữ cho phù
hợp với khả năng kết hợp
của từ. Trong câu trên,
chúng ta cần thêm từ “đến”
hoặc “tới” sau từ “quan
tâm”: Chúng tôi rất quan
tâm đến vấn đề ô nhiễm môi
trường.

Cách sửa

e) Lỗi dùng từ không phù hợp với kiểu văn bản
Ví dụ
Trong bản kiểm điểm,
học sinh viết: Nhỏ Lan
đã méc cô giáo vụ em và
Nam gây lộn trong giờ
giải lao. Trong câu trên,
các từ ngữ “nhó”, “méc”,
“vụ”, “gây lộn” không
phù hợp với kiểu văn
bản.

Thay thế từ ngữ phù
hợp. Bạn Lan đã nói với cô
giáo chuyện em và Nam
tranh cãi trong giờ giải lao.

Cách sửa

HOẠT ĐỘNG 3: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Thảo luận
theo cặp
kết hợp
theo dãy
bàn:

Đọc và thực
hiện yêu cầu
của Bài tập 1
(Tr.71/ SGK):
Tìm và sửa lỗi
dùng từ trong
các trường hợp:

- Dãy 1,3:
ý a, b, c
- Dãy 2,4:
ý d, đ, e

1. Bài tập 1 (tr.71/ SGK):
Tìm và sửa lỗi dùng từ trong các trường hợp:
a) Lỗi dùng từ
không đúng hình
thức ngữ âm
Cách sửa: Thay
“chín mùi”  chín
muồi
Thời cơ đã chín
muồi nhưng họ lại
không biết nắm
bắt.

b) Lỗi dùng từ
không phù hợp với
khả năng kết hợp:
từ “giấu giếm”
không thể kết hợp
với hư từ “với”.
Cách sửa: Bỏ từ
“với”
 Nó không giấu
giếm ba mẹ chuyện
gì.

c) Lỗi dùng từ
không đúng hình
thức ngữ âm.
Cách sửa: Thay
“thăm quan”  tham
quan
Ngày mai, lớp em
sẽ đi tham quan bảo
tàng thành phố Hồ
Chí Minh.

Bài tập 1 (tr.71/ SGK):
d) Dùng từ không đúng nghĩa và lỗi lặp từ: “bất tử” có nghĩa là
không bao giờ chết, còn sống mãi trong trí nhớ, tình cảm người
đời. Do đó, “bất từ” không dùng cho “những bài hát”, cần thay
thế bằng “bất hủ”. Tuy nhiên, khi dùng “bất hủ” thay cho “bất
tử” thì câu vẫn mắc lỗi lặp từ (“bất hủ” = còn lại mãi với thời
gian).
Cách sửa: Bỏ tử “bất tử”
Những bài hát ấy sẽ còn lại mãi với thời gian.

Bài tập 1 (tr.71/ SGK):
đ) Lỗi lặp từ: Lặp cụm từ
bài “Thơ duyên” của Xuân
Diệu.
Cách sửa: Thay cụm từ bài
“Thơ duyên” của Xuân Diệu
bằng cụm từ tương đương
khác (tác phẩm này, bài thơ
này).
Tôi rất thích ''Thơ duyên''
của Xuân Diệu vì bài thơ
này rất hay.

e) Lỗi dùng từ không phù
hợp với kiểu văn bản: Từ
“xin phiền” không phù
hợp với kiểu văn bản đơn
từ.
Cách sửa: thay thế “xin
phiền”  kính mong
Kính mong Ban Giám
hiệu xem xét và giải quyết
vấn đề này giúp tôi.

2. Bài tập 2 (tr. 71/ SGK):
Lựa chọn từ ngữ ở cột A với nghĩa tương ứng ở cột B:

Thảo luận
theo cặp

Nối từ ngữ ở cột A
với nghĩa tương
ứng ở cột B

2. Bài tập 2 (tr. 71/ SGK):

Cột A
đề xuất
đề cử
đề đạt
đề bạt

Cột B
Đưa một người giữ chức vụ cao hơn
Trình bày ý kiến, nguyện vọng lên cấp trên
Giới thiệu ra để lựa chọn mà bầu.
Đưa ra một ý kiến, giải pháp

Cột A
đề xuất
đề cử
đề đạt
đề bạt

Cột B
đưa ra một ý kiến, giải pháp
giới thiệu ra để lựa chọn mà bầu
trình bày ý kiến, nguyện vọng lên cấp trên
Đưa một người giữ chức vụ cao hơn

Bài tập 3 (tr. 71/ SGK):
Đặt câu với các từ sau để thấy rõ sự khác biệt về ý nghĩa
của chúng

Thảo luận
nhóm

Đặt câu
với các từ
để thấy rõ
sự khác
biệt về
nghĩa của
chúng.

- Nhóm 1: Đặt câu với gói từ a
(làm bộ, làm dáng, làm cao)
- Nhóm 2: Đặt câu với gói từ b
(nhẹ nhàng, nhè nhẹ, nhẹ nhõm)
- Nhóm 3: Đặt câu với gói từ c
(nho nhỏ, nhỏ nhoi, nhỏ nhen,
nhỏ nhặt)

Bài tập 3 (tr. 71/ SGK):
Gói Từ ngữ
Nghĩa của từ
từ
a làm bộ Làm cao một cách giả dối/ Tỏ
thái độ khinh thường.
làm
Làm cho hình thức bên ngoài 
dáng
trở nên đẹp hơn (bằng trang
điểm, chải chuốt hay điệu
bộ).
làm cao Tự cho mình có giá trị lớn

Đặt câu
Hắn ta làm bộ như không quen biết
tôi.
Nó càng lớn càng thích làm dáng.

- Dù tôi đưa ra giá hời nhưng bà chủ
vẫn làm cao không chịu bán bộ bàn
ghế đó.
- Nó thích người ta mà vẫn làm cao.

Bài tập 3 (tr. 71/ SGK):

Gói Từ ngữ
Nghĩa của từ
Đặt câu
từ
b
nhẹ
Nhẹ nói chung/ thoải mái, Công việc của tôi khá nhẹ
nhàng
không gò bó.
nhàng, lương lại cao.
nhè nhẹ
Hết sức nhẹ
Cháu nhè nhẹ tay kẻo vỡ đồ
bên trong.
nhẹ
Như nhẹ
Làm xong công việc đó, tôi
nhõm
thấy nhẹ nhõm cả người.

Bài tập 3 (tr. 71/ SGK):
Gói từ
c

Từ ngữ
nho nhỏ
nhỏ nhoi

nhỏ nhen
nhỏ nhặt

Nghĩa của từ
Như nhỏ

Đặt câu
-Tôi ước có một ngôi nhà
nho nhỏ trên đồi.
Ít ỏi, nhỏ mọn
-Dù chỉ là món quà nhỏ
nhoi nhưng tôi cảm thấy
rất vui.
Hẹp hòi, hay chấp nhặt, -Lòng dạ người đàn bà
hay thù vặt
đó thật nhỏ nhen.
Bé và vụn vặt/ Hẹp hòi - Công việc nhỏ nhặt đó
trong cách đối xử, nhìn mà cũng phải hô hào mọi
nhận
người cùng làm.
- Tính khí nó nhiều lúc
nhỏ nhặt.

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
Câu văn chứa lỗi

1. Nhà thơ Cô-ba-y-a-si Ít-sa là một trong
những nhà thơ tiêu biểu nhất của thơ hai-cư
Nhật Bản.
2. Nhiều người dân vẫn bàng quang trước
việc bảo vệ môi trường.
3. Kết quả là một chuyện, nhưng rõ ràng ĐT Việt Nam
đang để lộ quá nhiều yếu điểm không dễ khắc phục
trong thời gian ngắn
4. Yêu trong niềm xót xa
5. Vợ chồng Nghị Quế tàn ác hết chỗ nói

 

Lỗi

 

 

 

 

 

 
 

 
 

Sửa lại

CỦNG CỐ
a. Lỗi lặp từ.
b. Lỗi dùng từ không đúng hình thức ngữ âm.
c. Lỗi dùng từ không đúng nghĩa.
d. Lỗi dùng từ không phù hợp với khả năng kết hợp.
e. Lỗi dùng từ không phù hợp với kiểu văn bản.

Hãy viết một đoạn văn
(khoảng 200 chữ) sử
dụng các từ ngữ gợi
cảm, thể hiện niềm vui
giao cảm với thiên nhiên
của con người.

Gợi ý:
+ Giao cảm với thiên nhiên là gì?
+ Khi giao cảm với thiên nhiên, em sẽ có những
niềm vui nào?
+ Em rút ra thông điệp hoặc bài học gì?
+ Chú ý: sử dụng các từ ngữ gợi cảm khi diễn đạt
(từ láy, tính từ, từ tượng thanh, từ tượng hình,…)

Từ Đọc đến Viết:
Đoạn văn cần đảm bảo các yêu cầu:

- Dung lượng
đoạn văn
khoảng 200
chữ; đảm bảo
hình thức
đoạn văn.

- Nội dung
của đoạn văn:
thể hiện niềm
vui giao cảm
với thiên
nhiên của con
người.

- Hình thức
đoạn văn: đảm
bảo yêu cầu về
chính tả, dùng
từ,ngữ pháp,
không mắc lỗi
về mạch lạc và
liên kết.

Bảng kiểm viết đoạn văn:

Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) sử dụng các từ ngữ gợi cảm, thể hiện
niềm vui giao cảm với thiên nhiên của con người.

STT
Mở đoạn
Thân đoạn

Kết đoạn
Kĩ năng
trình bày,
diễn đạt

Tiêu chí

Đạt/
Chưa đạt
Dẫn dắt, nêu định hướng của đoạn văn.
 
Chia sẻ niềm vui giao cảm với thiên nhiên của con người.  
Lập luận chặt chẽ, thể hiện được những suy nghĩ, cảm  
nhận của người viết.
Nêu khái quát ý nghĩa của sự giao cảm với thiên nhiên
 
Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng khoảng 200  
chữ.
Sử dụng các từ ngữ gợi cảm khi diễn đạt (từ láy, tính từ, từ  
tượng thanh, từ tượng hình,…)
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết, mạch lạc trong đoạn văn  
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách sử dụng từ  
ngữ, ngữ pháp.

Đoạn văn tham khảo

Không biết thiên nhiên có từ bao giờ, chỉ biết khi ta sinh ra, thiên nhiên đã
bên cạnh và che chở cho ta, gắn bó với ta hàng ngày. Thiên nhiên ở quanh
ta, đó là cây cối, vầng trăng, dòng sông trước nhà, là bông hoa nhỏ, là tiếng
chim ca,…Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên vô cùng khăng khít,
gắn bó bởi con người tìm thấy những niềm vui quý giá khi giao hoà với
thiên nhiên. ,... Chẳng vậy mà từ xưa đến nay, thiên nhiên luôn là người bạn
lớn của con người: “Núi láng giềng, chim bầu bạn - Mây khách khứa,
nguyệt anh tam” (Nguyễn Trãi). Tâm hồn chúng ta thật bình yên khi mỗi
ngày mới được những tia nắng mai ấm áp đánh thức, được những tiếng
chim líu lo bên hiên nhà gọi dậy. Bước chân ra khu vườn ngay trước nhà,
hít một hơi thật sâu, lồng ngực như căng tràn hương thơm của muôn hoa.

Đoạn văn tham khảo
Những lúc mệt mỏi trong cuộc sống vì vòng xoay công việc, tìm về giữa
chốn thiên nhiên bình lặng, tâm hồn ta như được thanh lọc, gột rửa bao
muộn phiền. Lòng ta sẽ thấy nhẹ nhõm, thanh thản, an yên như được tiếp
thêm nguồn năng lượng tươi mới. Khi mở rộng mình ra đón nhận thiên
nhiên, cảm nhận thiên nhiên bằng những rung động nơi con tim, ta sẽ tìm
thấy những món quà kì diệu mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Thiên
nhiên cũng dạy ta bao bài học về sự chăm chỉ của loài ong, sự đoàn kết của
loài kiến, về sức mạnh phi thường vượt lên khắc nghiệt của cỏ dại, về cả sự
bao dung của thiên nhiên trước bao tội lỗi của con người. Mẹ thiên nhiên
vẫn luôn kiên nhẫn, bình lặng, che chở, vỗ về, là nơi nương náu cho ta sau
những mệt mỏi của cuộc sống. Mỗi chúng ta hãy biết ơn thiên nhiên, hãy
sống hoà hợp với thiên nhiên để thiên nhiên mãi đẹp!

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Hoàn thiện các bài tập phần Thực hành Tiếng Việt.
- Đọc lại các bài kiểm tra môn Ngữ văn, tìm và sửa các
lỗi dùng từ trong các đoạn văn, bài văn đã viết.
- Soạn bài Thực hành đọc mở rộng theo thể loại: Văn bản
“Nắng đã hanh rồi” (Vũ Quần Phương)
Hoàn thành Phiếu học tập theo mẫu sau:

PHIẾU HỌC TẬP:
Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Nắng đã hanh rồi”
(Vũ Quần Phương)
Tìm hiểu

Phương diện

Nội dung Vẻ đẹp thiên nhiên

Nghệ
thuật

Từ ngữ, hình ảnh, biện
pháp tu từ đặc sắc
 

(thời gian, cảnh vật)
Tình cảm, cảm xúc của
 
chủ thể trữ tình
- Nhận xét về cách gieo vần và tác dụng của vần.
- Rút ra những đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ
(từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ,…)

Nhận xét